ەتنوسارالىق قاتىناستار قۇقىقتىق نەگىزدە رەتتەلەدى

ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق قاتىناستار جايى مەن ونى قۇقىقتىق رەتتەۋدىڭ جولدارى كەشە قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنىڭ 20 جىل­­­­دىعىنا بايلانىستى ادىلەت مينيسترلىگى, زاڭناما ينستيتۋتى جانە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىمەن بىرلەسىپ وتكىزگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىن قۇقىقتىق رەتتەۋ: جاي-كۇيى جانە دامۋ ماسەلەلەرى» تاقىرىبىنداعى دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا تالقىعا ءتۇستى. اتالاعان شارادا ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى زاڭنامالاردى جەتىلدىرۋدىڭ جايى مەن الداعى مىندەتتەردى ايقىنداۋعا قاتىستى ماسەلەلەر جان-جاقتى قارال­دى. قازاقستاندا ەتنومادەني ءار­تۇرلىلىكتى ساقتاۋ جانە جاڭ­عىرتۋ جونىندەگى تەڭگەرىمدى مەم­لەكەتتىك ساياسات جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ادىلەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى زاۋرەش بايمولدينانىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە بارلىق ۇلت وكىلدەرىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرارلىق جاعداي جاسالعان جانە ەتنوسارالىق قاتىناستار ۇيلەسىمدىلىگى ساقتالعان. ول بىرنەشە رەت حالىقارالىق ۇيىمدار, سونىڭ ىشىندە, ەقىۇ-نىڭ از ۇلتتار جونىندەگى كوميسسارى تاراپىنان ەرەكشە اتالعان. باسقا ۇلت وكىلدەرىنىڭ ازا­ماتتىق, ساياسي-ەكونو­­ميكالىق, الەۋمەتتىك-مادەني قۇقىقتا­رىنىڭ ساقتالۋى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەدى جانە وزگە ەلدەرگە ۇلگى دە بولا الادى. سوندىقتان دا سوڭعى ءۇش جىلدا شەتەلدiك ساراپشى توپتار, ءارتۇرلi ەلدەردiڭ عالىمدارى مەن ديپلوماتتارى ەتنوسارالىق كەلiسiمدi قالىپتاستىرۋداعى قازاقستاننىڭ ءتاجiري­بەسiن ۇيرەنۋ ءۇشiن قحا حاتشىلىعىنا 60-تان اسا ءوتiنiش جiبەرگەن. «مەملەكەت باسشىسى نەگiزiن قالاپ بەرگەن ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىق پەن قوعامدىق كەلiسiمنiڭ قازاقستاندىق ۇلگiسi برەندكە اينالدى. بۇل برەند ەلiمiزدە عانا ەمەس, شەتەلدەردە دە كەڭ تانىلا باس­تادى. سوڭعى ءۇش جىلدىڭ وزiندە عانا اسسامبلەيانىڭ حاتشىلىعىنا وسى قوعامدىق كەلiسiمدi نى­عايتۋداعى قازاقستاننىڭ ءتاجi­ريبەسiن ۇيرەنۋ ءۇشiن شەتەلدiك ساراپشى توپتاردان, شەتەل پار­لامەنتتەرiنەن, ءارتۇرلi ەلدەردiڭ عالىمدارى مەن ديپلوماتتارىنان 60 ءوتiنiش تۇسكەن», – دەدi زاۋرەش بايمولدينا. قحا حالىقارالىق شىۇ, ەاەو, اوسشك سياقتى حالىق­­­ارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماق­تاستىق­تى بiر iزگە سالۋ جونiندە تيiستi شارالاردى جەتiل­دiرە ءتۇسۋi كەرەك. «وسى جىلدىڭ ءساۋiرiن­دە وتكەن قحا-نىڭ ءححىى سەس­سياسىندا مەملەكەت باسشى­سى وسى ىنتىماقتاستىق ماسە­لەسiنە ەرەكشە توقتال­دى. ەلباسى تاپسىرعانداي, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى سەرiكتەستەرiمiزبەن مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ جونiندەگi جۇمىستاردى بiر iزگە سالۋى كەرەك», – دەدi ز.باي­مولدينا ءارى قاراي. ونىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, ءادi­لەت مينيسترلiگi ەلiمiزدەگi زاڭ جوبالاۋ جۇمىستارىنىڭ ۇيلەستiرۋشiسi بولعاندىقتان, «100 ناقتى قادام» ۇلتتىق جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتi زاڭنامالاردىڭ قابىلدانۋى سالاسىندا جەلiلiك كەستە قۇرعان. قازiرگi تاڭدا تامىز ايىنىڭ سوڭىندا پارلامەنت قاراۋىنا ەنگiزiلەتiن 52 زاڭ جوباسى بار, «100 ناقتى قادامدى» جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى تاعى 11 زاڭ جوباسى 2016-2017 جىلدارى