سۋرەتتى تۇسىرگەن – جۇماباي مۇسابەك
قاۋىپسىز ءبىلىم وردالارى بوي كوتەردى
كەيىنگى جىلدارى اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە وقۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى نىعايىپ, اسىرەسە الىستاعى اۋىلداعى ءبىلىم وشاقتارىنىڭ جاعدايى جاقساردى. وبلىس قۇرىلعان كۇننەن بەرى جوندەۋدى نەمەسە جاڭا قۇرىلىستى قاجەت ەتەتىن نىسانداردى جاڭارتۋ دەڭگەيى ورتا ەسەپپەن 55,8%-دى قۇراپ, 276 نىسان قايتا جاڭعىرتىلدى. ونىڭ ىشىندە 41 مەكتەپتىڭ جاڭارۋى – ءبىلىم سالاسىنا جاسالعان ناقتى ينۆەستيتسيانىڭ ايعاعى. بۇل وزگەرىستەردىڭ تىكەلەي ناتيجەسى رەتىندە ءبىلىم جۇيەسىندەگى وزەكتى ماسەلە – بەيىمدەلگەن مەكتەپتەر سانى 69-دان 38-گە دەيىن قىسقاردى. ياعني بۇرىن وزگە عيماراتتاردى پانالاعان نەمەسە تالاپقا ساي ەمەس جاعدايدا جۇمىس ىستەگەن مەكتەپتەردىڭ ورنىنا قاۋىپسىز ءبىلىم وردالارى بوي كوتەردى.
«وبلىس قۇرىلعاننان بەرى 6 390 ورىندىق 19 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل – تەك سان ەمەس, ساپالى بىلىمگە جول اشقان مىڭداعان وقۋشىنىڭ تاعدىرى. اسىرەسە «كەلەشەك مەكتەپتەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا ىسكە اسقان نىسانداردىڭ ماڭىزى زور. الاكول اۋدانىنىڭ دوستىق اۋىلىندا جانە پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ جاركەنت قالاسىندا سالىنعان 1 800 ورىندىق ەكى ءىرى مەكتەپ ايماقتىڭ ءبىلىم كەڭىستىگىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. بۇل مەكتەپتەر زاماناۋي كابينەتتەرمەن, زەرتحانالارمەن, سپورت جانە شىعارماشىلىق الاڭدارىمەن جابدىقتالعان», دەيدى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى داۋرەن ءجۇنىسوۆ.
بىلتىر بىرقاتار اۋىل قۋانىشتى جاڭالىققا كەنەلدى. الاكول اۋدانىنىڭ دوستىق اۋىلىندا, اقسۋ اۋدانىنىڭ كولتابان اۋىلىندا, پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ تالدى اۋىلىندا جالپى 1 020 ورىندىق 3 مەكتەپ ەل يگىلىگىنە بەرىلدى. بۇل – شالعاي ەلدى مەكەندەردەگى بالالاردىڭ قالاداعى قۇرداستارىمەن تەڭ دارەجەدە ءبىلىم الۋىنا جاسالعان ماڭىزدى قادام. تەك جاڭا مەكتەپ سالۋمەن شەكتەلمەي, قولدانىستاعى ءبىلىم نىساندارىن جاڭعىرتۋ دا نازاردان تىس قالعان جوق. 2023–2025 جىلدار ارالىعىندا 22 مەكتەپكە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلدى. ونىڭ ىشىندە بىلتىر 6 نىسان تولىق جاڭارتۋدان ءوتتى.
اتاپ ايتقاندا, اقسۋ اۋدانى جانسۇگىروۆ اۋىلىنداعى ساتباەۆ اتىنداعى مەكتەپ, ەسكەلدى اۋدانىنداعى قارابۇلاق جانە ەلتاي اۋىلدارىنىڭ مەكتەپتەرى, قاراتال اۋدانىنداعى تاستوبە, كوكسۋ اۋدانىنداعى بوستوعان, پانفيلوۆ اۋدانىنداعى اۋليەاعاش اۋىلدارىنىڭ مەكتەپتەرى كۇردەلى جوندەۋدەن كەيىن جاڭا كەيىپكە ەندى. بۇل مەكتەپتەردە شاتىردان باستاپ ينجەنەرلىك جەلىلەرگە دەيىن تولىق اۋىستىرىلىپ, وقۋ كابينەتتەرى زاماناۋي تالاپتارعا ساي جابدىقتالدى.
«جاڭا نەمەسە جاڭارتىلعان مەكتەپ – اۋىلداعى تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى. مۇعالىم كەلەدى, جاس ماماندار تۇراقتايدى, اتا-انالار كوشىپ كەتۋدەن قالادى. بۇل – وڭىرلىك دامۋدىڭ ۇزاقمەرزىمدى ينۆەستيتسياسى. بۇرىن ماتەريالدىق بازا ءالسىز ەدى, زەرتحانالىق قۇرال-جابدىقتار جەتىسپەيتىن. قازىر جاڭا عيماراتتا وقۋشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتتى, اتا-انالاردىڭ دا سەنىمى كۇشەيدى», دەيدى ەڭبەكشىقازاق اۋىلىنىڭ مەكتەپ ديرەكتورى راۋان مىرزاحمەت.
اۋىلدا مامان تاپشى
ءبىلىم سالاسىنىڭ ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, اۋىل مەكتەبىنىڭ جاڭارۋى – تەك وقۋ ۇدەرىسىن جاقسارتۋ ەمەس, تۇتاس اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن كوتەرۋ. ەندىگى ماسەلە – سول اۋىلداردى پەداگوگتەرمەن قامتۋ وزەكتى بولىپ وتىر. وڭىردە 63 مامان تاپشىلىعى انىقتالدى. پەداگوگ جەتىسپەۋشىلىگى تىكەلەي ءبىلىم ساپاسىنا نۇقسان كەلتىرەتىن فاكتور بولعاندىقتان, بۇل ماسەلە – باستى نازاردا تۇر. قازىر كادر تاپشىلىعىن جويۋ ءۇشىن ءاربىر ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىلارى جۇيەلى جۇمىس ىستەپ جاتىر.
ماسەلەن, ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا 15 754 پەداگوگ ەڭبەك ەتەدى. كەيىنگى ءۇش جىلدا ولاردىڭ سانى 6,3%-عا ارتىپ, كادرلىق الەۋەتتىڭ ديناميكاسى جوعارىلادى. پەداگوگتەردىڭ 95,2%-ى – جوعارى ءبىلىمدى, 1003 ماماننىڭ ماگيسترلىك دارەجەسى بار. تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىمى بار پەداگوگتەر ۇلەسى 4,8%-دى قۇرايدى. بىرقاتار بازالىق ءپان بويىنشا 50 جاستان اسقان پەداگوگتەردىڭ ۇلەسى 21-24% ارالىعىندا, ال جاس پەداگوگتەردىڭ ۇلەسى – 6,9 %. جاستاردى ەلدى مەكەنگە تارتۋ ءوڭىر ءۇشىن ەمەس, ەلىمىز ءۇشىن دە تۇيتكىلدىڭ تورەسى بولىپ وتىر. قىزىعى, وبلىستا 30 جاسقا دەيىنگى پەداگوگتەر اراسىندا ەڭ جوعارى ۇلەس اعىلشىن ءتىلى مۇعالىمدەرىنە تيەسىلى ەكەن.
«وقۋ ساپاسىنا تىكەلەي ىقپال ەتەتىن وزەكتى فاكتوردىڭ ءبىرى – مۇعالىمدەردىڭ پاندىك ءبىلىم دەڭگەيى. كەيبىر پەداگوگتەردىڭ وقىتاتىن ءپانى بويىنشا تەوريالىق ءبىلىمىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, زاماناۋي عىلىمي مازمۇندى, كۇردەلى ۇعىمداردى جانە ءپان ىشىندەگى ءوزارا بايلانىستاردى تۇسىندىرۋدە قيىندىقتارعا تاپ بولۋى بايقالادى. بۇل اسىرەسە جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكالىق باعىتتاعى پاندەر مەن شەت تىلدەرىن وقىتۋدا ايقىن كورىنىس تابادى. پاندىك ءبىلىمنىڭ السىزدىگى وقىتۋ ادىستەمەسىنىڭ دە ساپاسىنا اسەر ەتىپ, ساباقتىڭ مازمۇنىن تەرەڭدەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى», دەيدى وبلىستىق ادىستەمە ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ايبەك كەنجەباەۆ.
