ەكى ويىنشىقتىڭ ءبىرى – جارامسىز ءارى قاۋىپتى

جوعارىداعى جايتتى تارا­تا تۇسىندىرەتىن بولساق, بىل­تىر 20 اقپان كۇنى الماتى­داعى بالالارعا شۇعىل مەديتسي­نا­لىق كومەك كورسەتۋ ورتا­لى­عىنا جاعدايى تىم اۋىر كىش­كەنتاي پاتسيەنت جەت­كىزى­لەدى. ەكى جاستان ەندى عانا اسقان ءسابيدىڭ مازاسى كەتىپ, ءىشى اۋىرعانىنا ءبىراز ۋاقىت بول­عان. اتا-اناسى دارى­گەر­لەر­گە شامامەن ءبىر اپتا بۇ­رىن قوناقتا بولعاندارىن, سول جەر­دە بالالارىنىڭ ۇلكەن­دەرگە ارنالعان ماگنيتتى كونس­ترۋكتورمەن ويناعانىن, كەي­بىر ۇساق بولشەكتەرىن جۇتىپ قويۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتقان. بىراق ناقتى قانشا مونشاق جۇتىلعانى بەلگىسىز ەدى.

بالانىڭ قۇرساق قۋىسىنا رەنتگەن جاساعاندا ولشەمى 6,2×2,2 سم بولاتىن مەتالل زاتتاردان قۇرالعان كونگلومەرات انىقتالادى. اۋەلى ماماندار بوگدە زاتتى ەندوسكوپيالىق ادىسپەن الۋعا تىرىسقانى­مەن, ماگنيتتەر تىعىز جينالىپ تۇرعاندىقتان, بۇل ءادىس ناتيجە بەرمەيدى. امال جوق, دارىگەرلەر حيرۋرگيالىق وپەراتسيا ارقىلى لاپاروتوميا مەن گاستروتوميا جاساۋعا شەشىم قابىلداپ, بالانىڭ اسقازانىنان 105 ماگنيتتى مونشاق الىپ شىقتى. وپە­راتسيادان كەيىن بالاقاي جان­ساقتاۋ بولىمىنە ءتۇسىپ, جاعدايى بىرتىندەپ تۇزەلدى.

وكىنىشكە قاراي, بۇل بالا­لارعا شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ دارىگەر­لەرى جاساعان العاش­قى وپەراتسيا ەمەس. قابىل­داۋ ءبولىمى­نىڭ جاۋاپتى حيرۋرگى ازات مامىراسىلدىڭ ايتۋىنشا, وعان دەيىن دە ۇساق ماگنيتتەردى جۇتىپ قويعان بىرنەشە بالاعا شۇعىل وپەراتسيا جاسالىپتى. دەر كەزىندە كورسەتىلگەن حيرۋرگيالىق كومەكتىڭ ارقا­سىندا عانا دارىگەرلەر سابي­لەردىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالدى. «ناۋقاستىڭ اۋرۋحاناعا تۇسكەن كەزدەگى جاع­دايى اۋىر بولدى. ماگنيتتىك كونسترۋكتوردى جۇتىپ قويعان بالادان تومەن ىشەكتىڭ بىردەن بىتە­لىپ, پەريتونيت پەن ينفەك­تسيا­لىق-ۋىتتى شوك العانىن انىق­تادىق. ونىڭ ىشەگىنەن 13 ۇساق ماگنيت تابىلدى», دەدى دارىگەر.

تاعى ءبىر جانتۇرشىگەرلىك وقيعا: 7 جاسار بالا ىشەك-قار­نىنداعى ماگنيتتەرمەن 9 كۇن بويى جۇرگەن. جەكە ەمحانا رەنتگەن جاساپ, اۋرۋحاناعا جولداما بەرسە دە, اتا-اناسى بوگدە زاتتى ءۇي جاعدايىندا تۇسىرۋگە ارەكەتتەنگەن. تەك بالا­نىڭ جاعدايى كۇرت ناشار­لاپ, قۇسىپ, السىرەگەندە عانا جەدەل جاردەم شاقىرعان. بۇل بالاعا دا حيرۋرگيالىق وپەراتسيا جاسالدى, ول دا جانساقتاۋ بولىمىندە جاتتى.

