قوعامعا باعىتتالعان پوليتسيا مودەلىن قالاي قۇرۋعا بولادى؟

كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن جاڭعىرتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى اياسىندا پوليتسيا جۇمىسىنىڭ اشىقتىعى مەن ەسەپتىلىگىنە باسىمدىق بەرىلدى. بۇرىنعى كەڭەستىك رەپرەسسيۆتىك جۇيەدەن ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنەتىن, حالىقپەن ديالوگ ورناتۋعا جانە پروفيلاكتيكاعا نەگىزدەلگەن سەرۆيستىك مودەل ەنگىزۋ جولعا قويىلدى.

وسى ماقساتتا ءىرى قالالاردا پيلوتتىق جوبالار ىسكە قوسىلىپ, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ازاماتتارعا سىپايى جانە جەدەل قىزمەت كورسەتۋگە باعىتتالدى. قوعامدىق قابىلداۋلار, سەنىم تەلەفوندارى جانە الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى حالىقتىڭ پىكىرىن تىڭداپ, ارىز-شاعىمدارعا جىلدام جاۋاپ بەرۋ تەتىكتەرى قۇرىلدى. سونداي-اق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي ەتيكاسى مەن كوممۋنيكاتسيالىق داعدىلارى ارتتىرىلىپ, كادرلاردى قايتا دايارلاۋ باعدارلامالارى جاڭارتىلدى.

دەگەنمەن, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جۇيەسىندە پوليتسيانىڭ قوعام الدىنداعى بەدەلىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىن جۇيەلىك ماسەلەلەر ساقتالىپ وتىر. الەۋمەتتىك ساۋالناما ناتيجەلەرىنە سايكەس, قازاقستاندىقتاردىڭ شامامەن 62%-ى پوليتسياعا سەنەدى, تاعى 27%-ى «كوبىرەك سەنەتىنىن» ايتقان. الايدا ءار ونىنشى رەسپوندەنت (9%) پوليتسياعا مۇلدە سەنبەيتىنىن مالىمدەگەن.

سەنىمسىزدىكتىڭ سەبەپتەرى تەك تەرىس تاجىريبەمەن عانا ەمەس, ودان تەرەڭىرەكتە جاتىر. رەسپوندەنتتەردىڭ شامامەن تورتتەن ءبىرى بۇل ماسەلەنى سىبايلاس جەمقورلىقپەن, ال تاعى 20%-ى قىزمەتتىك مىندەتتەردى فورمالدى ءارى ءتيىمسىز ورىنداۋمەن بايلانىستىرادى. ادامدار وزدەرىن قورعالماعان سەزىنىپ, نەمقۇرايدىلىققا نەمەسە ناقتى كومەك ورنىنا بيۋروكراتيالىق جاۋاپتارعا ءجيى تاپ بولىپ وتىر. بۇل – تەحنيكالىق قانا ەمەس, سەنىمنىڭ پسيحولوگيالىق داعدارىسى.

پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىسۋى ەرەكشە الاڭداۋشىلىق تۋدىرادى. حالىقارالىق قىلمىس قۇرباندارى بويىنشا زەرتتەۋلەرگە (ICVS) سايكەس, قازاقستاندىقتاردىڭ شامامەن 5%-ى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردەن پارا تالاپ ەتۋ فاكتىسىنە كەزىككەن, ونىڭ جارتىسى – پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى. 2024–2025 جىلدارى پاراقورلىق, قىزمەتتىك وكىلەتتىكتەردى اسىرا پايدالانۋ جانە دورەكىلىك سياقتى جۇزدەگەن زاڭبۇزۋشىلىق تىركەلگەن. مۇنىڭ ءبارى ادىلەتتىلىك سەزىمىن جويىپ, مەملەكەتكە دەگەن سەنىمدى السىرەتەدى.

الەمدىك تاجىريبەدە پوليتسيا مەن قوعام اراسىنداعى سەنىمدى سەرىكتەستىك قىلمىستىڭ الدىن الۋعا, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ كەلەدى. قازاقستاندا بۇل باعىتتاعى رەفورمالار ەندى عانا جولعا قويىلىپ وتىر.

«2022 جىلى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى فورمالدى ەسەپ بەرۋدەن پرواكتيۆتى ارەكەت ەتۋ مەن الدىن الۋعا كوشۋ ءۇشىن اناليتيكالىق ورتالىق قۇردى. الايدا, ءىس جۇزىندە اناليتيكالىق ينفراقۇرىلىم بىتىراڭقى كۇيدە قالدى. ايماقتار مەن ۆەدومستۆولار اراسىندا ءتيىمدى دەرەك ينتەگراتسياسى جوق. 2021 جىلدان باستاپ UNODC قولداۋىمەن community-oriented policing (قوعامعا باعدارلانعان پوليتسيا) كونتسەپتسياسى بويىنشا سەمينارلار وتكىزىلۋدە, الايدا بۇل باعدارلامالار ازىرگە تەك پيلوتتىق سيپاتتا عانا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى مەن Human Rights Watch سەكىلدى حالىقارالىق ۇيىمدار تۇرمىستىق جانە گەندەرلىك زورلىق-زومبىلىقپەن كۇرەسكە ارنالعان رەسۋرستاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن اتاپ كورسەتەدى. كامەلەتكە تولماعانداردى قوسا العاندا, ۇستالعاندارعا دورەكىلىك كورسەتۋ جاعدايلارى ءالى دە كەزدەسەدى. زاڭنامالىق باستامالاردىڭ باياۋ ءجۇرۋى مەن ينستيتۋتسيونالدىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ السىزدىگى ازاماتتاردىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنە دەگەن سەنىمىن تومەندەتۋدە», دەيدى پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي

ەكونوميكالىق ساياساتتى تالداۋ ءبولىمىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى مارات جۇماعۇلوۆ ساراپتامالىق ماقالاسىندا.

وسى ورايدا زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جۇيەلى وزگەرىستەردى جۇزەگە اسىرۋعا, پوليتسيا مادەنيەتىن تۇبەگەيلى جاڭارتۋعا جانە قوعاممەن ديالوگتى نىعايتۋعا ءالى دە ۋاقىت كەرەك ەكەنىن ايتادى.

«سىبايلاس جەمقورلىق, اناليتيكا جەتكىلىكسىز, قوعامنىڭ شەكتەۋلى قاتىسۋى, وسال توپتاردىڭ تومەن قاۋىپسىزدىگى, قىزمەتكەرلەر اراسىنداعى سترەسس جانە پتسا مىناداي ۇسىنىستاردى ورتاعا سالۋعا يتەرمەلەيدى. قوعامعا باعدارلانعان پوليتسيا مودەلىن قۇرۋ ءۇشىن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى باعدارلاما: ناقتى مەرزىمدەر, قوعامدىق باقىلاۋ, اشىق KPI. اناليتيكانى دامىتۋ: ايماقتىق تاپسىرمالاردى انىقتاۋ, بولجامدىق جۇيەلەردى ەنگىزۋ, جەرگىلىكتى بيلىكپەن ارىپتەستىك. Community policing:ء ىرى پيلوتتىق جوبالار, بۇكىل ەل بويىنشا ستاندارتتاردى بەكىتۋ. گەندەرلىك سەزىمتالدىق: پوليتسياداعى ايەلدەر سانىن ارتتىرۋ, ايەلدەر مەن بالالار ىستەرى جونىندەگى بولىمدەردى قولداۋ. قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى: پسيحولوگيالىق قولداۋ باعدارلامالارى, پتسا-نىڭ الدىن الۋ, دەمالىس پەن روتاتسيا جۇيەسى. قوعاممەن كوممۋنيكاتسيا: ەسەپ بەرۋ, ديالوگ, ءتۇسىندىرۋ كامپانيالارى – سەنىمدى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى», دەيدى م.جۇماعۇلوۆ.

قورىتا ايتقاندا, قازاقستاندا پوليتسيانى قوعامعا باعىتتاۋ بويىنشا جۇمىستار باستالدى, الايدا ولار تولىق اياقتالماعان. پوليتسيا تەك زاڭدى قورعاۋشى ەمەس, حالىقتىڭ سەنىمدى سەرىگىنە اينالعاندا عانا ەلىمىزدە ءتارتىپ پەن ادىلەتتىلىك بىرگە ورنايدى. وسى ماقساتتا مەملەكەت, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جانە ازاماتتىق قوعام بىرلەسە وتىرىپ جۇمىس جاساۋعا ءتيىس. سەنىم مەن ءتارتىپ –قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ نەگىزى بولعاندىقتان, وسى ەكى ۇعىمنىڭ قاتار دامۋى قوعامنىڭ تۇراقتىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى.