كانالداردىڭ 76%-ى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى
سۋ ماسەلەسىنە قاتىستى تۇركىستان وبلىسىندا اتقارىلار شارۋا كوپ. وڭىردە سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى.
تۇركىستان وبلىسىنداعى شاردارا سۋ قويماسىنا كەلەتىن اعىن سۋ بىلتىر 43%-عا تومەندەدى. وبلىستا اعىن سۋ تاپشىلىعىنان زارداپ شەككەن شارۋالار كوپ. ەگىستىكتەردى اعىن سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن جالپى ۇزىندىعى 12 731 شاقىرىم بولاتىن 4 180 كانالدىڭ 76%-ى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. مىسالى, ورداباسى اۋدانىنداعى «قۇرتاي» كانالى ارىق كۇيىندە بولعاندىقتان فيلتراتسيا ارقىلى سۋدى كوپ جوعالتادى. ارنانىڭ تەرەڭدەپ كەڭەيگەنى سالدارىنان سۋ جەتكىزۋ قيىندىق تۋعىزىپ وتىر. كانال جىل سايىن قامىسپەن بىتەلىپ, تۇراقتى مەحانيكالىق تازالاۋدى قاجەت ەتەدى. كۇردەلى جوندەۋگە جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارى ازىرلەنگەن. ءتيىستى جۇمىس اتقارىلسا, ناتيجەسىندە 1000 گەكتاردان اسا جەرگە سۋ جەتكىزۋ جاقسارادى.
كەلەس اۋدانىندا «ويماۋىت» سۋ تورابىنىڭ جاعدايى وزەكتى. بايدىبەك اۋدانىندا «كومسومول» كانالىن تولىق قۋاتتا پايدالانۋ ءۇشىن 16,3 شاقىرىمىن جوندەۋ قاجەت. ىشكى لوتوك جۇيەلەرىنىڭ توزىعى جەتكەن. شاردارا اۋدانى جاۋشىقۇم ماسسيۆىندە 12 192 گەكتار ەگىستىككە سۋ جەتكىزەتىن قۇبىر مەن سورعى ستانساسىنىڭ دا جاعدايى كۇن تارتىبىندەگى ماسەلە. سارىاعاش اۋدانىندا «ر-4-2», «شانشار قۇلاق», «قۇلتۋما», «كەسكەن», ء«سارىۇيسىن», «57-تارماق», «قاراتاس», «رامادان», «شوشىم», «ر-15» كانالدارى جوندەۋدى تالاپ ەتەدى.
كەنتاۋداعى «ىرماق-وزەن» سۋ قويماسىن ەكى جىل بۇرىن «تۇران سۋ» مەكەمەسى اعىمداعى جوندەۋدەن وتكىزگەن. الايدا ماسەلە تۇبەگەيلى شەشىلۋ ءۇشىن كۇردەلى جوندەۋ قاجەت. ىرماق وزەنىنەن سۋ قويماسىنا دەيىن قۇبىر تارتۋ, «تازدار» ارىعىن بەتونداۋ ماڭىزدى. كانالداردىڭ توزىعى جونىندەگى ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىندا وبلىس اكىمى تاراپىنان كەشەندى جوسپار قابىلدانعان. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىل يسلام دامۋ بانكىنىڭ قارجىسى ەسەبىنەن سۋ شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى باستالادى. ءبىرىنشى كەزەڭدە «قازسۋشار» ارقىلى 63,2 ملرد تەڭگەگە 11 جوبا, «تۇران سۋ» كاسىپورنى ارقىلى 73,6 ملرد تەڭگەگە 14 جوبا ىسكە اسىرىلادى. ناتيجەسىندە, 296 شاقىرىم كانال بەتونمەن قاپتالىپ, 63 مىڭ گەكتاردان استام سۋارمالى جەردىڭ سۋمەن قامتاماسىز ەتىلۋى جاقسارادى.
