وسى ورايدا تۇركىستان وبلىسى, كەلەس اۋدانى اباي اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىندا ءوز جۇمىسىن باستاعان «Ecoculture–Eurasia» وندىرىستىك جىلىجاي كەشەنى ءونىم ءوندىرۋ بويىنشا جاسالعان بارلىق مۇمكىندىكتەردى ىسكە اسىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى كولەمىن ۇلعايتۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. «Ecoculture–Eurasia» جشس-نىڭ جىلىجاي كەشەنىنە ارنالعان ءباسپاسوز-تۋرى بارىسىندا جىلىجايدا جابىق توپىراقتا جىل بويى كوكونىس وسىرۋگە ارنالعان زاماناۋي اگروتەحنولوگيالار قولدانىلاتىنى ايتىلدى. جىلدىڭ كەز كەلگەن ۋاقىتىندا جاڭا, ءدامدى جانە پايدالى كوكونىستەر بەرەتىن جىلىجايدىڭ نارىقتاعى سۇرانىسقا ساي ءونىم ءتۇرىن جانە كولەمىن وزگەرتۋ مۇمكىندىگى بار. زاماناۋي جىلىجاي كەشەندەرى جىلىتۋ جۇيەسى مەن سالقىنداتۋدى رەتتەيتىن, جارىق رەجيمىن, تامشىلاتىپ سۋارۋدى, اتموسفەراداعى كومىرقىشقىل گازىنىڭ مولشەرىن باسقاراتىن زاماناۋي اۆتوماتتاندىرىلعان كليماتتىق باقىلاۋ جۇيەسىمەن جابدىقتالعان. جىلىجاي ءبىر مەزەتتە ءارتۇرلى سورتتاعى 12 گيبريدكە دەيىنگى قىزاناق پەن باسقا دا داقىلداردى وسىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جوبا ءوڭىر ءۇشىن ماڭىزدى الەۋمەتتىك ماڭىزعا يە – وندىرىستە تۇراقتى جۇمىس ورىندارى اشىلادى. سونداي-اق ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى باعانى تۇراقتاندىرۋعا سەپتىگىن تيگىزبەك. سونىمەن قاتار جىلىجاي كەشەنى قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى اگروسەكتورداعى ارىپتەستىكتى نىعايتا تۇسەدى. جىلدىق قۋاتى 27 مىڭ توننا كوكونىسكە دەيىن جەتەتىن ءونىم كولەمىنىڭ ءبىر بولىگى قازاقستان نارىعىنا, سونداي-اق رەسەيدىڭ شەكارالاس وڭىرلەرى – ءسىبىر مەن قيىر شىعىس ايماقتارىنا جونەلتىلەدى.
ونەركاسىپتىك جىلىجاي كەشەنى اباي اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىنان جالپى اۋدانى 500,0 گەكتار جەر ۋچاسكەسىنە جوسپارلانعان بولاتىن. جوبا 6 كەزەڭمەن جۇزەگە اسپاق. سەرىكتەستىك باسشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل جەردى, ياعني اباي اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىن تاڭداۋدىڭ دا ءوز ەرەكشەلىگى بار. ماماندار مۇندا ەلىمىز بويىنشا كۇن ەرتە شىعىپ, جاندىكتەر ەرتە وياناتىنىن, ەلدەگى ەڭ ىستىق نۇكتە سانالاتىنىن ەسكەرگەن. بۇل ءوز كەزەگىندە جىلىجايعا جۇمسالاتىن شىعىندى ازايتادى. كەشەننىڭ جانىنداعى «قىزىل اسكەر» پوستانستانساسى جارىقپەن قامتاماسىز ەتە الادى. گاز تارتىلعان جانە وسى جەردەن ۇلكەن اينالما جولى تۇسەدى, ياعني ترانسپورتتىق-لوگيستيكالىق ماسەلە شەشىلەدى. جوبانىڭ جالپى قۇنى 64,1 ملرد تەڭگە, ونىڭ ىشىندە «قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى» اق («بايتەرەك» حولدينگىنىڭ ەنشىلەس ۇيىمى) قارجىلاندىرۋى 50,8 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. بانك قاراجاتى ماتەريالدار ساتىپ الۋعا, نەگىزگى قۇرال-جابدىقتى مونتاجداۋعا, قۇرىلىس-مونتاج جانە ىسكە قوسۋ-رەتتەۋ جۇمىستارىنا باعىتتالعان. جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى بويىنشا 51,88 گەكتارعا جالپى قۇنى 42,0 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن ونەركاسىپتىك جىلىجاي كەشەنىن سالىنىپ, 800 جۇمىس ورنى قۇرىلدى. جۇمىسقا نەگىزىنەن سارىاعاش, كەلەس جانە جەتىساي اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى الىنىپ وتىر. اۋدان تۇرعىندارىنان تاجىريبە الماسۋعا جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ – سانكت-پەتەربۋرگ, تۋلا, سولنەچنايا دولينا قالالارىندا 90 كۇن وقۋعا جىبەرۋگە جالپى سانى 100 جۇمىسشى ىرىكتەلىپ جىبەرىلگەن.
