فوتو: اشىق دەرەككوز
نەگە 1 قاڭتار؟
ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى بەسىنشى عاسىردا يۋلي تسەزار كۇنتىزبەنى قايتا قاراۋعا پارمەن ەتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە «يۋليان كۇنتىزبەسى» اتانعان جۇيە پايدا بولدى. ونى الەكساندريالىق استرونوم ءارى ماتەماتيك سوزيگەن جاساعان. ول جىلدى 365 كۇن دەپ الىپ, ءار ءتورت جىل سايىن ءبىر رەت قوسىمشا كۇن ەنگىزىلەتىن جۇيەنى ۇسىندى. سول زامان عالىمى جىل ۇزاقتىعىن شامامەن 11 مينۋتقا ارتىق ەسەپتەگەنىمەن, بۇل كۇنتىزبە كۇن قوزعالىسىمەن ءبىرشاما ءدال ۇيلەسىپ تۇردى.
تسەزار ەنگىزگەن جاڭا كۇنتىزبەدە تاعى ءبىر ماڭىزدى جاڭالىق بولدى. جىل باسى 1 قاڭتاردان باستالدى. بۇل كۇن ريمدە اتقارۋشى بيلىكتى جۇرگىزەتىن كونسۋلدار قىزمەتىنە كىرىسەتىن ۋاقىتقا سايكەس كەلەتىن. دەگەنمەن يۋليان كۇنتىزبەسى عاسىرلار بويى قولدانىلعانىنا قاراماستان, جاڭا جىلدىڭ باستالۋ كۇنى ءار كەزەڭدە ارقالاي بەلگىلەنىپ وتىردى. اسىرەسە حريستيان الەمىندە جاڭا جىلدى ءتۇرلى كۇندەردە قارسى الۋ تاجىريبەسى بولعان.
نەلىكتەن شىرشا؟
ماڭگى جاسىل وسىمدىكتەردى قاستەرلەۋ تىم كونە زامانداردان باستاۋ الادى. شىرشا جاڭا جىلمەن بايلانىسپاي تۇرىپ-اق, الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى حالىقتار ونى ءومىر مەن قايتا جاڭعىرۋدىڭ قۋاتتى بەلگىسى رەتىندە قابىلداعان. قىستىڭ قاق ورتاسىندا, جاپىراقتى اعاشتار جالاڭاشتانىپ تۇرعان شاقتا, شىرشا, قاراعاي, مايقاراعاي ءباز كەيپىن ساقتاپ قالادى. بۇل تابيعاتتىڭ اينالىمىن, كوكتەمنىڭ قايتا ورالارىن ەسكە سالعان.
ەجەلگى مىسىرلىقتار قىسقى كۇن توقىراۋى كەزىندە ۇيلەرىنە جاسىل پالما بۇتاقتارىن اكەلىپ, ونى ءومىردىڭ ءولىمدى جەڭۋىنىڭ نىشانى ساناعان. ريمدىكتەر ساتۋرناليا مەرەكەسىندە ۇيلەرىن بۇتاقتارمەن بەزەندىرگەن. بۇل مەيرام ەگىنشىلىك قۇدايىنا ارنالعان ەدى. ال كەلت درۋيدتەرى ءۇشىن ماڭگى جاسىل وسىمدىكتەر ماڭگىلىك پەن ولمەس ءومىردىڭ بەلگىسى بولدى.
قىلقان جاپىراقتى اعاشتار گەرمان تايپالارىنىڭ نانىم-سەنىمىندە ايرىقشا ورىن الدى. ولار اعاش بۇتاقتارىندا ءۇيدى جامان كۇشتەردەن قورعايتىن تابيعات رۋحتارى مەكەندەيدى دەپ سەنگەن. سول سەبەپتى ادامدار جاڭا جىل قارساڭىندا ۇيلەرى مەن اۋلالارىن شىرشا بۇتاقتارىمەن اشەكەيلەپ, يگى رۋحتاردى شاقىرىپ, كەلەر جىلدان بەرەكە كۇتتى.
بۇل پۇتتىق عۇرىپتار تابيعات كۇشتەرىمەن بايلانىس ورناتۋعا باعىتتالعان ەدى. ماڭگى جاسىل بۇتاقتى نەمەسە تۇتاس اعاشتى ورناتۋ جاي ساندىك ارەكەت ەمەس, قورعاۋ, مولشىلىق پەن ءوسىپ-وركەندەۋدى تىلەيتىن ماگيالىق ءراسىم سانالدى. ءدال وسى سەنىم قاباتى كەيىنگى داۋىرلەردە قالىپتاسقان قازىرگى شىرشا ءداستۇرىنىڭ ىرگەتاسىنا اينالدى.
تۇركىلىك دۇنيەتانىمدا جالپى اعاش قاسيەتتى سانالعان. ول ءۇش الەمدى تۇتاستىرىپ تۇرعان رۋحاني پورتال. تامىرى ارۋاقتار الەمىمەن, ءدىڭى تىرىلەر الەمىمەن, بۇتاقتارى تاڭىرلىك الەممەن بايلانىسادى. يسلامدىق تۇرعىدا دا شىرشا مەن قاراعايلاردىڭ ماڭگى جاسىل بولۋىنىڭ سەبەبى ايتىلادى. تاق سۇلەيمەنگە پەرىشتەلەر ولمەستىڭ سۋىن ياكي ءابىلحاياتتى اكەپ بەرەدى. بىراق ول ءومىردىڭ ءمانى وتكىنشىلىگىمەن ۇعىنىلادى دەپ سۋدى ءوسىپ تۇرعان شىرشالارعا شاشىپ جىبەرىپتى دەيدى. سوندىقتان بۇل اعاشتار ماڭگىلىك كوگەرىپ تۇرادى.
سەنىمگە قايشى كەلمەي مە؟
كەي وتانداستارىمىز جاڭا جىلعا كەلگەندە كوڭىلى كۇپتى بولىپ, وسى سۇراقپەن مازالانادى. «جاڭا جىل اتاپ وتسەم دىنگە قايشى كەلە مە؟» نەمەسە «قۇدايعا سەرىك قوسقان بولماي ما؟» دەيدى. الايدا ءمۇفتيات يمامدارى جاڭا جىلدى اتاپ ءوتۋ بارىسىندا سەنىمگە قايشى موتيۆ جوق ەكەنىن ايتادى. زايىرلى ەلدىڭ قاتىرىندا بولعاننان كەيىن جاڭا جىل رەسمي مەرەكە رەتىندە تويلانادى.
