سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
2026–2030 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمدامانى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى بالالاردىڭ قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل جانە سالالىق مينيسترلىكتەرمەن بىرلەسىپ دايىنداعان. وتكەن اپتاداعى ۇكىمەت وتىرىسىندا ايتىلعانداي, اتالعان تۇجىرىمداما بالالاردىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىن قامتيتىن ءتورت باعىتتان تۇرادى, بۇل – بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى, ءبىلىم, دەنساۋلىق, وتباسىنا جانە الەۋمەتتىك قورعاۋداعى قۇقىقتارى. تيىمدىلىكتى باعالاۋ ءۇشىن 10 ينديكاتور قاراستىرىلعان, ال تۇجىرىمدامانى ناقتى ىسكە اسىرۋ 158 ءىس-شارا ارقىلى قامتاماسىز ەتىلەدى.
ءباسپاسوز جيىنىندا ءسوز العان وقۋ-اعارتۋ ۆيتسە-ءمينيسترى شىنار اقپاروۆا بەس جىلدىق كەزەڭگە ارنالعان ءىس-شارالاردى قارجىلاندىرۋدىڭ جالپى كولەمى 1,3 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىنىن ايتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, تۇجىرىمدامادا ەڭ الدىمەن «ادال ازامات» باعدارلاماسى اياسىندا «زاڭ جانە ءتارتىپ» ۇستانىمىن كەڭەيتۋ كوزدەلگەن. بۇل ءار بالانىڭ ءومىرى, وقۋى جانە دامۋى ءۇشىن قاۋىپسىز ورتانى قامتاماسىز ەتەدى. «تازا قازاقستان» اكتسياسى بالالاردى تاربيەلەۋدىڭ يدەولوگيالىق پلاتفورماسى رەتىندە نەگىزگە الىنادى.
«مەكتەپتەردە پەداگوگ-پسيحولوگ ساعاتىن ەنگىزۋ, زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراعان بالالارعا 40 كومەك كابينەتىن اشۋ, پسيحولوگيالىق دياگنوستيكا ءۇشىن بىرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورمانى ىسكە قوسۋ جانە ەرەكشە قامقورلىقتى قاجەت ەتەتىن بالالارعا تولىق مەنتورلىق قولداۋ جاساۋ ءىس-شارالارى جوسپارلانعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا تەرروريزمگە قارسى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تۋرنيكەتتەر ورناتىلدى, ليتسەنزيالانعان كۇزەت قىزمەتى جۇمىس ىستەيدى, دابىل باتىرمالارى مەن بەينەباقىلاۋ جۇيەسى باسقارۋ ورتالىقتارىنا قوسىلعان. كۇزەت قىزمەتىنە قويىلاتىن تالاپتار بەكىتىلدى, بۇل مەكتەپتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرادى. تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى اياسىندا اقىلدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر: بەينەجازبالاردى تالداۋ ارقىلى بۋللينگتى انىقتاۋ جانە قاۋىپتى بولۋى مۇمكىن تۇلعالاردى ۋاقىتىندا تانۋ مۇمكىندىگى پايدا بولادى, بۇل قاۋىپ-قاتەرلەردى دەر كەزىندە بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ش.اقپاروۆا.
ۆيتسە-ءمينيستردىڭ بايانداۋىنشا, بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن ءتيىمدى قورعاۋ كوبىنەسە مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىنە بايلانىستى. قازىر بالالاردى قورعاۋ جۇيەسىن 14 مىڭنان اسا قىزمەتكەر قامتاماسىز ەتەدى. بۇل – قامقورشىلىق ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, پەداگوگ-پسيحولوگتەر جانە الەۋمەتتىك پەداگوگتەر. ايماقتاردا قۇرىلاتىن بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ باسقارمالارىنىڭ قىزمەتى زاڭ جۇزىندە رەتتەلدى. تۇجىرىمداما اياسىندا 20 باسقارما قۇرىلادى. ءار بالانى جەكە قولداۋ ماقساتىندا قامقورشىلىق ورگاندارىندا كەيس-مەنەدجەر قىزمەتى ەنگىزىلەدى. پەداگوگ-پسيحولوگتەر مەن الەۋمەتتىك پەداگوگتەرگە جاڭا تالاپتار بەلگىلەنىپ, ولار جىل سايىن وقىتۋدان وتەدى. سونىمەن قاتار قامقورشىلىق ورگاندارىنىڭ ماماندارىنا جىل سايىن 200 ءبىلىم بەرۋ گرانتى بولىنەدى. قازىر 4 وڭىردە (استانا قالاسى, اقمولا, اقتوبە, بقو وبلىستارى) بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ باسقارمالارى قۇرىلدى, قالعان وڭىرلەردە بيىلعى ناۋرىزعا دەيىن اشىلادى.
