بەرەزوۆكا اۋىلى كوشىرىلە مە؟

وتكەن جىلى قاراشا ايىنىڭ اياق كەزىندە ءبورلى اۋدانىنداعى بەرەزوۆكا اۋىلىندا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ ۋلانۋ كورىنىستەرى كەزدەستى. بۇل ارادا باسىن بىردەن اشىپ ايتاتىن ماسەلە, بەرەزوۆكا قاراشىعاناق كەن ورنىنا جاقىن ورنالاسقان. اتاپ ايتقاندا, گازدى كەشەندى وڭدەۋ جونىندەگى ەكىنشى قوندىرعى اتالعان اۋىلعا وتە تاياۋ. بۇل ارادان سانيتارلىق قورعاۋ اۋماعى نەبارى ەكى ءجۇز مەتر جەردە ورنالاسقان. سوندىقتان دا جەرگىلىكتى تۇرعىندار بالالاردىڭ ۋلانۋىنا وسى ارادا كومىرسۋتەگى شيكىزاتىن ءوندىرىپ جاتقان شەتەلدىك كپو بۆ كومپانياسىنىڭ ەكولوگيالىق تەپە-تەڭدىك پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ ساقتالماۋىنان بولعان وندىرىستىك ۇدەرىستەردىڭ اسەرى بار دەپ سانايدى. ورىن العان جاعدايعا وراي بەرەزوۆكادا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان جەتەكشىلەرى, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ, بۇدان كەيىن بيىلعى قاڭتار ايىندا ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ۇزاقباي كارابالين بولىپ, وقيعانىڭ پايدا بولۋى مەن ورىستەۋى ماسەلەلەرىمەن تانىستى. ءارى تۇرعىندارمەن بەتپە-بەت كەزدەسىپ, ولاردىڭ وي-پىكىرلەرىنە قۇلاق ءتۇردى. ايتايىن دەگەنىمىز, ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اتالعان اۋىلدا بولىپ, كەتكەننەن كەيىن رەسپۋبليكالىق ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبى قۇرىلىپ, ولار بۇل قۇبىلىستىڭ ءتۇپ-توركىنىن انىقتاۋعا دەن قويدى. مۇناي-گاز كەشەنىندەگى ەكولوگيالىق زەرتتەۋلەر جونىندەگى كوميتەتتە جاسالعان تالداۋلار مەن زەرتتەۋلەر كپو بۆ كومپانيا­سى تاراپىنان 2014 جىلدىڭ قاڭتارى مەن قاراشاسى ارالىعىندا جەرگىلىكتى تۇرعىندار قاۋىپ ەتكەن جايتتار ۇشىراسقانىن جوققا شىعارمايدى. الايدا, شەتەلدىك اليانس بۇل بۇزۋشىلىعى ءۇشىن 2 ميلليارد 300 ميلليون تەڭگە كولەمىندە اكىمشىلىك ايىپ تولەگەن. وسىنداي كورىنىستىڭ بالالاردىڭ ۋلانۋىنا تىكەلەي قاتىسى بار ما, جوق پا؟ بۇل ساۋالدىڭ جاۋابى الداعى كۇندەردىڭ ەنشىسىندە قالىپ وتىرعانداي كورىنەدى. ءسوز جوق, حالىقارالىق وندىرىستىك قارىم-قاتىناستاردا ايىپ تاعۋ ءتارتىبى ورنىققان. بۇل ارادا باستى ماسەلە ونىڭ كولەمىنىڭ ۇلكەن-كىشىسىندە ەمەس, بەلگىلى ءبىر وندىرىستىك ۇدەرىستەردىڭ سالدارىنان تۇرعىندار دەنساۋلىعىنا زيان كەلۋىندە عوي. تەك ونىڭ بەتىن ءارى قىلسىن دەڭىز. دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگى مەديتسينالىق قىزمەتتى ۇيىمداستىرۋ دەپارتامەنتى مەن باتىس قازاقستان وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ ماماندارى دا وقىس وقيعا ورىن العاننان كەيىنگى ارالىقتا قاراپ قالماعانىن, شۇعىل كومەككە كەلگەنىن ايتپاي كەتۋ شىندىققا قيانات. ولار ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبىنىڭ قۇرامىندا بەرەزوۆكا اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ جاي-كۇيىن زەردەلەۋگە دەن قويدى. ءارى ۋلانعان كەيبىر بالالارعا بۇعان دەيىن قويىلعان دياگنوزداردى ءدال ايقىنداۋ ءۇشىن وعان قاجەتتى شارالاردى بەلگىلەدى. ال ماسەلەنىڭ مانىسىنە تۇتاستاي ۇڭىلە كەلگەندە قاراشىعاناق كەنىشى ءتۇبىن­دەگى بەرەزوۆكا اۋىلى تۇرعىندارىن تولعان­دىراتىن باستى ماسەلە – ولاردىڭ وزگە جاققا كوشىرىلۋى دەسەك شىندىقتان الشاق كەتە قويماسپىز. بۇل قادام بۇگىنگى قالىپتاسقان جاعدايعا قانشالىقتى سايكەس كەلەدى. ارينە, كوشىرىلۋ كوزدى اشىپ جۇمعانداي ۋاقىتتا بولا قوياتىن وپ-وڭاي ءىس ەمەس. ونى جەتى رەت ولشەپ, ءبىر رەت كەسپەسە تاعى دا قيىن-اق. بۇل ورايدا اۋىل تۇرعىندارىمەن بولعان كەزدەسۋدە ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ۇ.