– پرەزيدەنت باستاماسىمەن جاريالانعان بيىلعى جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى دا اياقتالىپ كەلەدى. ءتۇرلى ءىس-شارالار ءوتىپ, ەڭبەك ادامىنا كوپ كوڭىل ءبولىندى. جالپى بۇل باستاما ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ وزەگىنە اينالىپ كەلە جاتقان «ەڭبەك ادامى» فەنومەنىن قوعام ساناسىنا تەرەڭ سىڭىرۋگە باعىتتالعان. وسى ورايدا «Paryz» ۇجبك-ءنىڭ مەملەكەتتىڭ وسى ساياساتىنا قوسقان ۇلەسىن اتاپ وتسەڭىز...
– جۇمىسشى مامان يەلەرى ءبىر كەزدەرى قوعامدا ابىرويلى ورىنعا يە بولعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتالعان ستراتەگيالىق شەشىمى ولاردى قازىرگى قوعامدا ءوز ورنىنا قايتا اكەلدى. «Paryz» ۇلتتىق جۇمىس بەرۋشىلەر كونفەدەراتسياسى بۇل باستامانى بەلسەندى تۇردە قولدايدى. بيىل «ەڭبەك ادامى – ەل ماقتانىشى» رەسپۋبليكالىق فورۋمىن وتكىزىپ, الدىڭعى قاتارلى ەڭبەككەرلەر مەن ارداگەرلەرگە قۇرمەت كورسەتتىك. كونفەدەراتسيا 24 جەلتوقساندا وتكەن جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلىنىڭ جابىلۋ ءىس-شاراسىن ۇيىمداستىرۋعا بەلسەندى ۇلەس قوستى. ءىس-شارا بارىسىندا جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ ۇزدىك وكىلدەرىنە, «ەڭبەك جولى», «ەرلىك پەن ەڭبەك داستانى» رەسپۋبليكالىق بايقاۋلارىنىڭ جەڭىمپازدارىنا, سونداي-اق «جۇمىسشى جاستار اماناتى» جوباسىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا ماراپات بەرىلدى.
بىراق مۇنداي باستاما ءبىر رەتتىك ناۋقان بولماۋى كەرەك. ماماندىقتاردىڭ بەدەلى, ەڭبەك جاعدايلارى, كاسىپورىننىڭ تۇراقتىلىعى وتە ماڭىزدى. ارينە, قازىر بيزنەستەگى سالىقتىق رەتتەۋ, سىرتقى ساۋدا مەن ەكسپورتتىق ماسەلەلەر تۇراقسىزدىققا تاپ بولدى. مۇنىڭ ءبارى وقشاۋلانعان ەڭبەك جانجالدارىنان گورى تۇراقتىلىققا نۇقسان كەلتىرەدى. جالپى, مەملەكەتتىك ساياسات بيزنەس پەن جۇمىسشىلاردىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەنگەنى ماڭىزدى, سوندا الەۋمەتتىك ديالوگ كۇشەيە تۇسەدى. وسى جەلتوقسان ايىندا ءبىز الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعان مەموراندۋم ارقىلى بىرقاتار ۇيىم, ۆەدومستۆولارمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتتىق. وسىلايشا, «قارىزسىز قوعام» جوباسى اياسىندا «اmanat» پارتياسىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ونىڭ ماقساتى – قىزمەتكەرلەردىڭ قارجىلىق ساۋاتىن ارتتىرۋ, ولاردىڭ قارىزدىق جۇكتەمەسىن ازايتۋ, الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ. سونداي-اق «قازستاندارت» مەملەكەتتىك كاسىپورنىمەن تەحنيكالىق رەتتەۋ, ستاندارتتاۋ جانە مەترولوگيا سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتتىق. بىرىگىپ جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ستاندارت تالاپتارى تۋرالى حاباردار بولۋىن ارتتىرۋعا, كاسىپورىنداردا ساپا مەن قاۋىپسىزدىك مادەنيەتىن دامىتۋعا نيەتتىمىز. بۇعان قوسا «اۋىل» پارتياسىمەن بيزنەس ورتانى جاقسارتۋعا, ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋگە, اۋىلدىق جەرلەردە جۇمىس ورىندارىن اشۋعا باعىتتالعان ارىپتەستىك تۋرالى مەموراندۋم جاساستىق.
– اتاۋلى جىلدا تاعى قانداي ءىس تىندىرىلدى؟
– تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ءبىزدىڭ باستامامىزدى «قازتسينك» جشس قولداپ وسكەمەن قالاسىندا الەۋمەتتىك ديالوگ ورتالىعى اشىلدى. قازىر بۇل ورتالىق مەملەكەت, جۇمىس بەرۋشىلەر مەن قىزمەتكەرلەر اراسىنداعى كونسترۋكتيۆتى ديالوگكە ارنالعان پلاتفورما بولىپ وتىر. ونىڭ ماقساتى – ەڭبەك جاعدايلارى مەن قاۋىپسىزدىگىن جاقسارتۋ, الەۋمەتتىك-ەڭبەك قاتىناستارىن تۇراقتى رەتتەۋ مەحانيزمدەرىن قالىپتاستىرۋ. قازىر «Paryz Education» جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. جوبا اياسىندا 2024 جىلدان باستاپ حەۇ حالىقارالىق وقۋ ورتالىعى مەن «Paryz» كونفەدەراتسياسى ەڭبەك مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ (EOSH) بويىنشا جوعارى بىلىكتى لەكتورلار دايارلانادى. كەيىنگى ەكى جىلدا شامامەن 80 مامان حەۇ لەكتورلارىنىڭ حالىقارالىق مارتەبەسىن الىپ, حالىقارالىق وقۋ ورتالىعىنىڭ اتىنان ساباق بەرىپ, سەرتيفيكاتتار بەرە الادى, وعان رۇقساتتارى بار. وسى جەردە ايتا كەتەيىن, «Paryz» كونفەدەراتسياسى – حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى (حەۇ) مويىنداعان ەلىمىزدەگى جالعىز جۇمىس بەرۋشىلەر قاۋىمداستىعى, قازاقستانداعى حالىقارالىق جۇمىس بەرۋشىلەر ۇيىمىنىڭ جالعىز سەرىكتەس-مۇشەسى. حەۇ جاريالاعان «The Power of Membership: Strategies for Sustainable EBMOs Growth» جاھاندىق ساراپتاما ەسەبىندە «Paryz» كونفەدەراتسياسى ءتيىمدى ستراتەگيالىق دامۋ ۇيىمى رەتىندە كورسەتىلگەن. ياعني ولار ءبىزدى ءتۇرلى ەلدەردىڭ وزىق تاجىريبەلەرىنە الا وتىرىپ جۇمىس بەرۋشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ باتىل, ءارى يننوۆاتسيالىق ۇلگىسى رەتىندە كورىپ وتىر.
– قازىر بيزنەستەگى ەڭبەك ادامى قالاي باعالانادى؟ اسىرەسە كەيىنگى جىلدارداعى رەفورمالارعا بايلانىستى ولار تۇراقتى جۇمىسقا سەنىم ارتا الا ما؟
– ەڭبەك ادامى قاي كەزدە, قاي سالادا بولماسىن باعالى دەپ ەسەپتەيمىن. جالپى, ەڭ تومەنگى جالاقىنى كوتەرۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ, جۇمىسقا قابىلداۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتۋ سەكىلدى قادامدار بيزنەسكە سەنىمدىلىك بەرەدى. ماسەلەن, قازىر كوپتەگەن وزىنە سەنىمدى كاسىپورىن ءوز قىزمەتكەرلەرىنە لايىقتى جالاقى مەن جەڭىلدىكتەر پاكەتتەرىن ۇسىنادى. جاستار جالاقى مولشەرىنە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار مانساپ مۇمكىندىكتەرىن, جۇمىس جاعدايلارى مەن كومپانيا قۇندىلىقتارىنا باسا ءمان بەرەدى. ءبىز وسىنى ەسكەرىپ وتىرمىز. ماماندارعا سۇرانىس ءار كەزدە بار, ەگەر قىزمەتكەردىڭ تالابى بولسا, جۇمىس بەرۋشىلەر ونداي كادردان باس تارتپاۋعا تىرىسادى. جالپى, قازىر قاي سالادا بولماسىن باسەكەلەستىك ورتا قالىپتاسىپ كەلەدى.
