جوبانىڭ ماڭىزى قانداي؟
بايقاۋدىڭ اشىلۋىندا ءسوز سويلەگەن استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ «استانا جاستارى» جاستار رەسۋرستىق ورتالىعى» باسشىسىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان قوناقباەۆ بۇل جوباعا 50-دەن استام ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەنىن ايتىپ, فينال قاتىسۋشىلارىنا ساتتىلىك تىلەدى.
ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, جوبانىڭ باستى ماقساتى – جاستار اراسىندا قاۋىپسىز, سانالى جانە سالاماتتى ورتانى قالىپتاستىرۋ, سونداي-اق تاۋەلدىلىكتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان تىڭ باستامالاردى قولداۋ.
ناشاقورلىقتىڭ الدىن الۋ شاراسى بۇل جولى رەسمي بايانداما نەمەسە قۇرعاق ستاتيستيكا كۇيىندە ەمەس, يدەيا مەن ەموتسياعا تولى تسيفرلىق جوبا فورماتىندا تالقىلاندى. ەڭ باستىسى – ءار جوبا بايقاۋدان كەيىن دە دامۋعا الەۋەتى بار الەۋمەتتىك باستاما رەتىندە قاراستىرىلدى.
سايىسقا استانا قالاسى ءىىد ناشاقورلىققا قارسى كۇرەس باسقارماسىنىڭ اسا ماڭىزدى ىستەر جونىندەگى اعا وپەراتيۆتى قىزمەتكەرى, پوليتسيا پودپولكوۆنيگى ءاليا قيباتقىزى, كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ءبولىمىنىڭ باس مامانى گ ۇلىم مۇحامەدجانقىزى جانە استانا قالاسى ناشاقورلىققا قارسى پروفيلاكتيكا بويىنشا قوعامدىق كەڭەستىڭ مۇشەسى اسەت جانات ۇلى قازىلىق ەتتى.
پوليتسيا پودپولكوۆنيگى ءاليا قيباتقىزىنىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرى ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قاتىستى 1 200 قۇقىقبۇزۋشىلىق انىقتالدى.
«جالپى, قاتىسۋشىلار وسى كۇنگى ناشاقورلىق پروبلەماسىنىڭ قانشالىقتى وزەكتى ەكەنىن دۇرىس تۇسىنگەنىن بايقادىق. نەگىزگى ماقسات – ەسىرتكى تۇتىنۋعا دەگەن سۇرانىستى تومەندەتۋ. وكىنىشكە قاراي, رەسمي ستاتيستيكا بويىنشا, ناركولوگيالىق تاۋەلدىلىك دەرتىنە شالدىققان ادامدار سانى شامامەن مىڭعا جۋىق. ادەتتە, ءبىر تاۋەلدى ادام وزىمەن بىرگە تاعى بىرەۋلەردى تارتىپ, ولاردى دا وسى ورتاعا ەنگىزىپ جاتادى. ءبىز, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى, ەسىرتكى بيزنەسىمەن كۇرەستى كۇشەيتىپ كەلەمىز. دەگەنمەن ءبىزدىڭ نەگىزگى مىندەت – پروفيلاكتيكا, ياعني جاسوسپىرىمدەر اراسىندا ەسىرتكىگە سۇرانىستى ازايتۋ. وسى بايقاۋدا ءبىز جاستاردىڭ كوزىمەن قاراپ, ولاردىڭ تۇسىنىگىندە ەسىرتكىگە قارسى كۇرەستى قالاي كۇشەيتۋگە بولاتىنىن اڭعارعىمىز كەلدى. ودان ءارى باسقا دا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ, بالالاردىڭ جوبالارىن ناقتىلاپ, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا ەنگىزۋگە كومەكتەسەمىز», دەدى ول.
سايىس كەزىندە نەگىزگى ولشەم ناشاقورلىقتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان ەڭ ۇزدىك يدەيانى انىقتاۋ بولدى. قازىلار القاسىنىڭ ايتۋىنشا, ۇسىنىلعان جوبا كوپ ۇزاماي جۇمىسقا ەنگىزۋگە دايىن بولۋى كەرەك, سونداي-اق جاستارعا اسەر ەتە الۋعا ءتيىس.
