مەملەكەتتىك كەڭەسشىنىڭ ايتۋىنشا, قۇرامىنا بارلىق وڭىرلەر مەن ءتۇرلى سالالاردىڭ وكىلدەرى ەنگەن كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا اشىق فورماتتا جۇمىس ىستەدى. ول جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى ازاماتتاردىڭ, ساياسي پارتيالاردىڭ, قوعامدىق ۇيىمدار مەن ساراپشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ ۇسىنىستارىن جان-جاقتى تالداۋ مەن اشىق تالقىلاۋلاردىڭ ناتيجەسى ەكەنىن جەتكىزدى. وتىرىستار تىكەلەي ەفيردە ءوتتى, ءاربىر باپ پەن نورما ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلانىپ, ازاماتتاردان تۇسكەن بارلىق ۇسىنىستار مۇقيات سارالاندى.
وتكەن جىلدىڭ قازان ايىنان باستاپ e-Otinish جانە e-Gov پلاتفورمالارى ارقىلى كونستيتۋتسيالىق رەفورما ماسەلەلەرى بويىنشا 2 مىڭنان استام ۇسىنىس كەلىپ ءتۇستى. جوبا جاريالانعاننان كەيىن ازاماتتار قوسىمشا 10 مىڭنان استام ۇسىنىس جولداعان. ەرلان قاريننىڭ اتاپ وتۋىنشە, بۇل قۇجاتتى شىن مانىندە حالىقتىق كونستيتۋتسيا دەپ اتاۋعا تولىق نەگىز بار.
جاڭا اتا زاڭ جوباسى 11 ءبولىم مەن 96 باپتان تۇرادى. مەملەكەتتىك كەڭەسشىنىڭ ايتۋىنشا, وندا ەل دامۋىنىڭ تۇبەگەيلى جاڭا ءتاسىلى بەكىتىلگەن.
«ەڭ الدىمەن, كونستيتۋتسيانىڭ وزەگىنە ادام, ونىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى قويىلعان. ەگەر قولدانىستاعى رەداكتسيا كوبىنە مەملەكەتتىڭ مۇددەسى مەن وكىلەتتىكتەرىن ايقىنداۋعا باعىتتالسا, جاڭا نۇسقا ەل دامۋىنداعى ادامي ولشەمدى ەنگىزەدى. II ءبولىم – «نەگىزگى قۇقىقتار, بوستاندىقتار مەن مىندەتتەر» وسى سالاعا تولىق ارنالدى, ال دامۋدىڭ ستراتەگيالىق نەگىزى رەتىندە ادامي كاپيتال – ازاماتتاردىڭ ءبىلىمى, قابىلەتى مەن ەڭبەگى جاريالاندى», دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەتتىك كەڭەسشى.
ءوز سوزىندە ەرلان قارين جاڭا اتا زاڭنىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ مۇددەسىنە باعىتتالعانىنىڭ دالەلى رەتىندە قولدانىستاعى جانە جاڭا قۇجاتتارداعى «ادام» ءسوزىنىڭ كەزدەسۋ جيىلىگىن دە مىسالعا كەلتىردى. ءبىر قىزىعى, جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا «ادام» ءسوزى 53 رەت قولدانىلعان, ال 1995 جىلعى رەداكتسيادا بۇل ءسوز 27 رەت كەزدەسەدى ەكەن.
«سەبەبى, مەملەكەتتىڭ باستى قازىناسى دا, تىرەگى دە – ونىڭ ازاماتتارى. بۇل جاڭا كونستيتۋتسيادا ناقتى ايقىندالدى. سوندىقتان, بۇل – ازاماتتارعا ءۇمىت بەرەتىن كونستيتۋتسيا», دەدى ول.
ەرلان قاريننىڭ ايتۋىنشا, ەكىنشى ماڭىزدى باعىت – مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋ. ءارتۇرلى باپتاردا تاۋەلسىزدىك, ەگەمەندىك جانە اۋماقتىق تۇتاستىق قاعيداتتارى كورىنىس تاۋىپ, جان-جاقتى اشىلعان. ماسەلەن, «كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىس نەگىزدەرى» ءبولىمىنىڭ 3-بابىندا مەملەكەت قىزمەتىندەگى باستى قاعيدات رەتىندە ەگەمەندىك پەن تاۋەلسىزدىكتى قورعاۋ تىكەلەي بەكىتىلگەن.
«بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەڭ تارالعان «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» دەگەن سوزىمەن تولىق ۇندەسەدى. سوندىقتان, بۇل – ەلگە قورعان بولاتىن كونستيتۋتسيا», دەدى ەرلان قارين.