– وسى تۇستا تسيفرلىق, جاساندى ينتەللەكت سەكىلدى جاڭا تاۋەكەلدەرگە بايلانىستى جۇمىس كۇشىن قالاي دايىنداپ جاتىرسىزدار؟
– ءبىز IT ينجەنەرلەرىنە, بيوتەحنولوگتەرىنە, سونداي-اق «جاسىل» ەنەرگەتيكا ماماندارىنا سۇرانىستىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. جۇمىس بەرۋشىلەر كورپوراتيۆتىك اكادەميالارعا, دۋالدى ءبىلىم مەن ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن سەرىكتەستىك ورناتىپ, ينۆەستيتسيا سالىپ جاتىر. الايدا, بۇل جەردە ەڭبەككە بايلانىستى تاربيە مەن ۇلكەندى سىيلاۋ سياقتى داستۇرلەردى ساقتاۋ ماڭىزدى. بۇلارسىز تسيفرلىق داعدىلاردىڭ بەرىك مورالدىق نەگىزى قالىپتاسپايدى.
– جالپى, جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جۇمىسشى اراسىنداعى ديالوگ قالاي قالىپتاسادى؟ ءوزىڭىز باسقارىپ وتىرعان مەكەمە مىسالىندا ايتساڭىز...
– 20 جىلدان اسا ۋاقىت بويى كونفەدەراتسيا ۇكىمەت, جۇمىس بەرۋشىلەر مەن قىزمەتكەرلەر اراسىنداعى ديالوگتى ۇيلەستىرۋمەن اينالىسادى. بۇگىندە ونىڭ قۇرامىندا 41 بىرلەستىك پەن 188-دەن اسا كاسىپورىن بار. قۇقىقتىق كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەس ەڭبەكتى قورعاۋ, ەڭبەك نارىعى, ەكونوميكا, الەۋمەتتىك ارىپتەستىك پەن ەڭبەك جانجالدارى بويىنشا بەس جۇمىس توبىمەن جۇمىس ىستەيدى. ءبىز اپتا سايىن زاڭنامانى جەتىلدىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزەمىز. رەتتەۋ جانە ساراپتاما ورتالىعىن قۇردىق, ەڭبەك اربيتراجىنا ۇسىنىس دايىنداپ جاتىرمىز. باستى ۇستانىمىمىز – جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جۇمىسشى اراسىندا ىنتىماقتاستىق قۇرۋ. ونسىز ەشبىر ۇلتتىق ساياسات ءتيىمدى بولمايدى.
وسى ورايدا ايتا كەتەيىن, بىرىنشىدەن, كومپانيالارعا كورپوراتيۆتىك, تالىمگەرلىك, ەڭبەك اۋلەتتەرىن قولداۋ, جۇمىسشىلاردى الەۋمەتتىك قورعاۋ سەكىلدى باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. بۇل مىندەتتەمەنى كۇشەيتەدى, دەگەنمەن سەنىمدىلىكتى ارتتىرادى. ەكىنشىدەن, مادەني كودتى ەسكەرۋ كەرەك. ەلىمىزدە ۇلكەندى سىيلاۋ, ۇرپاقتار ساباقتاستىعى, وتانسۇيگىشتىك ارقاشان قوعامنىڭ ىرگەتاسى بولدى, بولا بەرەدى دە. ەگەر بيزنەس وسى قۇندىلىقتارعا سۇيەنەتىن بولسا, قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىنتا-ىقىلاسى دا جوعارى بولادى. ءبىز قازىر جۇمىس بەرۋشىنىڭ ۇلتتىق رەيتينگىن ەنگىزىپ جاتىرمىز. ول تەك ساراپتامالىق باعالاۋعا ەمەس, سونىمەن قاتار قىزمەتكەرلەر مەن جۇرتشىلىقتىڭ كەرى بايلانىسىنا نەگىزدەلەدى. بۇل رەيتينگ ءوز كومانداسى مەن بيزنەسىنىڭ دامۋىنا شىن كوڭىل بولەتىندەردى, سونداي-اق كەنجەلەپ قالعانداردى دا انىقتاۋعا كومەكتەسەدى. بۇل جۇمىس ورنىندا سالاۋاتتى باسەكەلەستىكتى ىنتالاندىرادى.
– ەلىمىزدەگى ەڭبەك مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيىن قالاي باعالايسىز؟
– قازاقستانداعى ەڭبەك مادەنيەتىن ءتۇرلى ۇرپاق قالىپتاستىردى. اعا ۇرپاق وداقتىڭ ونەركاسىپ ورىندارىندا ءتالىم-تاربيە الىپ, مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ءتارتىپ پەن ەڭبەككە باۋليدى. ورتا جانە جاس ۇرپاق قازىر ەڭبەكتى قۇرمەتتەۋ, ءتارتىپ پەن ءادىل وتەماقى سەكىلدى حالىقارالىق ستاندارتتاردى نەگىزگە الادى. ءاربىر بۋىننىڭ ەڭبەك مادەنيەتىن ەسكەرۋى ماڭىزدى.
– بۇرىن ساۋىنشى, تراكتورشى, ۆەتەرينار, اگرونوم, دانەكەرلەۋشى, ت.ب. وسى سەكىلدى مامانداردىڭ ەڭبەگى جوعارى باعالانىپ, ءتىپتى «ەڭ ۇزدىك ساۋىنشى» دەگەن اتاق تا بەرىلگەنىن بىلەمىز. ال قازىر مۇنداي مامان يەلەرى تاپشى. ەڭبەك ادامدارىن وسىنداي دەڭگەيگە كوتەرىپ, بولاشاقتا جۇمىسشى ماماندىق يەلەرىنىڭ سانىن ارتتىرا الامىز با؟ وسى باعىتتاعى مەملەكەتتىك ساياساتتا قانداي قادامدار جەتىسپەيدى؟
– الدىمەن جوعارىدا ايتقان ءار بۋىننىڭ ستاندارتتارى, ياعني قۇندىلىقتارى ەندى ستراتەگيالىق قۇجاتتاردا, كاسىپوداقتار مەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جۇمىسىندا كورىنىس تابۋى ماڭىزدى. ارينە, قيىندىقتار دا بار. مىسالى, بارلىق بيزنەس يەلەرى نەمەسە شەنەۋنىكتەر وزدەرىنىڭ ىقپالىن جۇمىس كۇشىنىڭ يگىلىگى ءۇشىن پايدالانا بەرمەيدى. كونفەدەراتسيا رەتىندە ءبىزدىڭ ميسسيامىز – مەملەكەت, جۇمىسشىلار مەن جۇمىس بەرۋشىلەر اراسىنداعى ۇشجاقتى ديالوگكە دەگەن سەنىمدى نىعايتۋ. بۇل – وسى ۇشجاقتى ديالوگ قۇرۋدىڭ جالعىز جولى. ەگەر بارلىعى بىرىگىپ, ءوزىڭىز اتاپ وتكەن مامانداردى دايارلاپ, قۇرمەتىن ارتتىرسا, بارلىعى دا مۇمكىن. قالاي دەسەك تە ەكونوميكانى قۇراتىن – حالىق پەن بىلىكتى ماماندار, ونىڭ ىشىندە ەڭبەك ادامدارى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
گۇلنار جولجان,
«Egemen Qazaqstan»