يدەيادان قوعامدىق قوزعالىسقا دەيىن
سايىستىڭ ءبىرىنشى قاتىسۋشىسى استاناداعى №84 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى ءادىلحان تەمىرحانوۆ ۇسىنعان جوبا مەكتەپ ىشىندە ەسىرتكىگە قارسى پروفيلاكتيكانى جاستارعا تۇسىنىكتى, زاماناۋي تىلمەن جۇرگىزۋگە باعىتتالعان. بىرنەشە اپتاعا جوسپارلانعان بۇل كەشەندى باعدارلاما «تىيىم سالۋ» قاعيداسىنان گورى, جاسوسپىرىمگە دۇرىس بالاما ۇسىنۋدى العا شىعارادى. جوبانىڭ العاشقى كەزەڭى سپورت پەن سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋعا ارنالماق. مەكتەپىشىلىك تۋرنيرلەر, شاعىن مارافوندار ارقىلى وقۋشىلاردى بەلسەندى ومىرگە تارتۋ كوزدەلگەن. اپتا اياعىندا «ەڭ مىقتى سىنىپ», «مەنىڭ تاڭداۋىم – سپورت» سەكىلدى ماراپاتتاۋ ەلەمەنتتەرى قاراستىرىلعان. ال ەكىنشى اپتادا پسيحولوگ, ناركولوگ جانە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن سەمينارلار وتكىزىلىپ, تاۋەلدىلىكتىڭ پسيحولوگيالىق, قۇقىقتىق سالدارى ناقتى دەرەكتەرمەن تۇسىندىرىلەدى. سونىمەن قاتار وقۋشىلاردىڭ ءوز ويى مەن ۇستانىمىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ەسسە جانە ينفوگرافيكا بايقاۋلارى جوسپارلانعان. ءۇشىنشى اپتادا جوبا الەۋمەتتىك جەلىلەر كەڭىستىگىنە شىعادى. «TikTok» پەن «Instagram» جەلىلەرىندە قىسقا بەينەجازبالار ارقىلى «مەنىڭ ءحوببيىم – سپورت», ء«ومىردىڭ ءار ءساتى قۇندى» سىندى تاقىرىپتاردا چەللەندجدەر ۇيىمداستىرۋ ۇسىنىلادى.
فينالدا ەرەكشە نازار اۋدارتقان جوبانىڭ ءبىرى – وزبەكالى جانىبەكوۆ اتىنداعى №11 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ 11-سىنىپ وقۋشىسى امرين ءاساناليدىڭ باستاماسى. ول تاۋەلدىلىكتىڭ تەك فيزيكالىق ەمەس, پسيحولوگيالىق جانە تسيفرلىق قىرىن قامتىعان كەشەندى جوبا ۇسىندى. بۇل پلاتفورمادا پسيحولوگيالىق قولداۋ, تسيفرلىق كۇندەلىك, ەموتسيالىق كۇيدى باقىلاۋ, كاسىبي كومەككە دەر كەزىندە جۇگىنۋ سياقتى باعىتتار بىرىكتىرىلگەن. ونىڭ ايتۋىنشا, تاۋەلدىلىك كوبىنە بايقالماي باستالادى, ال ادام ءوز كۇيىن تۇسىنبەي, جالعىز قالىپ جاتادى. سول سەبەپتى جوبا جاستارعا ءوز جاعدايىن ەرتە كەزەڭدە تانۋعا جانە كومەك سۇراۋعا ۇيرەتۋدى كوزدەيدى.
ال قازاقستان حالىقارالىق لينگۆيستيكالىق كوللەدجىنىڭ 2-كۋرس ستۋدەنتى جاسمين قاسەنوۆا ناشاقورلىقتىڭ الدىن الۋدا تەاتر ءتىلىن قولدانۋدى ۇسىندى. ونىڭ جوباسى ەموتسيا مەن ءتىرى وبراز ارقىلى اسەر ەتۋگە باعىتتالعان.
اۆتوردىڭ پىكىرىنشە, كەيدە ءبىر قىسقا قويىلىم ون لەكتسيادان دا ءوتىمدى. جوبا اياسىندا 7–10 مينۋتتىق ساحنالىق كورىنىستەر قويىلدى. اۆتور جوبانىڭ ناتيجەسىندە جاسوسپىرىمدە ءوزىن تانۋ, ۇيالۋ مەن ۇرەيدىڭ ازايۋى, كومەككە جۇگىنۋگە دايىندىق قالىپتاساتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار بۇل فورماتتى مەكتەپ, كوللەدج جانە جاستار ورتالىقتارىندا جىل سايىن جاڭارتىپ وتكىزۋگە بولاتىنىن, ال بولاشاقتا قويىلىمداردى بەينەجازبا فورماتىندا ءتۇسىرىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى تاراتۋ مۇمكىندىگىن دە ۇسىندى.
سايىستىڭ كەلەسى قاتىسۋشىسى, كاسىبي-تەحنيكالىق كوللەدجدىڭ 2-كۋرس ستۋدەنتى ۆەرا كليموۆانىڭ ء«تاتتى ءومىر – زياندى ادەتتەرسىز» جوباسى شىعارماشىلىق تاسىلىمەن ەرەكشەلەندى. ول ءتاتتى تاعام وبرازى ارقىلى زياندى ادەتتەردەن ارىلۋدىڭ ءمانىن تۇسىندىرۋگە تىرىستى. ۆەرانىڭ ايتۋىنشا, ادام ومىرىندەگى ءار شەشىم بەلگىلى ءبىر «ينگرەديەنتتەن» تۇرادى: ءبىرى – پايدالى, ءبىرى – زياندى. يدەيا اياسىندا اۆتور ستۋدەنتتەردى شىعارماشىلىق ۇدەرىس ارقىلى پروفيلاكتيكاعا تارتۋدى ۇسىندى. ماستەر-كلاسس فورماتىندا قاتىسۋشىلار دەسەرت دايىنداپ قانا قويماي, ءار قادامدى ومىرمەن بايلانىستىرىپ, «دۇرىس تاڭداۋ», «تازا ءومىر», «سانالى شەشىم» سەكىلدى ۇعىمداردى تالقىلايدى. مۇنداي ءتاسىل جاستارعا اقپاراتتى جەڭىل قابىلداۋعا, تاقىرىپتى فورمالدى ەمەس, ەركىن ورتادا تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جوبادا ۆيزۋالدىق ەلەمەنتتەرگە دە ەرەكشە ءمان بەرىلگەن. جوبانىڭ باستى ارتىقشىلىعى – كۇردەلى ماسەلەنى قورقىتۋ ارقىلى ەمەس, جىلى ەموتسيا, ەستەتيكا جانە تاڭداۋ ەركىندىگى ارقىلى جەتكىزۋى.