ءۇشىنشى اسپەكت رەتىندە مەملەكەتتىك كەڭەسشى ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى كۇشەيتۋدى اتادى. پرەامبۋلادا ۇلى دالانىڭ مىڭداعان جىلدىق تاريحىنىڭ ساباقتاستىعى تۋرالى تۇجىرىم بەكىتىلگەن. بۇل, ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىڭ تاريحي تامىرى مەن ءتول بولمىسىن ايقىنداي تۇسەدى. سوندىقتان, بۇل اتا زاڭ – ازاماتتارعا ناقتى قۇقىقتىق كەپىلدىكتەر ۇسىناتىن قۇجات قانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ءار ازاماتقا وقىعان سايىن رۋح بەرەتىن كونستيتۋتسيا ەكەن.
بۇدان بولەك, ەرلان قارين جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ ەڭ ماڭىزدى ەرەكشەلىگىنىڭ بىرىنە ارنايى توقتالىپ, جاڭا اتا زاڭنىڭ باسىنان باستاپ تۇڭعىش رەت قازاق تىلىندە – مەملەكەتتىك تىلدە ازىرلەنگەنىنە كوپشىلىكتىڭ نازارىن اۋداردى.
«بىزدە مەملەكەتتىك ءتىل – بىرەۋ, جالعىز. ول – قازاق ءتىلى. باسقا مەملەكەتتىك ءتىل جوق. جاڭا كونستيتۋتسيانى ازىرلەۋ ءۇشىن سىرتتان ەشكىم شاقىرىلعان جوق. بۇل – ءوز ازاماتتارىمىز, بۇكىل ەل بولىپ تالقىلاعان, ازىرلەگەن كونستيتۋتسيا. ياعني, مەملەكەتتىك, ەلدىك, ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان جازىلعان كونستيتۋتسيا. سوندىقتان بۇل – بارشا حالىققا سەنىم بەرەتىن كونستيتۋتسيا», دەدى مەملەكەتتىك كەڭەسشى.
ستراتەگيالىق جاڭاشىلدىقتاردىڭ قاتارىنا ءبىلىم بەرۋ, عىلىم, يننوۆاتسيالار, مادەنيەت پەن ونەردىڭ باسىمدىعىن بەكىتۋدى جاتقىزۋعا بولادى. سونداي-اق, العاش رەت اتا زاڭ دەڭگەيىندە تسيفرلىق كەڭىستىكتە دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ نورماسى ەنگىزىلدى. بۇل ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ جاڭا ولشەمى مەن ەلدىڭ تەحنولوگيالىق دامۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن كورسەتەدى.
«وسىنداي ستراتەگيالىق باسىمدىقتاردى ايقىنداي وتىرىپ, قازاقستان بولاشاقتا ءبىلىمدى, عىلىم مەن يننوۆاتسيا جەتىستىكتەرىنە سۇيەنەتىن ازاماتتار ەلىنە اينالۋعا, سونداي-اق تەحنولوگيالىق تۇرعىدان دامىعان مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن ناقتى بىلدىرەدى. سوندىقتان بۇل – ەل دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەتىن كونستيتۋتسيا», دەدى مەملەكەتتىك كەڭەسشى.
ەلەۋلى وزگەرىستەر ساياسي جۇيەگە دە قاتىستى بولدى. ءبىر پالاتالى پارلامەنتتى ەنگىزۋ, ۆيتسە-پرەزيدەنت ينستيتۋتىن قالىپتاستىرۋ, حالىق كەڭەسىن قۇرۋ, بىرقاتار جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالار ءۇشىن وكىلەتتىك مەرزىمىنىڭ رەتتىگىن بىرەۋمەن شەكتەۋ – مۇنىڭ ءبارى باسقارۋدىڭ زاماناۋي ءارى سەرپىندى مودەلىن قالىپتاستىرىپ, بۇرىنعى ساياسي قۇرىلىمنان باس تارتۋدى بەكىتەدى.
ەرلان قارين قولدانىستاعى كونستيتۋتسيا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋىندا ماڭىزدى ءرول اتقارىپ, قول جەتكىزىلگەن تابىستاردىڭ بەرىك ىرگەتاسىنا اينالعانىن اتاپ ءوتتى. الايدا قازىرگى تاڭدا الەم گەوساياسي, گەوەكونوميكالىق جانە تەحنولوگيالىق وزگەرىستەرمەن سيپاتتالاتىن جاڭا دامۋ كەزەڭىنە قادام باستى. بۇل ساياسي جۇيەلەردى جاڭا سىن-قاتەرلەرگە بەيىمدەۋدى تالاپ ەتەدى.