مۇنداي جاعدايدا دارىگەر ازات مامىراسىل ۇلى بىردەن بىلىكتى مەديتسينالىق كومەككە جۇگىنۋگە كەڭەس بەرەدى. بوتەن زات ەڭ الدىمەن ىشەك پەرفوراتسياسىنا نەمەسە پەريتونيتكە دۋشار ەتەتىنىن, كەشەندى زەرتتەۋلەر ارقىلى بىردەن ءدال دياگنوز قويىپ, دەر كەزىندە كومەك كورسەتۋگە بولاتىنىن ايتادى.

وكىنىشكە قاراي, الەمدىك تاجىريبەدە دە اتا-انالاردىڭ وسىنداي نەمقۇرايدىلىعى­نا بايلانىستى دارىگەرلەر دەر كەزىندە كومەك كورسەتە الماي قالاتىن قايعىلى وقي­عالار كەزدەسەدى. ءبىز ءوز تاراپى­مىزدان جوعارىداعىداي جاع­دايلارعا ۇقساس وقيعالار تۋرالى «الماتى بالالارى­نىڭ جۇتپايتىنى جوق» دەگەن اقپا­رات ازىرلەپ, اسقازان, ىشەك جول­دارىنان الىنعان بوگدە زات­تاردىڭ «كوللەكتسياسىن» دا جاريالاعان ەدىك. ونىڭ ىشىن­دە تۇيمە, دومالاق باتارەيادان باستاپ, ويىنشىقتاردىڭ ۇساق-تۇيەك بولىكتەرىنىڭ نەشە ءتۇرى تابىلادى.

بۇل تۇرعىدا ءتيىستى ورىن­دار­دىڭ قىراعى بولعانى, ويىن­­شىقتارعا, جالپى با­لا­­لارعا ارنالعان تاۋار­لار­­دىڭ قاۋىپسىزدىگىن باقى­لاۋ­دا ۇستاعاندارى ءجون. جا­قىن­­دا ارنايى ۇيىمداس­تى­­رىل­عان بريفينگتە قالا­لىق سا­نيتارلىق-ەپيدە­ميو­­لو­گيالىق باقىلاۋ دەپار­تامەنتى باس­شى­سىنىڭ ورىنباسارى گاۋحار قاتكەنوۆا بالالار بۇيىم­دارىنا قويىلاتىن نە­گىزگى تا­لاپتار, تەكسەرۋلەردىڭ ناتي­­جەسى مەن كاسىپكەرلەردىڭ جا­ۋاپكەرشىلىگى تۋرالى ما­لىمەتتەرمەن ءبولىستى. مامان­دار 2015 جىلدان باس­تاپ با­قىلاۋ جۇمىستارى كەدەن ودا­عىنىڭ «ويىنشىقتار­دىڭ قا­ۋىپسىزدىگى تۋرالى» تەح­نيكا­لىق رەگلامەنتىنىڭ تالاپتارى­نا سايكەس جۇرگىزىلەتىنىن, وعان سىناقتىق ساتىپ الۋلار مەن زەرتحانالىق زەرتتەۋلەر دە كىرەتىنىن ايتادى.

«قاۋىپسىز ويىنشىق – ەڭ الدىمەن دۇرىس تاڭبالانعان ءونىم. تاۋاردا ءوندىرۋشى تۋرالى اقپارات, قاي ەلدە, قاي جاستاعى بالاعا ارنالعان, قولدانىلعان ماتەريالدار مەن جاسالعان كۇنى انىق كورسەتىلۋگە ءتيىس. بۇل دەرەكتەردىڭ بولماۋى زاڭ­بۇزۋشىلىق بولىپ سانالادى», دەيدى گ.قاتكەنوۆا.

وتكەن جىلى الماتى قالا­سىندا قوسىمشا ساتىپ الۋ جۇ­مىستارى اياسىندا 108 ويىن­شىق ۇلگىسى زەرتحانالىق تەكسەرۋگە جىبەرىلگەندە, ونىمدەر­دىڭ 53,7%-ى تاڭبالاۋ تالاپتارىمەن سايكەسپەيتىندىگى انىق­تالعان. سونداي-اق باقى­لاۋ ءىس-شارالارى بارىسىندا كونديتەرلىك ونىمدەر دە تەكسەرىلگەن. زەرتتەۋگە الىنعان 86 ءونىم ۇلگىسىنىڭ 27,6%-ى قاۋىپ­سىزدىك پەن تاڭبالاۋ جو­نىن­دەگى تەحنيكالىق رەگلامەنتتىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيدى. سوندىقتان ساۋدا سورەلەرىنەن ساپا تالاپتارىنىڭ ۇدەسىنەن شىعا المايتىن 1 تونناداي ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى جويىلدى. نەگىزىنەن زياندىلىعى جوعارى تاعامدىق قوسپالار, ءسۇت ونىمدەرى مەن دامدەۋىشتەر تاركىلەندى.

