سۋرەت: gov.kz
ەلدەگى بىرلىك پەن كەلىسىمنىڭ بىرەگەي ۇلگىسى كونستيتۋتسيالىق قاعيداتتارعا نەگىزدەلگەن. ءارى بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ قالىپتاسقان وزىندىك ءداستۇرى بار. قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى قۇندىلىقتاردى ساقتاپ قانا قويماي, نىعايتا ءتۇسۋدى كوزدەپ وتىر. وسىعان وراي ول جاقىندا سىر وڭىرىندە وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا جاڭا ينستيتۋت قۇرۋ باستاماسىن كوتەردى.
«رەفورمالاردىڭ جاڭا كەزەڭىندە قوعام دامۋىنىڭ بارلىق ماسەلەسىنە قاتىستى تۇراقتى جالپىۇلتتىق ديالوگ جۇرگىزۋ ءۇشىن اۋقىمدى پلاتفورما نەمەسە بيىك مىنبەر قاجەت. حالقىمىزدىڭ ىنتىماق-بىرلىگىن نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىن نەگىزگى قوعامدىق-ساياسي بىرلەستىكتەر مەن قۇرىلىمدار وسى پلاتفورماعا كەلىپ توعىسۋعا ءتيىس. بۇل رەتتە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ تاريحي ءمان-ماڭىزى زور ءارى ايرىقشا جاۋاپتى ميسسيالارى تابىستى اياقتالدى دەپ ساناۋعا بولادى. ەندى جاڭا ينستيتۋت رەتىندە قازاقستاننىڭ حالىق كەڭەسىن قۇرۋدى ۇسىنامىن. اسسامبلەيا مەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ قازاق مەملەكەتتىلىگىن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن دايەكتى تۇردە نىعايتۋ سياقتى مىندەتتەرىن وسى جاڭا ورگانعا جۇكتەي وتىرىپ, ستراتەگيالىق ساباقتاستىقتى ساقتاپ قالۋ وتە ماڭىزدى دەپ سانايمىن», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
دەمەك, حالىق كەڭەسى كلاسسيكالىق وكىلدى ورگاننان دا, كادىمگى قوعامدىق كەڭەستەن دە وزگەشە بولادى. ونىڭ باستى ەرەكشەلىگى – جالپىۇلتتىق دەڭگەيدەگى ساياسي-ساراپتامالىق پلاتفورما رەتىندە جۇمىس ىستەيتىندىگىندە. ياعني بۇل ينستيتۋت ءبىر جاعىنان حالىقتىڭ ءۇنىن ەستيتىن, ەكىنشى جاعىنان ستراتەگيالىق شەشىمدەرگە ىقپال ەتە الاتىن ارالىق بۋىن ءرولىن اتقارادى.
پرەزيدەنت ءوز سوزىندە حالىق كەڭەسى باسقا ەلدەردەگى كونسۋلتاتيۆتى قۇرىلىمداردىڭ وڭ تاجىريبەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ قۇرىلاتىن جاڭا مەملەكەتتىك ورگان بولاتىنىن, ونىڭ قۇرامىنا بارلىق ەتنوستىڭ, ءتۇرلى ساناتتاعى ازاماتتاردىڭ جانە وڭىرلەردىڭ وكىلدەرى كىرەتىنىن اشىپ ايتتى.
ءبىر جاعىنان ولار قوعامداعى نەگىزگى سۇرانىستاردى, قۇندىلىقتار مەن باسىمدىقتاردى جۇيەلى تۇردە انىقتاپ, ولاردى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ كۇن تارتىبىنە شىعارۋعا ىقپالداسادى. وسىلايشا, بۇل ورگان جەكەلەگەن توپتاردىڭ ەمەس, جالپىۇلتتىق مۇددەنىڭ سۇزگىسىنەن وتكەن پوزيتسيانى قالىپتاستىرۋعا بەيىمدەلەدى.
بۇل رەتتە ساياساتتانۋشى امان مامبەتاليەۆ حالىق كەڭەسىنىڭ ميسسياسى پارلامەنتتىڭ ءرولىن الماستىرۋ ەمەس ەكەنىن ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنشە, جاڭا ورگان قوعامدىق ديالوگتىڭ تۇراقتى فورماتىن ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدا بەكىتۋگە باعىتتالعان قادام جانە وعان نەعۇرلىم پراكتيكالىق سيپات بەرۋدىڭ جولى.
