مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا اتالعان جوبانىڭ تيىمدىلىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتىپ, ونى الداعى ۋاقىتتا دا جالعاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالعان بولاتىن. وسىعان سايكەس, وتكەن جىلى «E», «D» ساناتىنداعى 22 200 ازامات جوباعا تارتىلىپ, نەسيە تولەمى 90 كۇننەن استام مەرزىمگە كەشىكتىرىلگەن تۇرعىندارعا تەگىن زاڭگەرلىك كومەك كورسەتىلدى.
قارجىلىق ساۋات پەن قۇقىقتىق ءتۇسىندىرۋ دارىستەرى شىمكەنت قالاسىنداعى بىرقاتار الەۋمەتتىك, مەملەكەتتىك مەكەمەدە ۇيىمداستىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, «انالار ۇيىندە», الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ, جاستار ورتالىقتارىندا, سونداي-اق قورعانىس جانە اسكەري قۇرىلىمداردا ارنايى كەزدەسۋلەر ءوتىپ, تۇرعىندارعا قارىزدى قايتا قۇرىلىمداۋ, سوتقا دەيىنگى رەتتەۋ, بۇعاتتالعان شوتتاردى شەشۋ, بانكروتتىق راسىمدەرى جونىندە كەڭەستەر بەرىلدى.
جالپى, جوباعا ەل كولەمىندە 862 مىڭنان استام ادام جۇگىنگەن ەكەن. ولاردىڭ باسىم بولىگىن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى مەن جۇمىسسىز ازاماتتار قۇرايدى. وتىنىشتەردىڭ دەنى نەسيەنى قايتا قۇرىلىمداۋ, شوتتارعا قويىلعان شەكتەۋلەردى شەشۋ, سوتتان تىس بانكروتتىق راسىمدەرىنە قاتىستى.
«كەيبىر ازاماتتار قارجىلىق ساۋاتتىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنەن نەسيە جۇكتەمەسىن دۇرىس باعالاماي, قيىن جاعدايعا تاپ بولىپ جاتادى. بۇل – تەك ءبىر وتباسىنىڭ ەمەس, تۇتاس قوعامنىڭ ماسەلەسى. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا «Amanat» پارتياسى «قارىزسىز قوعام» جوباسىن جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. شىمكەنت قالاسىندا بۇل باعىتتاعى جۇمىستار جوسپاردان اسىرا ورىندالىپ وتىر. بۇل – حالىقتىڭ جوباعا دەگەن سەنىمى مەن سۇرانىسىنىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى. الداعى ۋاقىتتا دا تۇرعىنداردىڭ قارجىلىق مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان باستامالارىمىزدى جالعاستىرا بەرەمىز», دەدى «Amanat» پارتياسى شىمكەنت قالالىق فيليالىنىڭ توراعاسى مۇرات جولدىحوجاەۆ.
ايتا كەتەيىك, شىمكەنت قالاسىندا جوبا كورسەتكىشتەرى ايرىقشا جوعارى. قالانىڭ بارلىق اۋدانىندا جوسپار اسىرا ورىندالىپ, جالپى 34 814 ادام قامتىلدى (جوسپاردىڭ 156,8%-ى). ناتيجەسىندە, مەگاپوليس رەسپۋبليكاداعى ۇزدىك 5 ءوڭىردىڭ قاتارىنا ەندى.
جوبانىڭ قارجىلىق ساراپشىسى اقبوتا تۇراروۆانىڭ ايتۋىنشا, ازاماتتار كوبىنە الاياقتارعا الدانىپ نەمەسە تۋىستارىنا نەسيە اپەرىپ, سوڭىندا قارىزدى ءوزى تولەۋگە ءماجبۇر بولعاندىقتان شاعىمدانادى. مامان ەشقانداي جاعدايدا وزگە ادامعا نەسيە راسىمدەمەۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتەدى. ودان دا قولدا بار قاراجاتپەن كومەكتەسكەن ابزال.
