فوتو «ەگەمەن قازاقستان» ارحيۆىنەن
ساۋالناماعا قاتىسۋشىلاردىڭ 32,7%-ى ايدىڭ ەڭ ماڭىزدى وقيعاسى رەتىندە قىزىلوردادا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدى, تاعى ءبىر 30,7% بولىگى سالىق كودەكسىنىڭ كۇشىنە ەنۋىن ەلەۋلى وقيعا رەتىندە اتاعان. كورسەتكىش جۇرتشىلىقتىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي ماسەلەلەرگە ايرىقشا دەن قوياتىنىن اڭعارتىپ وتىر.
سونىمەن قاتار, ازاماتتار سپورتتىق جانە مادەني جەتىستىكتەردى دە ەلەۋسىز قالدىرماعان. ماسەلەن, رەسپوندەنتتەردىڭ 18,3%-ى شاحماتتان الەمنىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى اتانعان ءبيبىسارا اساۋباەۆانىڭ جەتىستىگىن, ال 9,3%-ى تەننيسشى الەكساندر بۋبليكتىڭ جەتىستىگىن ەرەكشە ەكشەگەن.
قازاقستاندا نەكە مەن وتباسى قۇندىلىقتارى كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە كۇشەيتىلەدى
«قوعامدىق پىكىر» زەرتتەۋ ينستيتۋتى ازاماتتار نازارىنىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي وزگەرىستەردە بولۋى جۇرگىزىلىپ وتىرعان رەفورمالاردى حالىقتىڭ دەر كەزىندە قابىلداۋىنىڭ ايعاعى ەكەنىن مالىمدەدى. بۇل پىكىردى 79% رەسپوندەنت قولداسا, ولاردىڭ 48,2%-ى رەفورمالاردى «ۋاقتىلى دەۋگە بولادى» دەسە, 30,8%-ى «تولىقتاي ۋاقتىلى» دەگەن وي بىلدىرگەن.
ءبىر پالاتالى پارلامەنتكە ءوتۋ (31,1%), ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمىن ەنگىزۋ (21,6%), حالىق كەڭەسىن قۇرۋ (20,1%), سونداي-اق جالپى كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى وتكىزۋ (15,2%) رەسپوندەنتتەر تاراپىنان ەڭ ماڭىزدى ءارى ەستە قالارلىق رەفورمالار رەتىندە انىقتالىپ وتىر.
سونىمەن قاتار زەرتتەۋ ناتيجەلەرى قوعامنىڭ ءبىر بولىگىنىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي كۇنتارتىبىنە قاتىستى بەلسەندى تالقىلاۋلاردان ازىرگە تىس قالىپ وتىرعانىن كورسەتتى. مىسالى 24,4% رەسپوندەنت ۇلتتىق قۇرىلتاي تۋرالى ەشنارسە بىلمەيتىنىن اتاپ وتكەن.
الداعى رەفورمالاردان ەل ازاماتتارىنىڭ نە كۇتەتىنىن انىقتاۋعا ارنالعان ساۋالنامانىڭ جەكە ءبىر ءبولىمى ولاردىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مەملەكەتتىڭ اشىقتىعى مەن ورنىقتىلىعىنىڭ ارتۋىن اتاعان. وسى تۇستا رەسپوندەنتتەر تاراپىنان مەملەكەت پەن حالىق اراسىنداعى ديالوگتى كەڭەيتۋ (32,3%), مەملەكەتتىك باسقارۋ ساپاسىن جاقسارتۋ (23,3%), بۇگىنگىدەن دە تۇراقتى ساياسي جۇيە قالىپتاستىرۋ (18,9%), ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ (17%), مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى ديالوگتى كەڭەيتۋ (12,1%), پارلامەنتتىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ (11,3%) جانە دەموكراتيالاندىرۋدى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ (9,3%) قاجەتتىلىگى انىقتالىپ وتىر.
ساۋالناماعا قاتىسۋشىلاردىڭ ەداۋىر بولىگى كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ جۇرگىزىلۋىن ءوزىنىڭ جەكە تۇرمىس دەڭگەيىنىڭ جاقسارۋىمەن تىكەلەي بايلانىستىرعان. جالپى العاندا 65,1% رەسپوندەنت ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەر ولاردىڭ جەكە ءومىرى مەن تۇرمىس دەڭگەيىنىڭ وڭ جاققا وزگەرۋىنە اسەر ەتەتىنىنە سەنىمدى: 34% رەسپوندەنت ء«يا, ءسوزسىز» نۇسقاسىن, ال 31,1% «كوبىندە ءيا» جاۋاپتارىن تاڭداعان.