– مۇنداعى لوگيكا مىنادا: رەفورمالاردى دايىنداۋ بارىسىندا 500-دەن استام ۇسىنىس جانە كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىمعا قاتىستى ودان دا كوپ باستاما ءتۇستى, سونىڭ ىشىندە وڭىرلەر مەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدىگى ماسەلەلەرى دە بار. بۇل سالماقتى تالداۋ مەحانيزمى قاجەت ەكەنىن كورسەتتى. سوندىقتان كەڭەستى 126 ادامنان جاساقتاپ, وعان ەتنومادەني ورتالىقتاردىڭ – 42, ءىرى قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ – 42 جانە ءماسليحاتتار مەن وڭىرلەردەگى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ 42 وكىلىن قوسۋ ۇسىنىلدى. جاڭا ينستيتۋتتىڭ باستى ەرەكشەلىگى – وعان زاڭ شىعارۋ باستاماسى قۇقىعىنىڭ بەرىلۋى. بۇل قوعامدىق قۇرىلىمداردىڭ ساياسي ۇدەرىسكە قاتىسۋ لوگيكاسىن تۇبەگەيلى وزگەرتەدى. كەڭەس اياسىندا ازىرلەنگەن ۇسىنىستار ەندى تەك كونسۋلتاتيۆتىك فورماتتا عانا ەمەس, زاڭناما دەڭگەيىندە دە قارالۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. حالىق كەڭەسىنىڭ مارتەبەسى مەن ونى قۇرۋ ءتارتىبى كونستيتۋتسيانىڭ ارنايى بولىمىمەن جانە كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن رەتتەلەدى. بۇل وكىلەتتىلىكتىڭ شەگىن, قۇرىلىمىن ايقىنداي تۇسەدى. قورىتا ايتساق, حالىق كەڭەسى ءتۇرلى توپتاردىڭ پىكىرىن بىرىكتىرىپ, قوعامدىق جانە وڭىرلىك سۇرانىستاردىڭ ناقتى شەشىمدەردە كورىنىس تابۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن قوسىمشا ارنا قالىپتاستىرادى, ال زاڭ شىعارۋ قۇقىعى پارلامەنتتە قالادى, – دەدى ساياساتتانۋشى.
نەگىزى بۇل ينستيتۋتتىڭ ىقپالى ونىڭ بيلىكتى باقىلاۋىندا ەمەس, بيلىكتى جاۋاپكەرشىلىككە ىنتالاندىرۋدا اشىلا تۇسەدى. مۇندا قوعامدىق پىكىر بەلگىلى ءبىر ورتادا نە الەۋمەتتىك جەلىدەگى ەموتسيالىق رەاكتسيا دەڭگەيىندە قالىپ قويماي, ناقتى جاۋاپتى مىنبەرلەردە كوتەرىلەدى. بۇل اسىرەسە وڭىرلەردە ازاماتتىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرىپ, حالىقتىڭ ساياسي مادەنيەتىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە دە سەپتەسەدى. الايدا ماڭىزدى تۇسى, ول جەدەل ساياسي رەاكتسيادان گورى تەرەڭ ساراپتاما مەن بولاشاقتى بولجاۋعا نەگىزدەلگەن شەشىمدەردى ۇسىناتىن ورگانعا اينالۋى كەرەك. بۇل ويدى پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ شىمكەنت قالاسىنداعى وكىلى, وڭىرلەرمەن جۇمىس جونىندەگى ءبولىمنىڭ باس ساراپشىسى دانارا سارانوۆا دا قۋاتتايدى.
