ايتۋلى عالىم 1925 جىلى شيەلى وڭىرىندە دۇنيە ەسىگىن اشتى. بالا كۇنىنەن تۋعان جەرىنىڭ بارلىق قاسيەتىن بويىنا ءسىڭىرىپ ءوستى. 20-جىلداردىڭ سوڭى مەن 30-جىلدارداعى حالقىمىزدىڭ باسىنداعى اۋىر تاعدىر مەن اشارشىلىقتى كورگەن جەتكىنشەكتىڭ جۇرەگىندە شەرمەنە بولىپ قاتىپ قالدى. وسى زۇلمات كەزەڭدەر وعان قاتتى اسەر ەتىپ, جاسىنان بولاشاق عالىمنىڭ فيلوسوفيالىق ويى قالىپتاستى. ول كەيىن ءوز ەڭبەكتەرىندە: «اشارشىلىق قازاقتى رۋحاني داستۇرىنەن تايدىرىپ, ۇلتتىق تامىرىمىزدان اجىراتتى. دىلىمىزدەن جاڭىلدىرا جازدادى...», دەپ ەسكە الادى. وسىنداي قيىن ۋاقىتتا قالىپتاسقان پاراسات پەن ءتوزىم ونى ۇلتىنىڭ رۋحاني تامىرىن قايتا وركەندەتۋگە جەتەلەدى.
دوسمۇحامەد كىشىبەك ۇلى – وتاندىق فيلوسوفيا عىلىمىنداعى بىرەگەي تۇلعانىڭ ءبىرى. ول عىلىمدى تەك دامىتىپ قانا قويماي, ونى كوركەمدەپ, رۋحاني تەرەڭدىككە جەتكىزدى. كوپتەگەن كەدەرگىگە قاراماستان, ادالدىق پەن ادىلدىك جولىنان تايمادى. فيلوسوفيانى ءوز حالقىنىڭ رۋحاني قازىناسىنا اينالدىرىپ, قازاق دانالىعىن الەمدىك دەڭگەيدە تانىتتى.
ءبىرتۋار تۇلعا عىلىمعا بارلىق سانالى عۇمىرىن ارنادى. ونىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرىنىڭ كولەمى ادامدى تاڭعالدىرادى. ماسەلەن, عالىمنىڭ 900-گە جۋىق ماقالاسى مەن 72 ىرگەلى زەرتتەۋى نەگە تۇرادى؟ سونداي-اق «وتپەلى قوعامدىق قاتىناستار» جانە «كوشپەلىلەر قوعامى» سەكىلدى مونوگرافيالارى دا – ءبىر توبە. اكادەميك كەڭەستىك تسەنزۋرانىڭ قىسىمىنا قاراماستان شىندىقتى دالەلدەۋدەن تايعان ەمەس. كوشپەلىلەر وركەنيەتىن ىندەتە زەرتتەپ, ءىلياس ەسەنبەرلين مەن ولجاس سۇلەيمەنوۆ شىعارمالارىن عىلىمي تالداۋدىڭ نەگىزگى ارناسىنا اينالدىردى.
كورنەكتى عالىم 1950 جىلى ماسكەۋگە جولداما العاننان باستاپ, ول قازاق فيلوسوفياسىن عىلىمي جۇيەگە ەنگىزۋدىڭ نەگىزىن قالادى. 1964 جىلدان تابان اۋدارماي 32 جىل بويى قازىرگى ق.ي. ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلوسوفيا كافەدراسىن باسقاردى. وسى جىلدارى ونىڭ باسشىلىعىمەن رەسپۋبليكا كولەمىندە فيليالدار اشىلىپ, كەيىن ولار دەربەس ۋنيۆەرسيتەتتەرگە اينالدى. قازىر ونىڭ «دوسەكەڭنىڭ شاكىرتىمىز» دەپ ماقتانىشپەن ەسكە الاتىن ءىزباسارلارى كوپ.
دوسمۇحامەد كىشىبەك ۇلى تەك عىلىم مەن بىلىمگە عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ رۋحاني ومىرىنە دە ايانباي قىزمەت ەتتى. 1980–1990 جىلدارى رەسپۋبليكالىق تەلە باعدارلامالارعا بەلسەنە قاتىسىپ, مەملەكەتتىك ءتىل, ۇلتتىق رۋح جانە جاس ۇرپاق تاربيەسى تۋرالى پاراساتتى وي قوزعادى. 1986 جىلى جەلتوقسان كوتەرىلىسىندە ادىلەتسىزدىككە قارسى باتىل ۇستانىمىنان اينىماي, حالقىمىزدىڭ نامىسىن قورعادى.
فيلوسوف عالىمنىڭ ويى قاراپايىم بولعانىمەن تەرەڭ ەدى. ول: «فيلوسوفيا دەگەن – ءومىردىڭ ءمانىن سۇراۋ عانا», دەپ تۇسىندىرەتىن. «كوشپەلىلەردىڭ عيباداتحاناسى – كوكجيەك, كىتابى – جۇلدىزدار, ۇستازى – جەل» دەگەن دانالىعى ارقىلى ءومىردى, تابيعاتتى, ادام مەن قوعامدى تەرەڭ پايىمداۋدى ۇيرەتتى.
جوعارى وقۋ ورنىندا عىلىم مەن ۇستازدىقتى قاتار ۇستاعان اكادەميك 60 جىل بويى قازاق جاستارىن دانالىققا, ادالدىققا, وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەدى. ونىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرى مەن ماقالالارى, كىتاپتارى عىلىم مەن ءتالىمنىڭ شىنايى قازىناسىنا اينالدى.
بىرەگەي عالىمنىڭ ەلگە قىزمەتى مەن الەمدىك دەڭگەيدە مويىندالعان عىلىمي ەڭبەكتەرى – دوساعاڭنىڭ ۇلىلىعىن, ۇلت رۋحاني قازىناسىنا قوسقان ولشەۋسىز ۇلەسىن دالەلدەيدى. ونىڭ ءومىر جولى – قازىرگى جاستارعا ۇلگى. شىن مانىندە, دوسمۇحامەد كىشىبەك ۇلى – ۇلت رۋحانياتىنىڭ شامشىراعى. ونىڭ ۇشقىنى – سىردىڭ كيەلى توپىراعىنان, جالىنى – قاجىرلى ەڭبەگىنەن, ارناسى – سان تومدىق شىعارماسىنان تۇرادى. بۇل شامشىراق ەشقاشان سونبەيدى, ويتكەنى ونىڭ كورىگى – قازاقتىڭ ماڭگىلىك رۋحى.
ۇلىقپان سىدىقوۆ,
فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