بۇگىندە وبلىستاعى ديرەكتورلاردىڭ 90%-ىنىڭ پەداگوگيكالىق سالاداعى ەڭبەك ءوتىلى 10 جىلدان اسادى. بۇل رەتتە باسشىلىق قۇرامنىڭ 197-ءسى باسقارۋشىلىق ءوتىلى 7 جىلعا دەيىنگى مەرزىمدى قۇراۋى باسقارۋ كورپۋسىنىڭ بىرتىندەپ جاڭارىپ, جۇيەگە جاڭا مەنەدجەرلەردىڭ كەلىپ جاتقانىن اڭعارتادى. بىلىكتىلىك ساناتى بويىنشا 148 باسشى اتتەستاتتالعان. قازىرگى ۋاقىتتا 22 باسشىلىق لاۋازىم بوس بولسا, ونىڭ 22-ءسى اۋىلدىق مەكتەپتەرگە تيەسىلى. مۇنداي كورسەتكىش قالا مەن اۋىل اراسىنداعى كادرلىق تەڭگەرىمسىزدىكتى كورسەتەدى. وكىنىشكە قاراي, اۋىل مەكتەپتەرىن بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلەگە اينالىپ وتىر.
«بۇل ماسەلەنى شەشۋدە رەسپۋبليكالىق كادرلىق رەزەرۆ نەگىزگى تەتىككە اينالىپ وتىر. 2023–2025 جىلدار ارالىعىندا وبلىستان رەزەرۆكە ەنگەن 34 پەداگوگ ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ باسشىسى, ال 17 مامان باسشىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمدارىنا تاعايىندالدى. كادرلىق رەزەرۆ جۇمىسىن جانداندىرۋدى باسقارۋشىلىق كورپۋستىڭ ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ جانە اۋىلدىق جەرلەردەگى كادر تاپشىلىعىن جويۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى رەتىندە ءتيىمدى قولدانۋ قاجەت», دەيدى ا.كەنجەباەۆ.
جاس مامانداردىڭ ايتۋىنشا, اۋىل مەكتەبىندەگى جاعداي كەيىنگى جىلدارى جاقسارعانىمەن, بۇل شەشىم قابىلداۋعا جەتكىلىكسىز. سەبەبى زامان اعىمىنا قاراي ءاربىر ماماننىڭ تاڭداۋ قۇقىعى ءوز ەركىندە. بۇل جەردە پاتريوتتىق سەزىمنىڭ دە اۋاداي كەرەك ەكەنى دە انىق.
«مەكتەپ عيماراتى جاڭارىپ, سىنىپتار زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالعانى قۋانتادى. وقۋشىلار دا ىنتالى. بىراق جاس مامان ءۇشىن تەك جۇمىس ورنى ەمەس, ءومىر ءسۇرۋ ورتاسى دا ماڭىزدى. اۋىلدا تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى, بوس ۋاقىتتى ءتيىمدى وتكىزۋ مۇمكىندىگىنىڭ ازدىعى, كاسىبي دامۋعا ارنالعان ورتا مەن باسەكەنىڭ جوقتىعى سەزىلەدى», دەيدى جاس مامان قاناتبەك دوسىمبەك.
جەتىسۋ مەكتەپتەرىندەگى وڭ وزگەرىس – مەملەكەت پەن جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ بىلىمگە دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ كورىنىسى. شالعاي اۋدانداردا جاڭا مەكتەپتەردىڭ سالىنۋى, ەسكى نىسانداردىڭ جاڭارۋى – وڭىردە ساپالى بىلىمگە تەڭ قولجەتىمدىلىك قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. بۇگىن سالىنعان مەكتەپ – ەرتەڭگى بىلىكتى مامان, سانالى ازامات. وسى تۇرعىدان العاندا, جەتىسۋ وڭىرىندەگى ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جۇمىستارى الداعى جىلدارى دا جۇيەلى تۇردە جالعاسادى دەگەن ويدامىز.
جەتىسۋ وبلىسى