ەكىنشى اۋىل شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرى فورۋمىندا پرەزيدەنت اۋىل شارۋاشىلىعىندا جاڭا تەحنولوگيالار مەن تسيفرلاندىرۋدى قولدانۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. بۇل ورايدا «ەكوكۋلتۋرا ەۆرازيا» جىلىجاي كەشەنىندە پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋعا باسىمدىق بەرىلىپ, بۇل قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىسىن ايتارلىقتاي جەڭىلدەتكەن. وسىلايشا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتۋدە. سەرىكتەستىك باسشىلىعى قازىردىڭ وزىندە پروتسەستەرگە ەنگىزىلگەن جانە جاڭا قىزمەتتەرمەن جەتىلدىرىلىپ جاتقان كەيبىر جوبالار بارىن ايتادى. ونىڭ ءبىرى – EcoVision پەرسونالدى باسقارۋ قوسىمشاسى. بۇل قوسىمشا قىزمەتكەرلەرگە ءوسىرۋ تەحنولوگيالارىن ساقتاۋ مەن جۇمىس ۋاقىتىن ءتيىمدى جوسپارلاۋعا كومەكتەسەدى. تاعى ءبىر اۆتوماتتاندىرۋعا باعىتتالعان جوبالاردىڭ ءبىرى – «ەكو-جۇيە» اقپاراتتىق-اناليتيكالىق پورتالى. دەگەنمەن تسيفرلاندىرۋ دەڭگەيى جوعارى بولعانىمەن, قول ەڭبەگىن قاجەت ەتەتىن جانە روبوتتار مەن اۆتوماتتار جاقىن بولاشاقتا الماستىرا المايتىن بىرنەشە وپەراتسيا بار.
جالپى جىلىجاي كەشەنى 8 بلوكتان تۇرادى. قۋاتتىلىعى 14 مۆتتىق 9 جىلىتۋ قازاندىعى ورناتىلعان. 50,0 گەكتارىنا 1 250 000 دانا قىزاناق كوشەتى وتىرعىزىلماق. ال 1,26 گەكتار جەر ۋچاسكەسىنە جىلىجاي بلوكتارى اراسىنداعى جۇمىسشىلاردىڭ دەمالاتىن ورنى مەن تەحنيكالار جۇرەتىن جولاقتار ورنالاستىرىلعان. كەشەندە قىزاناق ءونىمىن الۋدىڭ گوللانديالىق تەحنولوگياسىن ەندىرۋ ارقىلى جىلىنا 27 000 توننا ءونىم الۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازان ايىندا 6,25 گەكتارعا «كليمون F1» سۇرىپتى قىزاناق كوشەتتەرى وتىرعىزىلىپتى.
ء«بىزدىڭ جىلىجاي كەشەنىندە كوشەت 60-90 كۇندە تولىقتاي ءپىسىپ جەتىلەدى. ءاربىر كوشەت ارنايى مينەرالدى ماقتادا وسىرىلەدى. ول كوشەتتى بۇكىل قاجەتتى دارۋمەندەرمەن قامتاماسىز ەتەدى. سونداي-اق مۇندا تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى قولدانىلادى. كوشەت ءونىم بەرگەندە ولار بەلگىلەنگەن تەمپەراتۋرادا كۇتىپ-باپتالادى. جاقسى وسكەن كوشەتتىڭ بيىكتىگى 10-15 مەترگە دەيىن جەتەتىن كەزدەرى بولادى. حالىق اراسىندا جىلىجايدا وسىرىلگەن كوكونىستەر – ءدامسىز, حيميكاتقا تولى دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. بىراق بۇل قاتە. كەرىسىنشە, جىلىجايدا وسىرىلگەن كوكونىستەر وتە ساپالى. ءبىز كوكونىستىڭ اۋىرماي ءوسۋى ءۇشىن ونى كۇتىپ-باپتاۋدا بالانستى ساقتايمىز. مىسالى, ادامعا ءتۇرلى ءدارى-دارمەكتى بەرە-بەرسە ونىڭ يممۋنيتەتى السىرەپ, قاتتى اۋرۋعا ۇشىراۋى دا مۇمكىن. كوكونىس تە ءدال ادام سەكىلدى تىرشىلىك يەسى. ولارعا دا ءدارى-دەرمەك كوپ بەرسە, كوگەرمەي سولىپ قالادى. سوندىقتان دا جىلىجايداعى كوكونىستەر قورەكتى وزىنە قاجەتتى نورمادا الادى», دەيدى اگرونوم-تەحنولوگ قادىر ماربانوۆ.
ايتا كەتەلىك, «ەكو-كۋلتۋرا» – 15 جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقان, جابىق توپىراقتا ەكولوگيالىق تازا كوكونىس وسىرەتىن ءىرى اگروونەركاسىپتىك حولدينگتىڭ ءبىرى. الەمدە ازىق-ت ۇلىككە دەگەن قاجەتتىلىك تۇراقتى تۇردە ارتىپ كەلەدى. بۇل ورايدا ەلىمىزدە, ونىڭ ىشىندە وڭتۇستىك وڭىردە ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتىپ, ءونىمدى ەكسپورتتاۋعا تولىق مۇمكىندىك بار. وندىرىستىك جىلىجاي كەشەنى باسشىلىعى ىشكى قاجەتتىلىكتى تولىق قامتاماسىز ەتۋگە ۇلەس قوسا وتىرىپ, ەكسپورت كولەمىن ودان ءارى ارتتىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىر.