قارابالين كەلتىرگەن پىكىردىڭ قيسىنى بار سەكىلدى كورىنەدى. ونىڭ پىكىرىنشە, بەلگىلى ءبىر ەلدى مەكەندە تۇراتىن ادامداردى وزگە جاققا كوشىرۋ مەملەكەت تاراپىنان تەك ەكى ءتۇرلى جاعدايدا جۇزەگە اسىرىلادى. مۇنىڭ ءبىرىنشىسى – سول ايماقتا اسا توتەنشە ەكولوگيالىق جاعداي قالىپتاسقان كەزدە. ەكىنشىسى – ەلدى مەكەن تۇرعىندارى ەكولوگيالىق اپاتقا تاپ بولعاندا. بەرەزوۆكا اۋىلىندا ءدال وسىنداي ەكولوگيالىق اپات پەن توتەنشە جاعداي ورىن الدى ما؟ بالالاردىڭ ۋلانۋ كورىنىستەرى اۋىلدى وسىنداي وتە قيىن جاعدايعا اكەلىپ تىرەي الا ما؟ بۇل ءالى دە كوپ بولىپ كەڭەسىپ شەشەتىن ماسەلە دەپ ويلايمىز. مۇناي-گاز كەشەنىندەگى ەكولوگيالىق رەتتەۋ قىزمەتىمەن اينالىساتىن بىلىكتى ماماندارمەن پىكىرلەسۋ ساتىندە ەكولوگيالىق احۋال شيرىققان اۋماقتاعى ادامداردى كوشىرۋدىڭ تاعى ءبىر قاجەتتىلىگى بار ەكەنىن تۇيسىندىك. مىسالى, ەلىمىزدەگى مۇناي-گاز سالاسىنا جەتەكشىلىك جاسايتىن مەملەكەتتىك ورگاندار جەتەكشىلەرى سوڭعى ەكى-ءۇش جىل ارالىعىندا قاراشىعاناقتاعى مەردىگەر ۇيىمدارمەن كەنىش اۋماعىن ودان ءارى ۇلعايتۋ جونىندەگى ماسەلەنى ويلاستىرىپ تالقىلاپ جۇرەدى ەكەن. سونىڭ ىشىندە, ءبىز اڭگىمەلەپ وتىرعان بەرەزوۆكا اۋىلى تۇسىنداعى گازدى كەشەندى تۇردە وڭدەۋ جونىندەگى ەكىنشى قوندىرعىعا قاتىستى دا الدىن الا ويلاستىرىلعان باع­دارلاما بار بولىپ شىقتى. ءتىپتى, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بۇل جونىندە بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنىڭ وزىندە اتالعان ماسەلەنى بارلىق مەردىگەرلەرمەن كەلىسە وتىرىپ شەشۋدى ۇيعارىپتى. مۇنداعى ماقسات كومىرسۋتەگى شيكىزاتىن ءوندىرۋ كولەمىن ودان ءارى ءوسىرۋ بولماق. مۇنداي جاعدايدا ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە سانيتارلىق قورعاۋ اۋماعىنىڭ جاڭا تەتىكتەرى مەن ەسەپتەرى جاسالماق. بۇعان دەيىنگى ويلاستىرىلعان تالداۋلارعا قاراعاندا, كەن ورنىنىڭ اۋقىمى مەن قۋاتى كەلەشەكتە ودان ءارى ۇلعايا تۇسەتىنى ايقىن دەپ تۇجىرىمداۋعا دا نەگىز بار. بۇل بولۋى مۇمكىن ۇدەرىس سانيتارلىق قورعاۋ اۋماعىنىڭ ۇلعايۋىنا دا اسەرىن تيگىزبەك. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى, مۇنداي كەزدە اتالعان اۋماق بەرەزوۆكا اۋىلىن ءدال ۇستىنەن باسىپ تۇسپەك. ەگەر شىنىندا دا مۇنداي جۇمىستار جۇرگىزىلەتىن بولسا, سانيتارلىق قورعاۋ اۋماعىنىڭ جاڭا ەسەپتەرى بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن كەلىسىلىپ بەكىتىلمەك. ءدال وسى كەزدە تۇرعىنداردى كوشىرۋ ماسەلەسىن قويۋعا بولادى دەيدى مينيسترلىك ماماندارى. قاراشىعاناق كەنىشىنە تاياۋ ورنالاسقان بەرەزوۆكا اۋىلى تۇرعىندارىن كوشىرۋ جونىندەگى ماسەلەنىڭ قوزعالىپ جۇرگەنى بالالاردىڭ ۋلانۋ كورىنىسىنەن دە كوپ ۋاقىت بۇرىن باستالعانى بىزگە ءمالىم. ارينە, ونى ايتىپ جۇرگەندەر ءبىرىنشى كەزەكتە وسى اتالعان اۋىلدىڭ تۇرعىندارى. سوندىقتان, ەرتە مە, كەش پە, تۇرعىنداردى ۇزاق ۋاقىتتان بەرى تولعاندىرىپ جۇرگەن ماسەلە وڭ تۇرعىدا شەشىلەتىنىنە سەنگىمىز كەلەدى. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان». باتىس قازاقستان وبلىسى, ءبورلى اۋدانى, بەرەزوۆكا اۋىلى.