«تالاپقا ساي كەلمەيتىن ونىمدەر ساۋدادان شىعارى­لادى. كاسىپكەرلەرگە قاتىس­تى اكىمشىلىك شارالار قول­دا­نىلادى. بيىل 40 بيز­نەس نىسانى جاۋاپقا تارتى­لىپ, ولارعا سالعان ايىپپۇل 13,9 ملن تەڭگەگە جەتتى», دەدى گ.قاتكەنوۆا.

سانيتارلىق-ەپيدە­ميو­­­لوگيالىق باقىلاۋ دەپار­تا­مەنتىنىڭ وكىلدەرى ءۇش جاسقا دەيىنگى بالالارعا ارنالعان ويىنشىقتارعا قوسىمشا شەكتەۋلەر قولدانىلاتىندىعىن اتاپ ءوتتى. ايتالىق, مۇنداي ويىنشىقتارعا ىلعالدىلىعى 5%-دان جوعارى جەردە ۇلعايا­تىن تابيعي تەرى, اينەك, فار­فور, تۇكتى رەزەڭكە, تولتىر­عىشتاردى قولدانۋعا بولمايدى. ويىنشىقتاردىڭ قىرى وتكىر, ۇساق بولشەكتەرى مەن بوگدە ءيىسى بولماۋعا ءتيىس.

دەپارتامەنت پروفيلاكتي­كالىق باقىلاۋدى تەك كوشپەلى تەكسەرۋلەر ارقىلى ەمەس, سونى­مەن قاتار اقپاراتتىق جۇيە­­لەر­دەگى دەرەكتەردى تال­داۋ مەن سا­ني­تارلىق-ەپيدە­ميو­لوگيالىق باقىلاۋعا جاتاتىن ونىم­­دەردىڭ جارناماسىن با­قى­­لاپ وتىرۋ ارقىلى دا جۇر­گىزەدى.

زاڭسىزدىق انىقتالعان جاع­دايدا كاسىپكەرلەر ولاردى جويۋعا مىندەتتى. تالاپتار ورىندالماعان جاعدايدا نىسان پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ تىزىمىنە ەنگىزىلەدى, تەكسەرۋ بارىسىندا زاڭبۇزۋشىلىق قايتالاناتىن بولسا, ونىڭ قىزمەتىن توقتاتۋدى كوزدەيتىن ماتەريالدار سوتقا جولدانادى. ساۋدا سورەلەرىنە ساپامەن ۇيلەسپەيتىن بۇيىمداردى جىبەرمەۋگە مۇددەلى مەكەمە­لەر ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى تەحنيكالىق رەت­تەۋ جانە مەترولوگيا كومي­تەتىنىڭ الماتى قالالىق دە­پار­­تامەنتىنە ءونىمنىڭ ساي­كەس­تىگىن راستايتىن قۇجات­تار­­دىڭ (دەكلاراتسيالار, سەرتيفيكات­تار) كۇشىن توقتاتۋ نەمەسە ۋاقىتشا توقتاتۋ تۋرالى اق­پا­راتتىق حاتتار جولدايدى. ياعني كاسىپكەرلەر بۇل قۇجات­تارسىز ويىنشىقتاردى ساتا المايدى.

مەم­لە­كەتتىك باقىلاۋ ءوز الدى­نا, ەڭ باستىسى – اتا-انا­نىڭ جاۋاپ­كەرشىلىگى مەن قى­را­­عى­­­­لىعى. وسى وراي­دا ساني­تا­رلىق-ەپيدەميو­لوگيالىق با­­قىلاۋ مەكەمەلەرى اتا-انا­لار­عا ويىنشىق ساتىپ الۋعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, مۇقيات بولۋعا كەڭەس بەرەدى.

الماتى