بۇل – ءبىر ادامنىڭ جاسى عانا ەمەس, تۇتاس ءبىر عىلىمي ءداۋىردىڭ ولشەمىندەي سان. جابايحان مۇباراك ۇلى – ويدىڭ تازالىعىن, عىلىمعا ادالدىقتى ءومىرىنىڭ باستى مۇراتى ەتكەن سيرەك تۇلعالاردىڭ ءبىرى بولدى. ول فيلوسوفيانى قۇرعاق تەوريا رەتىندە ەمەس, ادامدى ويلانۋعا, اقيقاتقا جاقىنداۋعا جەتەلەيتىن رۋحاني جاۋاپكەرشىلىك دەپ ءتۇسىندى. ونىڭ ەڭبەكتەرىنەن تەرەڭدىكپەن قاتار, ىشكى مادەنيەت پەن ينتەللەكتۋالدىق باتىلدىق سەزىلەتىن.
ول فيلوسوفيا عىلىمىن ۇلتتىق دەڭگەيدە عانا ەمەس, الەمدىك ينتەللەكتۋالدىق كەڭىستىكتە تانىتا بىلگەن ساناۋلى قايراتكەرلەردىڭ ءبىرى ەدى. عالىمنىڭ ەڭبەكتەرى لوگيكا, تانىم تەورياسى, ديالەكتيكا ماسەلەلەرىن جاڭاشا پايىمداۋمەن ەرەكشەلەندى.
وسىدان ءۇش جىل بۇرىن 90 جاس مەرەيتويىنىڭ قارساڭىندا عالىم اعامىزدىڭ 25 تومدىق شىعارمالار جيناعىنىڭ سوڭعى بەس تومى جارىق كورگەن ەدى. وسى شىعارمالار جيناعىنىڭ العاشقى جيىرما ءتورت تومى اكادەميك راۋشان جابايحانقىزىمەن بىرگە ورىس تىلىندە جازىلسا, 25-تومى ابايدىڭ تولىق ادام تۋرالى ويىن بىلگىسى كەلەتىن قاۋىمعا ارنالعان. مونوگرافيا قازاق تىلىندە (جۋرناليست ج. سۇلەيمەنوۆپەن بىرلەسە وتىرىپ) جانە ورىس تىلىندە جازىلعان.
وسى ەڭبەكتەرىندە فيلوسوفيالىق ويلاۋ مادەنيەتىنىڭ مايتالمانى جابايحان مۇباراك ۇلى ادامزاتتىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىنە سىني كوزقاراسپەن سالىستىرمالى تالداۋ جاساعان. قوعامىمىزدىڭ بۇگىنگى وزەكتى ماسەلەلەرى دە جان-جاقتى, جۇيەلى, نەگىزدەلگەن, لوگيكالىق دايەكتەلگەن ىڭعايمەن فيلوسوفيالىق تۇرعىدان تالدانعان. فيلوسوفيانىڭ ماڭگى ماسەلەلەرى تۋرالى وي قوزعاعاندا الەمدىك دەڭگەيدەگى ويشىلدارمەن قاتار قازاق دانالىعىن, ابايدىڭ وي-تولعاۋلارىن ورنىمەن قولداناتىنى ءسۇيسىندىردى. سوڭعى 25 تومىن «ابايدىڭ كەمەلدىك, تولىق ادام جولى» دەپ اتاپ قازاق تىلىندە جازعانىنىڭ دا سيمۆولدىق ماعىناسى بار.
جابايحان مۇباراك ۇلى تەك باتىس فيلوسوفتارىن عانا دارىپتەپ, ناسيحاتتاعان عالىم ەمەس. 80 جىلدىق مەرەيتويىنا جازعان ارناۋىمدا فيلوسوف بولۋدىڭ قىرلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە « ۇلىلارىن ۇلىقتاپ وتىرۋ, باتىس, شىعىس دەپ الالاماي ادام بالاسىن» دەگەن جولدار بار ەدى. اكادەميك ج.ءابدىلدين كانت, گەگەل, شەكسپير سىندى باتىس ويشىلدارىمەن قاتار اباي, شوقان ءۋاليحانوۆ, شىڭعىس ايتماتوۆ, ءاليحان بوكەيحان تۋرالى جانە شىعارمالار جيناعىنىڭ 24-تومىنىڭ «ۆىدايۋششيەسيا دەياتەلي كازاحسكوگو نارودا ۆ XX ۆەكە» دەگەن تاراۋىندا باسقا دا ءبىرتۋار قازاق ازاماتتارى تۋرالى وي تولعاعان.
فيلوسوفتىڭ تاعى ءبىر اتاپ وتەتىن ەرەكشە قىرى, قازىرگى كەزدە عىلىمي ورتادا بەلەڭ الىپ وتىرعان ءبىر قۇبىلىس – وتكەنىمىزدى يدەالداۋعا تىرىسۋشىلىق, ياعني گلوريفيكاتسياعا جول بەرمەۋ ەدى. ۇشقارى, دايەكسىز ءسوز ايتۋدان بويىن اۋلاق ۇستايتىن, جۇيەلى, لوگيكالىق, سىني ويلاۋدىڭ شەبەرى, عىلىمي ويلاۋ ءستيلىنىڭ تەمىرقازىعى جابايحان مۇباراك ۇلى ءابدىلدين سىندى فيلوسوف عالىمنىڭ بولعانىن كوڭىلگە دەمەۋ تۇتامىز.
جابايحان مۇباراك ۇلى تەك عىلىمي زەرتتەۋلەرىمەن عانا ەمەس, ۇستازدىق بولمىسىمەن دە كوپكە ۇلگى بولدى. 91 جاسىنا دەيىن ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلوسوفيا كافەدراسىندا ءدارىس وقىعان اكادەميك بىرنەشە بۋىن جاس عالىمداردىڭ قالىپتاسۋىنا جول اشىپ, عىلىمعا ادالدىق پەن وي تازالىعىن ومىرلىك ۇستانىم ەتكەن ادام ەدى. ونىڭ دارىستەرى مەن ەڭبەكتەرىنەن تەرەڭدىك, تازالىق, تالاپشىلدىق جانە ادامگەرشىلىك ايقىن سەزىلەتىن.
«جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى, عالىمنىڭ حاتى ولمەيدى» دەگەن, ومىردەن وتسە دە, ونىڭ عىلىمي مۇراسى مەن ازاماتتىق تۇلعاسى ەل جادىندا, شاكىرتتەرىنىڭ ەڭبەگىندە, قازاق فيلوسوفياسىنىڭ دامۋ جولىندا ماڭگى ساقتالادى. مۇنداي عالىمداردىڭ عۇمىرى ۋاقىتپەن ولشەنبەيدى, ولار ارتىندا قالعان ونەگەلى ىزىمەن, ساليقالى سوزىمەن ءومىر ءسۇرۋىن جالعاستىرا بەرەدى.
گۇلنار اداەۆا,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى فيلوسوفيا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى
