اگروونەركاسىپ كەشەنىن ورىستەتۋدىڭ ماڭىزى

پرەزيدەنت ءوز سوزىندە ەل بىرلىگى مەن ورتاق ماقسات جولىنداعى جۇمىلعان كۇشتىڭ ناقتى ناتيجەلەرىن تىلگە تيەك ەتتى. ء«بىز ءبىر ەل, ءبىر حالىق بولىپ جۇمىلا بىلگەننىڭ ارقاسىندا وتكەن جىلدى مول تابىسپەن اياقتادىق. بىلتىر ەكونوميكامىز 6,5%-عا ءوستى. ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 300 ملرد دوللاردان استى. جان باسىنا شاققانداعى كورسەتكىش تاۋەلسىزدىك تاريحىندا تۇڭعىش رەت 15 مىڭ دوللار بولدى. بۇل – بۇكىل ورتالىق ازيا ايماعى بويىنشا رەكوردتىق ناتيجە. ۇلتتىق قوردىڭ ۆاليۋتالىق اكتيۆتەرى 5 ملرد دول­لارعا ۇلعايدى. التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتىپ, 65 ملرد دوللاردان استى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى 40%-عا جاقىندادى. حالىق سانى 20,5 ميلليونعا جۋىقتادى. ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 75,4 جاسقا جەتتى. ەڭ باستىسى – قوعام وزگەردى, رەفورمالار تۇراقتى سيپات الدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ بىلتىرعى دامۋ قورىتىندىلارى وسى وڭ وزگەرىس­تەر­دىڭ اۋىل ومىرىندە دە ناقتى كورىنىس تاپقانىن كورسەتەدى. جەر قاتىناستارى سالاسىندا ءوز ماقساتىنا ساي پايدالانىلماي جاتقان 453,1 مىڭ گەكتاردى قۇرايتىن 2434 اۋىل شارۋاشىلىعى جەرى انىقتالدى. سونىڭ ىشىندە 91,1 مىڭ گa نەمەسە 298 جەر ۋچاسكەسى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلىپ, جوس­پار 101,2%-عا ورىندالدى. ال جوسپاردا 90 مىڭ گa جەر قايتارىلۋعا ءتيىس بولاتىن. اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ ەكىنشى فورۋمىندا پرەزيدەنت بۇل سالانىڭ مەملەكەتتىك ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە ايقىندادى. «حال­قىمىز «ەگىن ەكسە – ەل توق» دەپ بەكەر ايتپاعان. 2024 جىلى ءبىز مول استىق الىپ, كەيىنگى  ون جىلداعى رەكوردتىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزدىك. بيىل دا كۇزگى جيىن-تەرىن بەرەكەلى بولدى. ديقاندارىمىز 27 ملن توننا استىق جينادى. ءار ءوڭىر ەل قامباسىنا مول ۇلەس قوستى. سونىڭ ىشىندە اقمولا وبلىسى 7,5 ملن توننا استىق جيناپ, ەڭ جوعارى كورسەتكىشكە يە بولدى. قازىر حالقىمىزدىڭ 37%-ى, ياعني 7,5 ملن ادام اۋىلدا تۇرادى. اۋىل – حالقىمىزدىڭ تامىرى, رۋحاني قازىعى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.     

كەيىنگى ءۇش جىلدا اۋىل شارۋاشى­لى­عىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى 37,3%-عا ارتىپ, ەلىمىز جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىز­دىگى رەيتينگىندە 32-ورىنعا تۇراقتادى. الايدا پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, سالانىڭ الەۋەتى ءالى دە تولىق پايدالانىلىپ وتىرعان جوق. ەلىمىز جايىلىمدىق جەر كولەمى جونىنەن الەمدە التىنشى ورىندا تۇر, ەگىستىك القابىنىڭ اۋقىمى جونىنەن سەگىز ەلدىڭ قاتارىندامىز. وسى مۇمكىندىكتى ءتيىمدى ءارى ۇتىمدى يگەرۋ ەكونوميكالىق قۋاتتى ەسەلەي تۇسەرى انىق. 2015 جىلدان بەرى اۋىل شار­ۋا­شىلىعى سالاسىندا وندىرىلگەن ءونىم كولەمى 2,5 ەسەگە ارتتى. ون جىل بۇرىن بۇل كورسەتكىش 3,3 ترلن تەڭگە بولسا, بۇگىندە 8,3 ترلن تەڭگەگە جەتتى. مەملەكەت باسشىسى 2030 جىلعا قاراي وسى كولەمدى تاعى ەكى ەسەگە ارتتىرۋ مىندەتىن قويدى. بىلتىرعى 11 ايدا اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋعا 148,8 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, جىلدىق جوسپار 110%-عا ورىندالدى. بۇل 2024 جىلعى كورسەتكىشتەن 3,2 ەسەگە ارتىق. اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ جالپى كولەمى 11 ايدا 720 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, 102%-دىق ءوسىم كورسەتتى.