بۇگىندە وبلىستاعى سۋارمالى جەرلەردىڭ جالپى كولەمى – 575 مىڭ گا. بۇل – ەلىمىز كولەمىندەگى سۋارمالى جەرلەردىڭ شامامەن تورتتەن ءبىر بولىگى. القاپتار نەگىزىنەن ءتورت سۋ شارۋاشىلىق باسسەينى ارقىلى اعىن سۋمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ونىڭ ىشىندە نەگىزگى ۇلەس سىرداريا, ارىس, كەلەس وزەندەرىنە تيەسىلى. سۋ رەسۋرستارىنىڭ باسىم بولىگى ترانسشەكارالىق وزەندەر ەسەبىنەن قالىپتاسادى. اتاپ ايتقاندا, وبلىسقا تيەسىلى جىلدىق سۋ پايدالانۋ ءليميتىنىڭ 635%-ى كورشى مەملەكەتتەردىڭ اۋماعىنان كەلەدى. وسى وزەندەر ارقىلى 314 مىڭ گa سۋارمالى جەر اعىن سۋمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. الايدا جاھاندىق جىلىنۋ مەن كليماتتىڭ وزگەرۋى سالدارىنان ترانسشەكارالىق وزەندەردەن كەلەتىن سۋ كولەمى جىل سايىن ازايىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ بولجامى بويىنشا, الداعى ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە وڭتۇستىك قازاقستان وزەن باسسەيندەرىندە سۋ اعىنى قىسقارادى. سىرداريا وزەنىنىڭ جوعارعى اعىسىندا كورشى مەملەكەتتەر اۋماعىندا ورنالاسقان سۋ قويمالارىنىڭ قازىرگى تولۋى وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 3,2 ملرد تەكشە مەترگە تومەن. وڭتۇستىك وڭىردەگى سۋ قويمالارىنىڭ تولۋى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1,9 ملرد تەكشە مەترگە از.
بىلتىر وبلىسقا 3,2 ملرد تەكشە مەتر اعىن سۋ ءليميتى بەكىتىلىپ, ناقتى 2,8 ملرد تەكشە مەتر سۋ بوساتىلدى, بۇل جوسپاردىڭ 88%-ىن قۇرادى. بيىلعى اعىن سۋ ءليميتى 2,6 ملرد تەكشە مەتر كولەمىندە بەكىتىلگەن. بۇل ناقتى قاجەتتىلىكتەن 200 ملن تەكشە مەترگە كەم بولىپ وتىر. وبلىستا 42 سۋ قويماcى, 1 256 قاشىرتقى, 1 794 دانا ۇڭعىمالار بار. بۇگىنگە دەيىن سۋ قويمالارىندا 4,0 ملرد تەكشە مەتر سۋ جينالىپ, تولۋ دەڭگەيى 47% بولىپ وتىر. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى سۋ رەسۋرستارى ءبولىمىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, شاردارا سۋ قويماسىنا قازىرگى ۋاقىتتا 3,3 ملرد تەكشە مەتر سۋ جيناقتالعان. سۋ كىرىسى سەكۋندىنا 450 تەكشە مەتر, شىعىسى 600 تەكشە مەتردى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە, سىرداريا وزەنىنە – 150 م³/سەك, كوكساراي سۋ رەتتەگىشىنە 450 م³/سەك باعىتتالىپ وتىر. كوكساراي سۋ رەتتەگىشىنە – 567 ملن, بوگەن سۋ قويماسىنا 169 ملن تەكشە مەتر سۋ جينالعان.
جاڭا تەحنولوگيامەن 622,8 ملن تەكشە مەتر سۋ ۇنەمدەلەدى
وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا وڭىرگە جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى قانات بوزىمباەۆ الداعى ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭگە دايىندىق بارىسى, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ەگىس القاپتارىن ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلەسى جونىندە ءماجىلىس وتكىزدى. كەلەلى كەڭەستە اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا سۋ ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيالاردى, سۋارۋ ادىستەرىن, يرريگاتسيالىق جۇيەلەردىڭ جاعدايىن مونيتورينگ جۇرگىزۋ تاسىلدەرىن كەڭىنەن ەنگىزۋدى كۇشەيتۋ قاجەتتىگى ايتىلدى.
«سونىمەن قاتار سۋ رەسۋرستارىن زاڭسىز پايدالانۋ, سونىڭ ىشىندە «قارا نارىق» جاعدايلارىن بولدىرماۋ ءۇشىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋىمەن قارسى شارالار قابىلدانۋعا ءتيىس. ەگىس قۇرىلىمدارىن ارتاراپتاندىرۋعا, سونداي-اق قۇرعاقشىلىققا ءتوزىمدى, از سۋ قاجەت ەتەتىن داقىلداردى ەنگىزۋگە ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت», دەدى ق.بوزىمباەۆ.
وسى ورايدا وڭىردە اۋدان, قالا اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, ىلعال سۇيگىش داقىلداردىڭ ەگىس كولەمىن قىسقارتۋ, سونداي-اق سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن كەڭىنەن ەنگىزۋگە قاتىستى ناقتى شارالار قابىلدانىپ جاتىر. بيىل وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 13 مىڭ گەكتارعا ارتىپ, جالپى 919 مىڭ گەكتارعا ورنالاستىرىلادى. ەگىس قۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋدا رەنتابەلدىلىگى جوعارى, قۇرعاقشىلىققا ءتوزىمدى داقىلدارعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, ماقتا – 18 مىڭ گەكتارعا, جۇگەرى – 16 مىڭ گەكتارعا, ماقسارى 14 مىڭ گەكتارعا ارتتىرىلادى. بيداي داقىلىنىڭ ەگىس كولەمى 24 مىڭ گەكتارعا قىسقارتىلادى. جالپى ءونىم كولەمىن ەكى ەسەگە ارتتىرۋ جونىندەگى جول كارتاسىنا سايكەس, كۇرىش داقىلىن 3,5 مىڭ گەكتارعا ورنالاستىرۋ جوسپارلانعانىمەن, سۋ تاپشىلىعىنا بايلانىستى مامانداندىرىلعان شاردارا اۋدانىندا 3,3 مىڭ گەكتارعا ەگۋ كوزدەلىپ وتىر.
سونىمەن قاتار وبلىستىق بيۋدجەت مۇمكىندىگى شەگىندە اۋدان, قالالاردا ءبىرىنشى كەزەكتە قالپىنا كەلتىرۋگە جاتاتىن سۋ نىساندارىنا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. وتكەن جىلى 5,4 ملرد تەڭگە قارجى قارالىپ, 59 شاقىرىمدى قۇرايتىن 13 سۋ نىسانىنا كۇردەلى جوندەۋ, 21,8 شاقىرىم بولاتىن قاشىرتقىلارعا مەحانيكالىق تازالاۋ جۇمىستارى باستالدى. ناتيجەسىندە, 7,7 مىڭ گا جەردىڭ اعىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جاعدايى جاقساردى. سونداي اق رەسپۋبليكالىق مەنشىكتەگى بيىل پايدالانۋعا بەرىلەتىن, جالپى قۇنى 122,8 ملرد تەڭگە بولاتىن 4 جوبا جۇزەگە اسىرىلادى. بۇگىندە وبلىس كولەمىندە 114 مىڭ گا القاپتا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى قولدانىلادى. ناتيجەسىندە, 195 ملن تەكشە مەتر سۋ ۇنەمدەلگەن. جىل سايىن قوسىمشا 50 مىڭ گەكتارعا جاڭا تەحنولوگيا ەنگىزۋ ارقىلى 2030 جىلعا قاراي 364 مىڭ گا جەردەن 622,8 ملن تەكشە مەتر سۋ ۇنەمدەۋ كوزدەلىپ وتىر. بيىل ماقتاارال, شاردارا, جەتىساي اۋداندارىندا 24 مىڭ گا القاپقا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ جوسپارلانعان. قازىردە 10,6 مىڭ گا جەرگە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋگە قاتىستى تاۋار وندىرۋشىلەردەن ۇسىنىستار تۇسكەن. سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن قولجەتىمدى ەتۋ, ىشكى ءوندىرىستى دامىتۋ ماقساتىندا وبلىستا قۋاتتىلىعى 163 مىڭ گەكتاردى قامتيتىن 4 كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى. سونىمەن قاتار بيىل 30 مىڭ گەكتارعا ارنالعان تاعى 2 كاسىپورىن پايدالانۋعا بەرىلەدى.
سۋ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا جاڭا سۋ قويمالارىن سالۋ جۇمىستارى دا جۇرگىزىلىپ جاتىر. بايدىبەك اۋدانىندا «بايدىبەك اتا» سۋ قويماسىنىڭ قۇرىلىسى 75%-عا اياقتالىپ, نىساندى جىل سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ناتيجەسىندە, كەلەر جىلعى ۆەگەتاتسيالىق ماۋسىمدا 9,7 مىڭ گا جاڭا سۋارمالى جەر اينالىمعا ەنگىزىلەدى. سونىمەن قاتار تولەبي اۋدانىنداعى «قاراقۋىس» سۋ قويماسىنىڭ قۇرىلىسى بيىل اياقتالىپ, 350 گا جەر سۋمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. الداعى جىلدارى ورداباسى, ساۋران اۋداندارىندا «بورالداي», «يقان سۋ» سۋ قويمالارىن سالۋ كوزدەلگەن. بۇل جوبالار تولىق ىسكە اسقان جاعدايدا بوگەن سۋ قويماسىنا قوسىمشا 120 ملن تەكشە مەتر اعىن سۋ جەتكىزىلىپ, تۇركىستان قالاسى اۋماعىنداعى سۋ ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك تۋادى. جالپى, جاۋاپتى سالا باسشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە قابىلدانىپ جاتقان كەشەندى شارالار سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋعا, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە 6 ءوڭىردىڭ اگرارلىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
تۇركىستان وبلىسى
