فوتو: جي
بۇگىندە ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى پورتالىندا جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان 68 مىڭعا جۋىق بوس ورىندارى جاريالانعان. ولاي بولسا جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى نەلىكتەن وزەكتى؟ ەڭبەك نارىعىنداعى سايكەسسىزدىكتىڭ سەبەبى نە؟
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ەلىمىزدىڭ ەڭبەك نارىعىنداعى بەلگىلى ءبىر سالالاردا كادر تاپشىلىعىنىڭ تۋىنداۋى تەك مامان دايارلاۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنەن ەمەس, بىرقاتار وزەكتى فاكتورلارعا بايلانىستى قالىپتاسىپ وتىرعانىن مالىمدەدى.
«بۇگىندە جوعارى وقۋ ورىندارى مەملەكەت تاپسىرىسىنا سايكەس مامانداردى دايارلاپ, جىل سايىن ەڭبەك نارىعىنا مىڭداعان تۇلەكتى شىعارىپ جاتىر. الايدا جۇمىس بەرۋشىلەر ۇسىناتىن ەڭبەك جاعدايلارى مەن جالاقى دەڭگەيى مامانداردىڭ نيەتى مەن بىلىكتىلىگىنە ءاردايىم سايكەس كەلە بەرمەيدى. وسى سەبەپتەن بوس ورىندار كوپ بولعانىمەن, ولاردى تولتىرۋدا تەڭگەرىمسىزدىك قالىپتاسىپ وتىر», دەلىنگەن مينيسترلىك مالىمەتىندە.
الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنسەك, گەرمانيا, وڭتۇستىك كورەيا, جاپونيا سىندى دامىعان مەملەكەتتەردە جۇمىس كۇشىن ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى رەتىندە جالاقىنىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگىنە ساي باعالانۋى باستى ورىنعا شىعادى. سونداي-اق الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردى قامتاماسىز ەتۋ, ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ جانە قايتا دايارلاۋ جۇيەسىن دامىتۋ دا وڭ جولعا قويىلعان. اتالعان ەلدەردە جۇمىس ورىندارىنا مامانداردى تارتۋ تەك ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىن دايارلاۋمەن شەكتەلمەي, ءومىر بويى وقۋ قاعيداسىنا نەگىزدەلگەن.
سالالىق مينيسترلىك ەڭبەك نارىعىن ترانسفورماتسيالاۋ, سۇرانىستاعى كادرلاردى دايارلاۋ جانە قايتا وقىتۋ جۇيەسىن كۇشەيتۋ, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ, ەڭبەكاقىنى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ستاندارتتارعا جاقىنداتۋ باعىتىندا كەشەندى جۇمىس باستالعانىن اتاپ ءوتتى.
ەڭبەك نارىعىنىڭ ەرەكشە بۋىنى: ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋ زامان تالابى ما, الدە امالسىزدىق پا؟
«بۇگىنگى كۇنى بىرقاتار جۇيەلى شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, جاڭا وقۋ باعدارلامالارى ەنگىزىلىپ, جاڭا سالالىق وقۋ ورتالىقتارى اشىلىپ كەلەدى, دۋالدى وقىتۋ جۇيەسى كەڭەيتۋ قولعا الىنعان. جۇمىس ىستەپ جۇرگەن جۇمىسكەرلەردى قايتا كاسىبي دايارلاۋ شارالارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇدان باسقا, ەڭبەكاقىنى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ارتتىرۋعا, جالاقىنى ەڭبەك ونىمدىلىگىنە سايكەستەندىرۋگە جانە وزگە دە كەشەندى شارالارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر. ءادىل جالاقى, ساپالى ەڭبەك جاعدايى جانە ءتيىمدى كاسىبي قايتا دايارلاۋ جۇيەسى قالىپتاسقاندا عانا بوس ورىندار تولىقتىرىلىپ, شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا تاۋەلدىلىك ازايىپ, وتاندىق ماماندارعا دەگەن سۇرانىس ارتادى», دەپ ءتۇسىندىردى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى.
ەڭبەك نارىعىنداعى سايكەسسىزدىك ماسەلەسى شەشىلۋ ءۇشىن تەك كادر دايارلاۋ ەمەس, جۇمىس بەرۋشى, مەملەكەت جانە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ءوزارا ۇيلەسىمدى جۇمىسى دۇرىس جولعا قويىلۋى قاجەت ەكەنى ناقتىلانىپ وتىر.
جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جولى قايسى؟
مينيسترلىك مالىمەتىنشە, بىلىكتىلىكتى تالاپ ەتپەيتىن سالالاردا – 11,7 مىڭ مامانعا, ءبىلىم سالاسىندا – 11,2 مىڭعا جۋىق پەداگوگكە, ءوندىرىس سالاسىندا – 7 مىڭ ادامعا, مەديتسينا سالاسىندا – 6,8 مىڭ مامانعا, كولىك جانە لوگيستيكا سالاسىندا – 4,4 مىڭ قازمەتكەرگە, سونداي-اق قارجى جانە ەسەپ سالاسىندا – 1,8 مىڭعا جۋىق مامانعا سۇرانىس تۋىپ وتىر.
سالالارداعى كادر تاپشىلىعى مەن جۇمىسسىزدىق ماسەلەسىن جويۋ ءۇشىن ەلىمىزدە ازاماتتاردى كاسىپتىك وقىتۋ, كاسىپكەرلىك باستاماعا جاردەمدەسۋ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىن جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ءىس-شارالارى قولعا الىنعان.
ماسەلەن, كاسىپتىك وقىتۋدىڭ ۇزاقتىعى بىلىكتىلىك پەن داعدىلاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي 6 ايدان اسپايدى. 2025 جىلعى 1 جەلتوقسانداعى جاعداي بويىنشا, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسى نەگىزىندە كاسىپتىك وقىتۋعا 8 161 ادام جولدانعان. ونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنا وقۋعا – 6 348 ادام, جۇمىس بەرۋشىدەن وقۋعا – 2 813 ادام جىبەرىلگەن.
سونىمەن قاتار 59,2 مىڭ ادام ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى بازاسىندا جاڭا كاسىپ بويىنشا ونلاين ءبىلىم الىپ, ونىڭ ىشىندە وقۋدى اياقتاعاننان كەيىن 53,5 مىڭ ادام سەرتيفيكاتقا قول جەتكىزگەن.
ەلىمىزدە «باستاۋ بيزنەس» جوباسى ارقىلى دا ازاماتتاردىڭ ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋىن كوزدەيدى. اتالعان جوبا اياسىندا ازاماتتار كاسىپكەرلىك نەگىزدەرى بويىنشا ءبىلىم الا الادى. وقۋ بيزنەس, ەكنوميكا, مەنەدجمەنت جانە ماركەتينگ بويىنشا نەگىزگى ءبىلىم الۋعا جانە نارىقتىق شارتتاردا بولاشاق قىزمەت ءۇشىن پراكتيكالىق داعدىلاردى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
2025 جىلعى 1 جەلتوقساندا كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقۋعا 50 مىڭ ادام كىرىسىپ, ونىڭ ىشىندە 27 مىڭ ادام وقۋدى اياقتاپ, سەرتيفيكات يەلەنگەن.
«باستاۋ بيزنەس» جوباسى بويىنشا ءبىلىم العان حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا جاتاتىن ادامدارعا جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋعا 400 اەك-كە (1 572 800 تەنگە) دەيىنگى مولشەردە گرانتتار بەرىلەدى.
مەملەكەت ەلدەگى جۇمىسسىزدىق جايىن رەتتەۋ ءۇشىن سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارىن ۇيىمداستىرۋعا دا ۇيىتقى بولىپ وتىر. قازىر جۇمىسسىزداردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىنە, جاسىنا قاراي سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارىنىڭ 6 ءتۇرى ۇيىمداستىرىلادى. ولاردىڭ قاتارىندا قوعامدىق جۇمىستار, الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى, جاستار پراكتيكاسى, «العاشقى جۇمىس ورنى», «ۇرپاقتار كەلىسىمشارتى» جانە «كۇمىس جاس» جوبالارى بار. ايتا كەتەيىك, سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارىنا جۇمىسقا ورنالاسقان ادامداردىڭ جالاقىسى ءىشىنارا نەمەسە تولىق كولەمدە مەملەكەت تولەيدى. ال وسى جوبا اياسىندا 167,7 مىڭعا جۋىق ادام تۇراقتى جالاقى الىپ وتىر.