– حالىق كەڭەسى شەشىم قابىلداۋ جۇيەسىنە كىرىكتىرىلگەن تۇراقتى قوعامدىق-مەملەكەتتىك ورگان رەتىندە كوزدەلىپ وتىر. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ءسوزى بارىسىندا ماڭىزدى ءبىر شەڭبەر ايقىن بەلگىلەندى: جاڭا ينستيتۋتتاردىڭ تيىمدىلىگى باسقارۋ ۇدەرىستەرىنىڭ ساپاسىنا تىكەلەي بايلانىستى. زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن ۇيىمداستىرۋشىلىق جاڭاشىلدىقتار رەتتەلگەن راسىمدەر, وكىلەتتىكتەر مەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ناقتى ءبولىنىسى بولماعان جاعدايدا ناتيجە بەرمەيتىنى اتاپ ءوتىلدى. وسى تۇرعىدان العاندا, حالىق كەڭەسى دە, كەز كەلگەن جاڭا ورگان سياقتى, فورمالدى مارتەبەسىنە ەمەس, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ناقتى جۇمىسىنا قانشالىقتى كىرىكتىرىلگەنىنە قاراي باعالاناتىن بولادى. جاڭا ورگان كەرى بايلانىستىڭ ورنىقتى ارنالارىنىڭ قالىپتاسۋىنا باعىتتالعان اۋقىمدى مىندەتتى كوزدەيدى. كەڭەستىڭ جۇمىسىنىڭ تۇراقتى فورماتى مەن مارتەبەسى قوعامدىق ۇستانىمداردى, سونىڭ ىشىندە ىشكى ساياسات پەن وڭىرلىك دامۋ ماسەلەلەرى بويىنشا پىكىرلەردى قانداي دا ءبىر جاعداي بولا قالعان كەزدە ەمەس, جۇيەلى تۇردە ەسكەرۋگە جول اشادى, – دەدى ساراپشى.
ايتا كەتەرلىگى, جاڭا ورگاننىڭ بارلىق مۇشەسىن مەملەكەت باسشىسى ءوزى تاعايىندايدى. توراعاسىن ونىڭ مۇشەلەرى سايلايدى. ال ونىڭ قوعامدىق نەگىزدە جۇمىس ىستەپ, روتاتسيا ارقىلى تاعايىندالاتىن ەكى ورىنباسارى, سونداي-اق حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى بولادى. جىلىنا كەمىندە ءبىر رەت شاقىرىلاتىن سەسسيا حالىق كەڭەسىنىڭ جوعارى ورگانى ءرولىن اتقارادى.
«قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم ماسەلەلەرىنە قاتىستى نەگىزگى قىزمەتى كەڭەسكە بەرىلەدى. ىشكى ساياساتتى جەتىلدىرۋ جونىندە ۇسىنىستار ازىرلەۋ جاڭا ورگاننىڭ نەگىزگى مىندەتىنىڭ بىرىنە اينالادى. بۇل مەكەمە مەملەكەتتىك يدەولوگياعا قاتىستى ماسەلەلەردى, سونداي-اق كونستيتۋتسيانىڭ جانە ەلىمىزدەگى وزگە دە اسا ماڭىزدى قۇجاتتاردىڭ ەرەجەلەرىن ءتۇسىندىرىپ, ناسيحاتتاۋ جۇمىسىمەن اينالىسادى. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن, مەملەكەتتىك ماڭىزى بار باسقا دا گۋمانيتارلىق فورۋمداردى وتكىزۋ دە كەڭەستىڭ قۇزىرەتىنە كىرەدى», دەدى پرەزيدەنت.
تۇيىندەسەك, حالىق كەڭەسىنىڭ تيىمدىلىگى ءۇش نەگىزگى فاكتوردان كورىنەتىن بولادى. بىرىنشىدەن, ونىڭ قۇرامىنىڭ شىنايى وكىلدىك سيپاتى, وندا تەك ءوزارا جاقتاۋشىلار ەمەس, ءارتۇرلى كوزقاراستاعى تۇلعالار بولۋى مىندەتتى. ەكىنشىدەن, ۇسىنىمدارىنىڭ ناقتى ساياسي سالماعى بولۋى, ەگەر كەڭەس ۇسىنىستارى ەسكەرۋسىز قالسا, ينستيتۋت جاي فورمالدىلىققا اينالادى. ۇشىنشىدەن, ونىڭ جۇمىسىنىڭ اشىقتىعى مەن قوعامعا ەسەپتىلىگى. ويتكەنى حالىق كەڭەسى تەك رامىزدىك نەمەسە يميدجدىك ورگان رەتىندە قالىپ قويسا, قوعامنىڭ سەنىمىنە دە سەلكەۋ تۇسەدى. ال كەرىسىنشە, دەربەس ويلاي الاتىن, كاسىبي ءارى باتىل پىكىر بىلدىرەتىن پلاتفورماعا اينالسا, بۇل ينستيتۋت ەلىمىزدەگى «ەستيتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنىڭ ناقتى ىسكە اسقان ۇلگىسى بولارى انىق. ياعني جاڭا ورگان ەلدەگى ساياسي جۇيەنى قوعامدىق قولداۋمەن كۇشەيتەتىن قۇرال بولۋعا ءتيىس.
