فوتو: Sputnik / ۆلاديسلاۆ ۆودنەۆ
ساراپتامالىق كەزدەسۋ شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن, ءبىر پالاتالى پارلامەنتتىڭ قىزمەتىن, پارتيالىق دامۋدى جانە ساياسي جاڭعىرتۋدىڭ باسقا دا باعىتتارىن قوزعايتىن جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى تالقىلاندى.
ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي-تەوريالىق تالداۋ جانە ادىسنامالىق قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ارمان ەشمۇراتوۆ كونستيتۋتسيانىڭ جاڭا جوباسىنىڭ قوعامدا جان-جاقتى ءارى بەلسەندى تالقىلانىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
«جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى ءتۇرلى ديالوگ الاڭدارىندا, الەۋمەتتىك جەلىلەردە, باق-تا جانە ساراپشىلار قاۋىمداستىعىندا بەلسەندى تالقىلانىپ جاتىر. ۇسىنىستار ازىرلەۋ ءۇشىن ارنايى جۇمىس توبى, سودان كەيىن دەپۋتاتتار, زاڭگەرلەر جانە باسقا ساراپشىلاردان تۇراتىن كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا قۇرىلدى. EGov جانە eOtinish پلاتفورمالارى ارقىلى كوميسسيانىڭ قاراۋىنا ازاماتتار, كاسىپوداقتار, سالالىق, ەرىكتى جانە باسقا دا ۇيىمداردان ەكى مىڭنان استام ءوتىنىش جىبەرىلدى. ناتيجەسىندە 30 قاڭتاردا جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ جوباسى جاريالاندى. تالقىلاۋ ناتيجەسىندە تۇپكىلىكتى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەننەن كەيىن جوبا مەملەكەت باسشىسىنا ۇسىنىلىپ, رەفەرەندۋم كۇنى 15 ناۋرىز بولىپ بەلگىلەندى», دەدى ارمان ەشمۇراتوۆ.
ا. ەشمۇراتوۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا كونستيتۋتسيا – ەلدى ودان ءارى ساياسي جاڭعىرتۋعا باعدارلانعان جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ الدىڭعى ساياسي رەفورمالار جيىنتىقتارىنىڭ جالعاسى. ۇسىنىلعان وزگەرىستەر مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى نىعايتۋعا, مەملەكەتتىك جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعى مەن باسقارۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
ساراپشىلاردىڭ ەرەكشە نازارى ازاماتتاردىڭ مۇددەلەرىنىڭ وكىلدىگىن كۇشەيتۋگە جانە ساياسي پروتسەستەرگە دەگەن سەنىمدى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن پارتيالىق جۇيەنى دامىتۋعا جانە ساياسي باسەكەلەستىك ءۇشىن مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋگە اۋدارىلدى.
قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ «MediaLab» ورتالىعىنىڭ باسشىسى جاقسىبەك جيەناليەۆتىڭ پىكىرىنشە, پروپورتسيونالدى جۇيەگە كوشۋ پارتيالىق ءورىستىڭ دامۋىن ىنتالاندىرادى.
«پروپورتسيونالدى نەگىزدە قۇرىلاتىن ءبىر پالاتالى پارلامەنتتى ەنگىزۋ ساياسي پارتيالاردىڭ سايلاۋشىلار الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى. بولاشاقتا ساياسي بىرلەستىكتەر ىشىندە كادرلىق وزگەرىستەر بولۋى مۇمكىن. جاڭا پارتيالىق باستامالاردىڭ پايدا بولۋىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى», دەدى ج. جيەناليەۆ.
دەليبەراتيۆتى دەموكراتيانى دامىتۋدا قازاقستان حالىق كەڭەسى جاڭا ورگاننىڭ ماڭىزى زور. قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى لۋيزا ۋزاروۆا شەشىم قابىلداۋدا ازاماتتىق قوعامنىڭ كوبىرەك قاتىسۋ قاجەتتىلىگىنە نازار اۋداردى.
«قازاقستان حالىق كەڭەسىن قۇرۋ – ۋاقىت تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىن ناقتى قادام. وندا قوعامدىق ۇيىمدار, ەتنومادەني بىرلەستىكتەر جانە ءماسليحات دەپۋتاتتارى مەن قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى اتىنان وڭىرلىك مۇددەلەر ۇسىنىلادى. بۇل ورگان زاڭ شىعارۋ باستاماسىن جۇزەگە اسىرادى. وسى تۇرعىدان, ازاماتتىق قوعام شەشىم قابىلداۋ پروتسەسىنە تەرەڭىرەك ەنەدى دەپ ايتۋعا بولادى», دەپ اتاپ ءوتتى ساراپشى.
پارلامەنتاريزم ينستيتۋتىنىڭ باس مامانى نۇرجان ساۋلەننىڭ ايتۋىنشا, حالىق كەڭەسى – ساراپشىلار, قوعامدىق ۇيىمدار مەن ينستيتۋتتار قوعامدىق-ساياسي دامۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا ءوز پىكىرلەرىن ايتا الاتىن جاڭا الاڭ.
«بولاشاقتا وسى ورگاننىڭ ارقاسىندا زاڭ شىعارۋ پروتسەسى جەدەلدەتىلۋى مۇمكىن. ازاماتتىق قوعامنىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ, حالىق كەڭەسى جۇمىسىنىڭ رەگلامەنتى مەن تەتىگىن ەگجەي-تەگجەيلى بەلگىلەۋ ماڭىزدى. تيىسىنشە, رەفەرەندۋم قورىتىندىسى بويىنشا جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ جوباسى ماقۇلدانعان جاعدايدا وسى ينستيتۋتتىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن جەكە زاڭ قابىلداۋ قاجەت», دەدى ول.
ساراپشىلار سونداي-اق مەملەكەت دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارى رەتىندە عىلىم مەن يننوۆاتسيانى كونستيتۋتسيالىق انىقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دىنمۇحاممەد عاليدىڭ ايتۋىنشا, بۇل ادامي كاپيتالدى نىعايتۋعا جانە ەكونوميكانى تەحنولوگيالىق جاڭارتۋعا ۇزاق مەرزىمدى باعدار بەرەدى.
«كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ كىرىسپەسىندە ءبىلىم, عىلىم جانە يننوۆاتسياعا باعدارلاردى بەلگىلەۋ ءبىزدىڭ ءبىرتۇتاس حالىق رەتىندە دامۋدىڭ زياتكەرلىك ۆەكتورىن تاڭدايتىنىمىزدى كورسەتەدى. بۇل ەلدىڭ عىلىمي سالادا ايتارلىقتاي الەۋەتىنىڭ بولۋىن راستايدى جانە مۇناي-گازعا تاۋەلدىلىكتەن ءبىلىم مەن تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكاعا بىرتىندەپ كوشۋ ءۇشىن مۇمكىندىك جاسايدى. 3-باپتا عىلىمعا دا نازار اۋدارىلادى. مەنىڭ ويىمشا, وسى باعىتتاعى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى جۇيەلى قولداۋ ەلىمىزدىڭ ادامي كاپيتالىن ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى جانە جاستاردى عىلىمدى ومىردەگى باستى قىزمەت رەتىندە تاڭداۋعا ىنتالاندىرادى دەپ ۇمىتتەنەمىن», دەدى دىنمۇحاممەد عالي.
ساراپتامالىق كلۋب وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پراكتيكالىق ۇسىنىمدار ازىرلەنىپ, مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جىبەرىلەدى.
