«اباي عۇلاما زاڭ مەن ادىلدىككە كوپ ءمان بەرگەن. سوزدەرىنىڭ توركىنى: زاڭ دۇرىس جۇمىس ىستەمەسە, ادىلدىك السىرەيدى, ال ادىلدىك السىرەسە, قوعامنىڭ ىرگەسى سوگىلىپ, ەلدىڭ بەرەكەسى قاشادى. باۋىرجان مومىش ۇلى وسىنى: «تارتىپكە باعىنعان قۇل بولمايدى, ءتارتىپسىز ەل بولمايدى» دەپ تۇيىندەگەن. ياعني زاڭ مەن ءتارتىپ ەلدى ساقتاۋ ءۇشىن, جۇرتتى ۇيىستىرۋ ءۇشىن, ءار ادامنىڭ قۇقىعى مەن شەگىن ناقتىلاۋ ءۇشىن كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى ول.
جاقىپ اسانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ۇستانىمداردىڭ نەگىزى زاڭ ۇستەمدىگىندە جاتىر. ال سول زاڭداردىڭ ءتۇپ نەگىزى – كونستيتۋتسيا. كونستيتۋتسيا – حالىق پەن مەملەكەت اراسىنداعى نەگىزگى كەلىسىم.
كونستيتۋتسيا مەملەكەتتىك قۇرىلىستىڭ زاماناۋي مىندەتتەرىن ايقىندايدى
«كونستيتۋتسيا, ەڭ الدىمەن ەركىندىگىمىزدى, ار-نامىسىمىزدى, مەنشىگىمىزدى قورعايتىن قۇقىقتىق قالقان. ەكىنشىدەن – ارقايسىسىمىزعا ءبىلىم الۋعا, ەمدەلۋگە, ەڭبەك ەتۋگە, كاسىپ اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ۇشىنشىدەن – زاڭ الدىندا ءبارى تەڭ قاعيداسىن بەكىتىپ, ءادىل قوعامنىڭ ورتاق ستاندارتىن ورنىقتىرادى», دەگەن سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنە توقتالدى.
بىرىنشىدەن, قازىرگى الەمدىك جاعداي كۇردەلى ءارى تۇراقسىز. وسىنداي كەزەڭدە نەگىزگى زاڭدا ءبىزدىڭ قانداي ەل, قانداي مەملەكەت ەكەنىمىز جانە قانداي قۇندىلىقتارعا سۇيەنەتىنىمىز ايقىن, ناقتى, ەش كۇمان قالدىرمايتىنداي شەگەلەپ جازىلۋى ءتيىس.
كونستيتۋتسيادا زاڭداردىڭ كەرى كۇشىنە تىيىم سالۋ ۇسىنىلدى
«كونستيتۋتسيانىڭ العاشقى بەتىن اشقاننان-اق باعىتىمىز دا, ۇستانىمىمىز دا, مەملەكەت رەتىندە بولمىسىمىز دا انىق كورىنىپ تۇرعانى ماڭىزدى. ەكىنشىدەن, ءبىز كەشە عانا پايدا بولعان ەل ەمەسپىز. تامىرى تەرەڭ ۇلى دالا وركەنيەتىنىڭ زاڭدى مۇراگەرىمىز. بۇل جەر بىزگە وڭاي كەلگەن جوق. اتا-بابامىز نايزانىڭ ۇشىمەن, بىلەكتىڭ كۇشىمەن ساقتاپ قالعان. وسى جەر – بىزگە مۇرا بولىپ قالعان ەڭ قاستەرلى قۇندىلىق. سوندىقتان جاڭا پرەامبۋلادا وسى امانات ءدال ءارى سالماقتى كورسەتىلگەن دەپ سانايمىن», دەدى ول.
سونداي-اق, اتا زاڭىمىزدا قازاقستاننىڭ ءبىرتۇتاس ەل ەكەنى, مەملەكەتىمىز ۋنيتارلى, جەرىمىز بولىنبەيتىنى, شەكارامىز مىزعىماس ەكەنى تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلعان. سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بۇل قاۋىپسىزدىگىمىزدىڭ وزەگى ءارى بارشامىزدى ۇيىستىراتىن ورتاق ۇستانىم ەكەنىن ەسكە سالدى.
«ۇشىنشىدەن, قوعامنىڭ ساناسى وزگەردى, ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارعا قوياتىن تالابى كۇشەيدى. دەمەك, مەملەكەت تە زامان كوشىنەن قالماي, باسقارۋ جۇيەسىن جاڭارتىپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن بۇرىنعىدان دا بەرىك قورعاۋعا مىندەتتى. وسى تۇرعىدان العاندا, ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەردى تولىق قولدايمىن», دەدى ج.اسانوۆ.
قارلىعاش جامانقۇلوۆا: جاڭا كونستيتۋتسيا ءسوز بوستاندىعىمەن قاتار شىعارماشىلىق ەركىندىكتى دە قورعايدى
سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءسوزىنىڭ سوڭىندا كونستيتۋتسيالىق رەفورماعا قاتىستى كوپتەگەن ازامات حابارلاسىپ, ءتۇرلى ساۋالدار جولداپ جاتقانىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, «جالاقى كوبەيە مە, زەينەتاقى وسە مە» دەپ سۇراپ جاتقاندار دا بار.
«كونستيتۋتسيانىڭ تىكەلەي ماقساتى «ەرتەڭ-اق جالاقىنى كوتەرۋ» ەمەس. ونىڭ ماقساتى – ءادىل ەرەجە ورناتۋ: ۇرلىققا جول بەرمەيتىن, ادىلەتسىزدىككە توسقاۋىل قوياتىن, حالىق قارجىسىنىڭ ماقساتتى جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن, لاۋازىمىنا قاراماي بارىنە بىردەي جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىن جۇيە قالىپتاستىرۋ. ءدال وسىنداي جۇيە عانا ۇزاق مەرزىمدە ءومىر ساپاسىن جاقسارتىپ, تابىستىڭ وسۋىنە جول اشىپ, قازاقستاندىقتارعا مول مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن جاقىپ اسانوۆ.