«تۇجىرىمداما اياسىندا بالالاردى تاسىمالداۋ ستاندارتتارىن جاڭارتۋ, «بالالار قاۋىپسىزدىگى تەرەزەسى» رەسپۋبليكالىق اكتسياسىن جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى اتا-انالاردى SMS ارقىلى حاباردار ەتۋ ەنگىزىلەدى. قاۋىپسىز شومىلۋ ورىندارى جەلىسى كەڭەيتىلىپ, بالالارعا ءجۇزۋ داعدىلارى جۇيەلى تۇردە ۇيرەتىلەدى. جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ اياسىندا ينتەرناتتىق تاربيە مودەلىنەن وتباسىلىق تاربيەگە كوشۋ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بالالار ۇيلەرىنىڭ سانى ازايىپ, 82% بالالار وتباسىلاردا تاربيەلەنىپ ءجۇر. ولاردى قولداۋ جانە ءوز بەتىنشە ومىرگە دايىنداۋ ءۇشىن 360 تالىمگەر تارتىلعان. تۇجىرىمداما اياسىندا جەتىم بالالار مەن ينتەرنات تۇلەكتەرىنىڭ قوعامعا بەيىمدەلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تالىمگەرلىكتى دامىتۋ جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار قابىلداۋشى اتا-انالار مەكتەپتەرىن ترانسفورماتسيالاۋ, 111 ۇيىمنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ, 100 كاسىبي قابىلداۋشى وتباسىنى وقىتۋ, رەسپۋبليكالىق جەتىم بالالار دەرەكتەر بازاسىن جاڭارتۋ جانە بارلىق پەداگوگتەردى جەتىم بالالارمەن جۇمىس ىستەۋگە وقىتۋ كوزدەلگەن», دەدى ش.اقپاروۆا.
بريفينگتە باياندالعانداي, قازىر قازاقستاندا وتباسىلارداعى مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك قاۋىپتەردى انىقتاۋ ماقساتىندا امبەباپ پروگرەسسيۆتى پاتروناج مودەلى اياسىندا شامامەن 4 مىڭ مەيىرگەر جۇمىس ىستەيدى. بۇۇ قورى مەن يۋنيسەف-ءتىڭ تەحنيكالىق قولداۋىمەن 36 جاتتىقتىرۋشى دايارلانىپ, 2,5 مىڭ مەيىرگەر وقىتىلدى. بيىل پاتروناج كومەگى ءاربىر وتباسىعا قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن اۋىلدىق جەرلەردەگى مەيىرگەرلەردى وقىتۋ جوسپاردا بار. بۇل تۋرالى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە قاراستى انا مەن بالا دەنساۋلىعىن قورعاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ماعريپا ەمبەرگەنوۆا مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە پاتروناجدىق ەسەپ تسيفرلاندىرىلىپ, GPS-ناۆيگاتسيا جانە فوتوتىركەۋ مۇمكىندىگى ەنگىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە پاتروناجدىق باقىلاۋدىڭ قامتۋ اۋقىمى مەن ساپاسى جاقسارىپ, ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا ءىس-قيمىل 36%-عا ارتتى. ءۇي جاعدايىندا بالالار ءولىمى 22%-عا, ال بالالاردى ستاتسيونارلارعا كەش جاتقىزۋ كورسەتكىشى 5%-عا تومەندەدى.
«اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا قازاقستاندا العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك (امسك) كورسەتەتىن 655 جاڭا نىسان سالىندى. ەلدىڭ ءار وڭىرىندە 15 جەتەكشى وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىن قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جالعاسىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار زاماناۋي پەريناتالدىق ورتالىقتار جەلىسىن سالۋ بويىنشا شارالار قابىلدانىپ جاتىر. قازىر استانا قالاسىندا پەريناتالدىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر, ال شىمكەنت قالاسى مەن تۇركىستان وبلىسىندا پەريناتالدىق ورتالىقتاردىڭ جوبالاۋ جۇمىستارى اياقتالدى. مەكتەپ مەديتسيناسى – بۇگىندە اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ مەن مىنەز-ق ۇلىقتىق قاۋىپ فاكتورلارىن باسقارۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى. بۇگىندە بارلىق وقۋ وشاعى مساك ۇيىمدارىنا بەكىتىلگەن, ولاردىڭ بازاسىندا 6,5 مىڭ مەديتسينالىق پۋنكت جۇمىس ىستەيدى», دەپ تولىقتىردى م.ەمبەرگەنوۆا.
