بيىل الگوريتمدەر نەگىزىندە العا جىلجيتىن كەزەڭ بولماق. مىسالى, جۇرگىزۋشىسىز تاكسي, روبوت كۋرەر, داياشى, اسپاز, شەكاراشى, ترانسپورت, لوگيستيكا, بيزنەس, ۇكىمەتتەگى اۆتوماتتاندىرىلعان قىزمەتتەر قالىپتى جاعدايعا اينالادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بارلىق سالادا ادام ەڭبەگى ازايا بەرمەك. البەتتە, بۇل ءبىر كۇننىڭ نە ءبىر جىلدىڭ ىشىندە بولا سالمايدى. الايدا ءدال وسى جىلى ەلىمىز بۇل باعىتقا ەرەكشە دەن قويماق.
سونداي-اق بيىل تەحنولوگيا بۇگىنگى الەم ەكونوميكاسىنىڭ جۇرەگىنە اينالىپ, تسيفرلىق ەكونوميكانىڭ درايۆەرىنە ميللياردتاعان دوللار تارتاتىن يندۋسترياعا اينالاتىنى ءسوزسىز. 2025 جىلى الەم بويىنشا جاساندى ينتەللەكت سالاسىنا جۇمسالعان ينۆەستيتسيا كولەمى شامامەن 1,5 تريلليون اقش دوللارىنا جەتسە, 2026 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 2 ترلن-نان اسادى دەپ باعالانىپ وتىر. وتكەن جىلى جاھاندىق جي نارىعى شامامەن 244 ميلليارد دوللار بولسا, بيىل بۇل كولەم 312 ميلليارد دوللارعا دەيىن جوعارىلايدى دەگەن بولجام بار, ياعني جىلدىق ءوسىم 27-28 پايىز دەڭگەيىندە قالىپتاسادى.
نارىقتىڭ كەڭەيۋىنە بىرنەشە فاكتور اسەر ەتەدى. بىرىنشىدەن, باعدارلامالىق جاساقتاما مەن پلاتفورمالار نارىعى قارقىندى ءوسىپ جاتىر. مۇنداي شەشىمدەر كومپانيالارعا تۇتىنۋشىلارمەن قارىم-قاتىناستى اۆتوماتتاندىرۋعا, وندىرىستىك جۇمىستاردى وڭتايلاندىرۋعا جانە اناليتيكالىق شەشىمدەر قابىلداۋدى جەدەلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. مەملەكەت باسشىسى بيىلعى سۇحباتىندا ەلىمىزدە دە وسى باعىتتا تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتقان فينتەح كومپانيالار بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ەكىنشى ماڭىزدى باعىت – وڭدەۋ قۋاتى مەن ينفراقۇرىلىم. جي شەشىمدەرىن ىسكە قوسۋ ءۇشىن قاجەت سەرۆەرلەر مەن ارنايى چيپتەرگە سۇرانىس جىل سايىن ارتىپ جاتىر. بۇل باعىت اسىرەسە ءىرى تەحنولوگيا كومپانيالارى مەن داتا ورتالىقتارعا ينۆەستيتسيا تارتۋدا ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ وتىر. ەكونوميستەردىڭ ەسەپتەۋىنشە, جاساندى ينتەللەكت 2030 جىلعا قاراي الەمدىك ەكونوميكاعا 15,7 تريلليون دوللاردان استام قوسىمشا تابىس اكەلەدى. جالپى العاندا, بۇل تەحنولوگيا تاۋارلار مەن قىزمەتتەر قۇنىن تومەندەتىپ, ەڭبەك ءونىمىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, الايدا سونىمەن بىرگە ەڭبەك نارىعىنداعى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەرگە دە الىپ كەلەدى. جي-ءدىڭ كۇندەلىكتى ومىرگە كىرىگۋى الدەقايدا تەز ءجۇرىپ جاتىر. قارجى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, ءوندىرىس سىندى سالالاردا جاساندى ينتەللەكت اناليتيكالىق شەشىمدەردى جەدەلدەتىپ, اقپاراتتى وڭدەۋ مەن شەشىم قابىلداۋدى اۆتوماتتاندىرۋعا كوشتى. بۇل بيزنەس بارىسىن جوعارى دەڭگەيگە شىعارىپ, رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋعا جول اشادى.