«ادامدار ءتۇرلى ماسەلەمەن كومەك سۇراپ كەلەدى. ماسەلەن, دەنساۋلىعىنا بايلانىستى تۋىستارىنان جاردەم الىپ جۇرگەن ءبىر تۇرعىن قۇربىسىنىڭ وتىنىشىمەن نەسيە راسىمدەگەن. اقىرى دوسى قارىزدى تولەمەي, سالدارىنان كەلىنشەكتىڭ ەسەپشوتى بۇعاتتالىپ قالعان. ءبىز شوتتى اشۋعا كومەكتەسىپ, تولەم كەستەسىن جاڭارتىپ بەردىك. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىن تاعى ءبىر جالعىزباستى اناعا نەسيەسىن تولەي الماۋىنا بايلانىستى بانكروتتىق جاريالاۋعا جاردەمدەستىك. ناتيجەسىندە, ونىڭ قارىزى كەشىرىلدى. كاسىبى جۇرمەي, قارىزعا بەلشەسىنەن باتقان جاندارعا دا قولۇشىن سوزىپ, زەينەتاقى شوتتارى بۇعاتتالعان قاريالاردىڭ ماسەلەسىن شەشۋگە اتسالىسىپ جاتىرمىز. تىزە بەرسەك, مۇنداي مىسالدار وتە كوپ. قارجىلىق ساۋاتتىڭ ازدىعى مەن زاڭدى بىلمەۋ ادامداردى تىعىرىققا تىرەپ, ءتىپتى ومىردەن تۇڭىلۋگە دەيىن اپارىپ جاتادى», دەيدى ا.تۇراروۆا.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, تولەۋگە مۇلدە مۇمكىندىگى قالماعان ادام ءوزىن بانكروت دەپ جاريالاي الادى, بىراق ونىڭ قۇجاتتىق راسىمدەرىن بىلگەن ءجون. ماسەلەن, 1600 اەك سوماسىنان اسقان قارىزدار سوت ارقىلى قارالادى. ال ودان تومەن سوماداعى بەرەشەكتەردى كەشىرۋ ماسەلەسى مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى ارقىلى شەشىلەدى. سونداي-اق مامان كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەر تاراپىنان بولاتىن قىسىمداردىڭ زاڭسىز ەكەنىن, مۇنداي جاعدايدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا شاعىمدانۋعا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
ماماندار پايىزدىق نەسيەنىڭ تەك جەكە ادامعا ەمەس, تۇتاس ەكونوميكاعا تيگىزەر كەرى اسەرى بارىن العا تارتادى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, پايىزدىق مولشەرلەمەگە نەگىزدەلگەن جۇيە ينفلياتسيانى ءورشىتىپ, باعانىڭ وسۋىنە, ۆاليۋتانىڭ قۇنسىزدانۋىنا الىپ كەلەدى. سونىمەن بىرگە نەسيەلىك اقشانىڭ ماقساتى ۇستىندەگى پايىزىنان تابىس تابۋ بولعاندىقتان, ول ەكونوميكانىڭ ناقتى پايداسىنا جۇمسالمايدى. ودان بولەك, جاعدايى بار ازاماتتار قاراجاتىن بانككە دەپوزيتكە سالادى. تابىسى جوقتار كەرىسىنشە بانكتەن نەسيە الادى. بۇل ادامداردىڭ ءبىر شوعىرىن بايىتىپ, ەكىنشى بولىگىن كەدەيلەندىرۋگە اكەلىپ سوقتىرادى. ياعني قوعامدا بايلىق پەن تابىس ادامدارعا ءادىل بولىنبەيدى دەگەن تۇجىرىم جاسايدى ساراپشىلار. سول تۇرعىدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قارىزسىز قوعام» جوباسى ءوز جالعاسىن تابۋ كەرەك دەگەن تاپسىرماسى ءدال بۇگىنگى جاعدايدا ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىن ايقىن كورسەتىپ وتىر.
شىمكەنت