جاڭا پارلامەنتتەن ازاماتتار ءبىرىنشى كەزەكتە اشىقتىق, ناتيجەلى جۇمىس جانە حالىقپەن بەلسەندى ديالوگتى كۇتەدى. ناقتىراق ايتقاندا, رەسپوندەنتتەر قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى حالىققا كوبىرەك قۇلاق اسادى (37,8%) جانە ادامداردىڭ ءومىرىن جاقسارتاتىن شەشىمدەردى قابىلدايدى (32%) دەگەن ءۇمىتى بارىن اڭعارتتى.
سونىمەن قاتار, حالىق جاڭارعان پارلامەنتتەن جاڭا ساياسي تۇلعالاردىڭ پايدا بولۋىن (11,1%), قوعامدىق تالقىلاۋلار مەن ولارعا حالىقتىڭ قاتىسۋىنىڭ كوبەيۋىن (6,2%) جانە زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ جالپى ىقپالىنىڭ كۇشەيۋىن كۇتەدى (6%).
قۇرامىنا ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ, ءماسليحاتتاردىڭ, قوعامدىق كەڭەستەر مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم (ۇەۇ) وكىلدەرى كىرەدى دەلىنگەن جاڭا جوعارى كونسۋلتاتيۆتىك ورگان حالىق كەڭەسىنەن ازاماتتاردىڭ كۇتىلىمدەرىنە كەلسەك: رەسپوندەنتتەردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ پىكىرىنشە (66,2%) ول بارلىق ازاماتتاردىڭ مۇددەلەرىن تەڭ دارەجەدە العا تارتادى.
ەرلان قارين: جاڭا كونستيتۋتسيا قازاقستاننىڭ كەمەلدەنگەن مەملەكەتتىگىن كورسەتەدى
رەسپوندەنتتەردىڭ ەداۋىر از بولىگى حالىق كەڭەسى ءوز قىزمەتى مەن شەشىمدەرىندە كوبىرەك جەكە توپتاردىڭ قىزىعۋشىلىقتارىنا باعىتتالادى دەپ ەسەپتەيدى. بۇل قاتاردا ءماسليحاتتى – 8,8%, ءىرى قوعامدىق بىرلەستىكتەردى –7,3%, ايماقتىق قوعامدىق كەڭەستەردى – 5%, ەتنومادەني بىرلەستىكتەردى – 4,8% ادام بەلگىلەگەن.
«جالپى, الەۋمەتتانۋ باعىتىنداعى زەرتتەۋ ناتيجەلەرى ازاماتتاردىڭ جۇرگىزىلىپ وتىرعان كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ مانىنە, وكىلدى دەموكراتيانىڭ جاڭا ينستيتۋتتارىنىڭ قۇزىرەتىنە قىزىعۋشىلىق تانىتاتىنىن, ولار تۋرالى جەتكىلىكتى جوعارى دەڭگەيدە حاباردار ەكەنىن, سونداي-اق ولاردىڭ اشىق ءارى ءتيىمدى جۇمىس اتقارۋىنا دەگەن قوعامدىق سۇرانىستىڭ بار ەكەنىن كورسەتەدى. وسىنىڭ ناتيجەسى رەتىندە ساۋالناماعا قاتىسقان ازاماتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى الداعى كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى قولدايتىنىن بىلدىرەدى. جالپى العاندا, بۇل – رەسپوندەنتتەردىڭ 78,4%-ى, ولاردىڭ 40,1%-ى رەفورمانى «كوبىنە قولدايدى», ال 38,3%-ى «تولىق قولدايدى». بۇل كورسەتكىشتەر ءوز كەزەگىندە رەفورمانىڭ ۋاقتىلى ءارى قوعام تاراپىنان سۇرانىسقا يە ەكەنىن راستايدى», دەلىنگەن «قوعامدىق پىكىر» زەرتتەۋ ينستيتۋتى تاراتقان حابارلامادا.