جەر كولەمى جونىنەن الەمدەگى ەكى جۇزدەن استام مەملەكەتتىڭ ىشىندە توعى­زىن­شى ورىندا تۇرعان ەلىمىزدىڭ كليماتى ءتورت ت ۇلىكتى كوبەيتۋگە وتە قولايلى. سوندىقتان مال شارۋاشىلىعىن دامى­تۋعا باسا ءمان بەرىلىپ وتىر. 2024 جىلى جايى­لىمدىق جەرلەرگە سۋ تارتۋعا, مال بور­داقىلاۋ الاڭدارىن سالۋعا, اسىل تۇ­قىم­دى مال ساتىپ الۋعا 60 ملرد تەڭگە­دەن استام سۋبسيديا ءبولىندى.

رەسمي دەرەكتەرگە سايكەس, بىلتىرعى 11 ايدا ءتورت ت ۇلىك پەن قۇس سانى 18%-عا ارتتى. ءىرى قارا مال 20%, جىلقى 21%, تۇيە 35%, قوي مەن ەشكى 9%-عا كوبەيدى. قۇس شارۋاشىلىعىندا دا 8% ءوسىم تىركەلدى. 2024 جىلى ەت ءوندىرىسى 237,9 مىڭ توننادان 246,5 مىڭ تونناعا جەتتى. ءسۇت ءوندىرىسى 6%-عا ارتتى. ءىرى جوبالار باعدارلاماسى اياسىندا قارجىلاندىرىلعان 12 ءسۇت فەرماسىنا شەتەلدەن 2,6 مىڭ باس اسىل تۇقىمدى ۇرعاشى مال جەتكىزىلىپ, ودان 1,2 مىڭ باس ءتول الىندى. قازىرگى تاڭدا بۇل شارۋاشىلىقتار وندىرىلەتىن ءسۇتتىڭ 48%-ىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر.

وڭدەۋ دەڭگەيى 88%-عا جەتتى. الماتى وبلىسى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنداعى «اگرو-بالتاباي» جشس مال بورداقىلاۋ الاڭدارىن نەسيەلەۋ باعدارلاماسى ارقىلى اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسىنان 1,5 ملرد تەڭگە نەسيە الىپ, ءوندىرىستى جۇيەلى جۇرگىزىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار «پريما قۇس» سەرىكتەستىگى قۇرىلىستىڭ ەكىنشى كەزەڭىن ىسكە قوسۋدى وسى جىلدىڭ اقپان ايىنا جوسپارلاپ وتىر. جوبا تولىق ىسكە اسقان جاعدايدا قۇس ەتىن ءوندىرۋ كولەمى 8,8 مىڭ تونناعا ارتادى.

اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ – ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ, اۋىلدىڭ تىنىسىن اشۋدىڭ, ۇلتتىق ەكونوميكانى نىعايتۋدىڭ باستى تەتىگى. قارا جەرگە ەڭبەك ءسىڭىرىپ, ماڭداي تەرىن توككەن حالىقتىڭ ەڭبەگى اقتالسا, اۋىل دا گۇلدەنەدى, ەل دە ەڭسەسىن تىكتەيدى. جەردىڭ يەسى – حالىق. جەر جاي عانا ءوندىرىس قۇرالى ەمەس, تىرشىلىك تىرەگى. سوندىقتان جەكەلەگەن لاتيفۋنديستەردىڭ كەڭ القاپتى مەنشىكتەپ الىپ, ونىڭ يگىلىگىن ءوز پايداسىنا عانا جاراتىپ, ال قاراپايىم شارۋا ادامنىڭ جەرگە ءزارۋ كۇي كەشۋى – ادىلەتكە دە, ەلدىك ۇستانىمعا دا جات قۇبىلىس. بۇل تۇيتكىلدى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ فورۋمىندا اشىق ايتىپ, يگەرىلمەي جاتقان جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىپ, ەڭبەك ەتەمىن دەگەن ازاماتتارعا زاڭ اياسىندا ۇلەستىرۋدى ناقتى تاپسىردى. وسى باعىتتا 2022 جىلدان بەرى جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 14 ملن گەكتاردان استام اۋىل شارۋاشىلىعى جەرى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى. ەندىگى مىندەت – وسى جەرلەردى قايتا اينالىمعا ەنگىزۋ كەزىندە ادىلەتسىزدىككە جول بەرمەۋ. ەل ەكونوميكاسىنا ۇلەس قوسىپ, كاسىبىن دوڭگەلەتەمىن دەگەن ازاماتتار جەرگە قول جەتكىزۋدە توسقاۋىلعا ۇشىراماۋعا ءتيىس. بىلتىر پرەزيدەنت قىركۇيەك ايىنداعى جولداۋىندا قايتارىلعان جەرلەردى تو­لىق­قاندى يگەرىپ, ناقتى ىسكە اسىرۋدى تاپ­سىردى. اكىمدىكتەرگە جوسپاردى قاعاز جۇزىندە ەمەس, ناقتى ناتيجەمەن ورىنداۋ جۇكتەلدى.

ۇكىمەت ازىرلەپ جاتقان مال شارۋاشى­لىعى سالاسىنداعى بيزنەستى قولداۋ جوسپارى ىسكە اسقاندا, جايىلىمدىق جەرلەر ەڭ الدىمەن, اۋىل تۇرعىندارىنا, وسى سالانى دامىتۋعا نيەتتى ينۆەستورلارعا بەرىلۋگە ءتيىس. سونىمەن قاتار ۇكىمەتتىڭ اۋقىمدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – جەر رەسۋرستارىنىڭ بىرىڭعاي تسيفرلىق كارتاسىن ازىرلەۋ. الداعى ءۇش جىلدا تولىققاندى تسيفرلىق مەملەكەتكە اينالۋدى ماقسات ەتكەن ەلىمىزگە بۇل جوبانىڭ ماڭىزى ايرىقشا.

بۇرىن جەر تەلىمدەرىن ءبولۋ كەزىندە زاڭعا قايشى ارەكەتتەر, «بارماق باستى, كوز قىستىلىق» از بولماعان. جەمقورلىق پەن پاراقورلىق بۇل سالانىڭ دا وزەگىن كەۋلەگەنى بەلگىلى. مۇنداي كەسەلدەن ارىلماي, العا جىلجۋ مۇمكىن ەمەس. سول سەبەپتى جەر تەلىمدەرىن ءبولۋ تولىقتاي ەلەكتروندىق فورماتتا, كونكۋرس ارقىلى جۇزەگە اسۋى قاجەت. ەڭ باستىسى – كونكۋرس اشىق, جاريا, ەش بۇكپەسىز وتۋگە ءتيىس. ال جەرگە يە بولعان ءاربىر ازامات وعان ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىكتىڭ سالماعىن تەرەڭ سەزىنۋى قاجەت.

اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋدىڭ تاعى ءبىر شەشۋشى تەتىگى – سۋ. تىرشىلىك ءنارىنسىز ەگىن دە, مال دا ءونىم بەرمەيدى. وسى ماقساتتا ەلىمىزدە يسلام دامۋ بانكى ارقىلى قارجى تارتىلىپ, بىرقاتار ءىرى جوبالاردىڭ تەحنيكالىق قۇجاتتارى ازىرلەنىپ جاتىر. سۋ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ باعىتىندا ناقتى ىستەر اتقارى­لۋ­دا. ماسەلەن, الماتى وبلىسىنىڭ كەگەن اۋدانىندا ۇزىندىعى 9,6 شاقىرىم موڭكەباي, 5,8 شاقىرىم قارقارا كانالدارى جوندەۋدەن ءوتتى. قۇمتەكەي كانالىنداعى جوندەۋ جۇمىسىنىڭ 34%-ى ورىندالدى. جوسپار بويىنشا 51,5 شاقىرىم جوندەلۋگە ءتيىس بولسا, بۇگىندە 17,4 شاقىرىمى جاڭعىرتىلدى. رايىمبەك اۋدانىنداعى ابدىحالىق, تالاس كانالدارىنا بەتون ارنالار ورناتىلىپ, كەم-كەتىگى بۇتىندەلدى. قوناەۆ قالاسىنىڭ ىرگە­سىندەگى سارىبۇلاق اۋىلىنداعى №5 سورعى ستانساسىنا جاڭا قۇبىرلار تارتىلدى. ىلە اۋدانىنداعى شالا, قوسوزەن كانالدارى جوندەلدى. جامبىل اۋدانىن­دا­عى تارعاپ سۋقويماسىندا دەمونتاج, بەتون قۇيۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ, جايسان سۋقويماسى مەحانيكالىق تازالاۋدان ءوتتى. اققاينار, ماتىبۇلاق, گورنىي, زاگاتسكوت-2 سۋقويمالارىنىڭ تابانى قازىلىپ, تەگىستەلدى. وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن قاراساي اۋدانىنداعى «ك-25» سۋقويماسىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. كەگەن اۋدانىنداعى جايىلىمدىق جەرلەرگە سۋ جەتكىزۋ ماقساتىندا 78 قۇدىققا قۇبىرلار ورناتىلدى. رايىمبەك اۋدانىنداعى قاباندى, شيبۇت بوگەتتەرىنىڭ قۇرىلىسى تولىق اياقتالدى. ۇيعىر اۋدانىندا سۇڭقار, تيىرمەن سۋقويمالارىن سالۋ جوبالارى مەملەكەتتىك ساراپتاماعا جولداندى. «الماتىوبلسۋشار» مەكەمەسى ىشكى شارۋاشىلىققا قاجەتتى 647 شاقىرىم كانالعا قىزمەت كورسەتتى. سونىڭ ىشىندە ەڭبەكشىقازاق اۋدانىندا 430,5 شاقىرىم, ونىڭ 91 شاقىرىمى «قازسۋشار» ۇاك-كە وتەمسىز بەرىلگەن كانالدار, ىلە اۋدانىندا – 34 شاقىرىم, تالعار اۋدانىندا – 92,5 شاقىرىم, قاراساي اۋدانىندا – 22 شاقىرىم, جامبىل اۋدانىندا – 47 شاقىرىم, ۇيعىر اۋدانىندا – 8,5 شاقىرىم, رايىمبەك اۋدانىندا – 12,5 شاقىرىم, سونداي-اق باقاناس, تاسمۇرىن ماگيسترالدى كانالدارىنىڭ 1,3 شاقىرىمى مەحانيكالىق تازالاۋدان وتكىزىلدى.

زەرتتەۋشىلەردىڭ بولجامىنشا, 2035 جىلعا قاراي الەمدە مال ەتىنە سۇرانىس 233 ملن تونناعا جەتۋى مۇمكىن. دەمەك, ءتورت ت ۇلىكتى وسىرەمىن دەگەن ازاماتتارعا قولداۋ كورسەتۋ – ستراتەگيالىق مىندەت. ازىق-ت ۇلىك نارىعىنداعى باسەكە كۇشەي­گەن تۇستا ساپا مەن عىلىمدى قاتار ۇستاۋ – اگروسالانىڭ باستى شارتى. اۋىل شارۋا­شى­لىعى دامىسا, اۋىل دا كور­كە­يە­دى, تىرشىلىك تە تۇلەيدى.

كەيىنگى كەزدە قارجى مينيسترلىگى مەم­لەكەتتىك قولداۋ تەتىكتەرىن قاتاڭ سىنعا الىپ ءجۇر. جەكە مەكتەپتەر مەن مەديتسينا سالاسىندا اشكەرەلەنگەن فاكتى­لەرمەن كەلىسۋگە بولادى. بىلىق كوپ-اق. الايدا اۋىل شارۋاشىلىعىنا كەلسەك, ايتىلعان سىننىڭ ءبىرازىن قيسىنسىز دەپ اتاۋعا بولادى. جەر سۇمەسىن ەمىپ, اۋىل ادامدارىنا قارايلاسىپ جۇرگەن شارۋاشىلىقتاردىڭ جۇمىسى وڭاي ەمەس. كەي كەزدە شەتەلدەن اكەلەتىن مال وبەكتيۆتى سەبەپتەرمەن ۋاقىتىندا كەلمەيدى. كەي كەزدە تابيعات اياقتان شالىپ, ءوز ۇستەمدىگىن كورسەتەدى. سوندىقتان دا اگروونەركاسىپ كەشەنىن قورعاپ, قولداپ وتىرعانىمىز ءجون.

جانبولات جورگەنباەۆ,

سەنات دەپۋتاتى