فينالدىق كەزەڭدە ۇسىنىلعان جوبالاردىڭ ءبىرى – ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 2-كۋرس ستۋدەنتى چەرەپوۆا پولينانىڭ اۆتورلىق باستاماسى. ونىڭ جوباسى تاۋەلدىلىك ماسەلەسىن تەك ەسىرتكى كونتەكسىندە عانا ەمەس, سونى قالىپتاستىراتىن پسيحولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك فاكتورلارمەن بىرگە قاراستىرۋعا باعىتتالعان. اۆتور ءوز جۇمىسىندا «ەم» مەن «ادەتتىڭ» اراسىنداعى شەكارانىڭ قانشالىقتى نازىك ەكەنىن كورنەكى تۇردە كورسەتتى. جوبا ۆيزۋالدى ەلەمەنتتەر مەن قىسقا, بىراق وي سالاتىن ماتىندەر ارقىلى جاستاردى ءوز تاڭداۋىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋعا ۇندەيدى. پرەزەنتاتسيادا ءدارى-دارمەكتىڭ باقىلاۋسىز قولدانىلۋى ۇزاقمەرزىمدى تاۋەلدىلىككە ۇلاسۋى مۇمكىن ەكەنى اشىق ءارى تۇسىنىكتى تىلمەن جەتكىزىلدى. اۆتور تاۋەلدىلىكپەن كۇرەستى ءبىر ساتتىك باس تارتۋ ەمەس, ۇزاقمەرزىمدى ىشكى ۇستانىم رەتىندە كورسەتتى.
بايقاۋ فينالىندا نازار اۋدارتقان جوبالاردىڭ تاعى ءبىرى – «Esil University»-ءنىڭ ستۋدەنتى ۆيكتوريا ۆىحودتسەۆانىڭ اۆتورلىق باستاماسى. ونىڭ ۇستانىمى – تاۋەلدىلىك تۋرالى قورقىتۋ نەمەسە بىرجاقتى ۇگىت ەمەس, ادال ديالوگ قۇرۋ. وسى ماقساتتا جوبا اياسىندا ءانونيمدى ونلاين-بوكس, قىسقا بەينەروليكتەر, شاعىن ينتەرۆيۋلەر, ينفوگرافيكا جانە ناقتى ومىردەن الىنعان وقيعالار ۇسىنىلادى. مۇنىڭ ءبارى جاستاردىڭ سۇراق قويۋدان قىسىلماي, ءوز ويىن ەركىن بىلدىرۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. ۆيكتوريا ءوز جوباسىندا اۋديتوريانى ناقتى ءبولىپ قاراستىرعان. نەگىزگى نىسانالى توپ – 16–25 جاس ارالىعىنداعى جاستار بولسا, قوسىمشا اۋديتوريا رەتىندە اتا-انالار مەن وقىتۋشىلار قامتىلعان. بۇل ءتاسىل تاۋەلدىلىكتىڭ الدىن الۋدا تەك جاسوسپىرىممەن ەمەس, ونى قورشاعان ورتامەن بىرگە جۇمىس ىستەۋدىڭ ماڭىزىن كورسەتەدى.
سونىمەن, «Esirtkisiz Elorda: تاۋەلدىلىكسىز بولاشاق يدەياسى» بايقاۋى جاستاردىڭ ناشاقورلىق ماسەلەسىنە نەمقۇرايدى قارامايتىنىن, كەرىسىنشە, ونى ءوز تىلىمەن, ءوز فورماسىمەن شەشۋگە دايىن ەكەنىن كورسەتتى. مۇنداعى ءار جوبا – ءبىر عانا يدەيا ەمەس, قوعامدىق ساناعا اسەر ەتەتىن قۇرال. بايقاۋ ناتيجەسى جاستاردىڭ ازاماتتىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋمەن قاتار, ەلوردادا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ناقتى مۇمكىندىك بار ەكەنىن دالەلدەدى. تاۋەلدىلىكپەن كۇرەس تەك تىيىم مەن جازا ەمەس, ءتۇسىندىرۋ, قولداۋ جانە سەنىم ارقىلى ءتيىمدى بولاتىنىن وسى بايقاۋ تاعى ءبىر مارتە كورسەتتى.