ازiرلەنەتىن بولادى. بۇدان كەيىن ءسوز العان پرە­زيدەنت اكىمشىلىگى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ سەكتور مەڭگەرۋ­شىسى ءنازيپا شاناي ەلىمىز كونستيتۋتسياسى ءاربىر ازاماتتىڭ قۇقىعىن ەسكەرگەن, تەڭدىك پەن ادىلدىكتى تۋ ەتكەن, مىندەت پەن جاۋاپكەرشىلىكتى قاتار جۇكتەگەن زاڭنامالىق قۇجات ەكەندىگىنە نازار اۋدارتتى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءححىى سەسسيا­­سىندا مەملەكەت باسشى­سى كونس­تيتۋتسياعا نەگىزدەلگەن زاڭدىق كەپىلدىكتىڭ نەگىزىندە بارشاعا ءبىرتۇتاس ۇلت قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىن كوتەرگەندىگىن دە ورتاعا سالدى. سوندىقتان دا بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ باستى ماقساتى – بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلتتى قالىپتاستىرۋ. «ماڭگىلىك ەل» بولۋ قازاق ەلىنىڭ ەڭ اسىل مۇراتى دەسەك, وعان ءبىزدى باستايتىن بىردەن ءبىر جول – بىرلىك. تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرى دا, كەلەشەكتىڭ كەپىلى دە بىرلىك. سوندىقتان دا باعدارلامانىڭ ەل بىرلىگى مەن قوعامدىق كەلى­سىمدى ءارى قاراي نىعايتۋعا باعىتتالعان التى ناقتى قادامدى قامتيتىن جەتى مەملەكەتتىك ورگان جۇمىلدىرىلعان وتىز ءۇش ناقتى جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان ءتورتىنشى باعىتى ءبىر تەكتىلىك پەن بىرلىك دەپ اتالدى دەپ اتاپ ءوتتى ءنازيپا ىدىرىسقىزى. – وسى باعىت بويىنشا اتقارىلاتىن ءىس-شارالاردىڭ نەگىزگى ىسكە اسىرۋشى تەتىگى رەتىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى بەلگىلەنىپ وتىر». پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى زۋحرا ساياپوۆا ءوز كەزە­گىندە قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنىڭ تاريحىنا قىسقاشا توقتالا كەلىپ, قوعامدىق-ساياسي مارتەبەگە يە بولعان اتالعان قۇرىلىمنىڭ كونس­تيتۋتسيالىق ورگانعا دەيىن وسكەندىگىن زور ىلتيپاتپەن جەتكىزدى. «اسسام­بلەيانىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەتنوس­ارالىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ, – دەي كەلىپ دەپۋتات, – ال مىندەتى – قوعامدا ەتنوسارالىق كەلىسىمدى جانە تولەرانتتىلىقتى ودان ءارى نىعايتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ. «ەل بىرلىگىن نىعايتۋ قوعامدىق كەلىسىمدى قولداۋ جانە دامىتۋ. قازىرگى ۋاقىتتا اسسامبلەيا قۇرامىندا 394 مۇشە بار. ەلىمىزدە بارلىق ەتنوستاردىڭ مادەنيەتىن, ءتىلىن, ءداستۇرىن دامىتۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايدىڭ بارلىعى جاسالعان», – دەدى ول. ەتنوسارالىق جانە ءدىنارا­لىق قاتىناستار سالاسىنداعى حالىقارالىق ستاندارتتار مەن شەتەلدىك تاجىريبە جونىندە ءسوز قوزعاعان ورتالىق سايلاۋ كوميسسيانىڭ مۇشەسى, پروفەسسور مارات سارسەمباەۆ بىرقاتار حالىقارالىق ستاندارتتاردى اتاپ بەردى. بۇل رەتتە ول ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار جونىندەگى حالىقارالىق پاكتىنىڭ 22-ءشى بابىندا «ءاربىر مەملەكەت از ۇلتتىڭ ءوز مادەنيەتىن, ءدىنىن جانە انا ءتىلىن قولدانۋىنا ەش كەدەرگى كەلتىرمەستەن, بارلىق جاع­دايدى جاساۋى ءتيىس», دەپ كورسەتىلگەن ەرەجەسى ەلىمىزدە قولداۋ تاۋىپ وتىرعاندىعى تۋرالى ويىمەن ءبولىستى. دوڭگەلەك ۇستەل قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى زاڭنا­مانى جەتىلدىرۋگە قاتىستى ۇسى­نىم ازىرلەندى. وندا قازاق­­ستاندىق بىرتۇتاستىقتى نىعاي­تۋ, مەملەكەتتىك جاس­تار ساياساتىن جەتىلدىرۋ, قازاقستاندىق پاتريو­تيزمدى دامىتۋ, بەس ينستيتۋتتىق رەفورما توڭىرەگىنە جۇمىلدىرۋ سياقتى عىلىمي نەگىزدەلگەن ۇسىنىستار كورىنىس تاۋىپ وتىر. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».