سونداي-اق پرەزيدەنت سۇحباتىندا اقش پەن قىتاي اراسىنداعى باسەكەنىڭ قىزا تۇسكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. وسى جارىستا ءار مەملەكەتتىڭ ءوز جولى بار. اقش ادەتتەگىدەي يننوۆاتسيا مەن نارىق ەركىندىگىنە سۇيەنەدى. بۇل ەل ءالى دە جاساندى ينتەللەكت زەرتتەۋلەرى مەن ۆەنچۋرلىق ينۆەستيتسيا كولەمى بويىنشا كوشباسشى. ساراپشىلاردىڭ بولجاۋىنشا, بىرقاتار امەريكالىق كومپانيا 2026 جىلى جي نەگىزىندەگى ونىمدەر ارقىلى تابىسىن 6 ميلليارد دوللاردان 20 ميلليارد دوللارعا دەيىن ارتتىرۋى مۇمكىن. مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى ەرەكشەلىگى – نارىققا تۇساۋ سالماۋ, كەرىسىنشە تەحنولوگيالىق سەرپىندى ىنتالاندىرۋ. اقش ءۇشىن باستى كاپيتال – يدەيا, جىلدامدىق جانە جەكە سەكتوردىڭ تاۋەكەلگە بارۋعا دايىن بولۋى.
ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
ال قىتاي مۇلدە باسقا مودەلدى تاڭدادى. مۇندا جاساندى ينتەللەكت ۇلتتىق ستراتەگيالىق باسىمدىق رەتىندە قاراستىرىلادى. مەملەكەت دەرەكتەردى ورتالىقتاندىرۋعا, ينفراقۇرىلىمدى اۋقىمدى تۇردە دامىتۋعا جانە ءوندىرىستى تەز ينتەگراتسيالاۋعا كۇش سالىپ وتىر. ءىرى قىتايلىق كورپوراتسيالار 2026 جىلعا قاراي جي-چيپتەرگە عانا 14 ميلليارد دوللارعا دەيىن قارجى جۇمساۋى ىقتيمال. قىتاي قىسقا مەرزىمدە ناتيجە كورسەتۋگە باسىمدىق بەرىپ وتىر.
ەۋروپا بولسا, جىلدامدىقتان گورى جاۋاپكەرشىلىكتى جوعارى قويادى. فرانتسيا, گەرمانيا, يسپانيا سەكىلدى ەلدەردە جاساندى ينتەللەكتىنى رەتتەۋ, قاۋىپسىزدىك جانە ەتيكا ماسەلەسى ءبىرىنشى ورىندا تۇر. مۇندا باستى ماقسات – تەحنولوگيا ادام قۇقىعىنا, دەموكراتيالىق ينستيتۋتتارعا قاۋىپ توندىرمەۋى كەرەك دەگەن قاعيدا. ەۋروپالىق مودەل باياۋ كورىنۋى مۇمكىن, بىراق ۇزاقمەرزىمدى تۇراقتىلىقتى كوزدەيدى.
ازيانىڭ وزگە ەلدەرى مەن دامۋشى ايماقتار دا بۇل قاتاردان قالماۋعا تىرىسىپ باعىپ جاتىر. سينگاپۋر مەن وڭتۇستىك كورەيا تەحنولوگيالىق ينفراقۇرىلىم مەن مەملەكەتتىك ساياساتتى ۇيلەستىرە وتىرىپ, جي-ءدى ەكونوميكا مەن باسقارۋعا بەلسەندى ەنگىزۋگە كوشتى. بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى ءىرى دەرەكتەر ورتالىقتارىن سالۋدى جوسپارلاپ, جي-ءدى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ وزەگىنە اينالدىرۋدى كوزدەپ وتىر.
بولاشاققا كوز جۇگىرتسەك, 2030 جىلعا قاراي جي ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 800 ميلليارد دوللاردان اسادى, ال ودان ءارى دامۋدا 4 ترلن دوللار – 5 ترلن دوللار دەڭگەيىنە جەتەدى دەگەن بولجام بار. بۇل تسيفرلار جاساندى ينتەللەكتىنىڭ تەك تەحنولوگيالىق سالا ەمەس, بۇكىل الەمدىك ەكونوميكا مەن جۇمىس كۇشىنىڭ قۇرىلىمىنا اسەر ەتەتىن جۇيەگە اينالعانىن كورسەتەدى. قازاقستان دا وسى جاھاندىق ۇردىستەن شەت قالىپ وتىرعان جوق. مەملەكەت 2026 جىلدى «تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت جىلى» دەپ جاريالاپ, تسيفرلىق ترانسفورماتسيانى جەدەلدەتۋگە, كادرلاردى دايارلاۋعا, يننوۆاتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان قادام جاسادى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, 2026 جىل – جاساندى ينتەللەكت سالاسى ءۇشىن ترانسفورماتسيا كەزەڭى, بۇل تەحنولوگيا ەندى تەوريالىق يدەيادان شىعىپ, ناقتى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرمەن, وندىرىستىك شەشىمدەرمەن جانە قوعامداعى ەكونوميكالىق وزگەرىستەرمەن ولشەنەتىن كەزەڭ.
