ەربول مىرزابوسىنوۆ: سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا باسا كوڭىل بولىنەدى

– مەملەكەت باسشىسى ۇنەمى بۇقارالىق سپورت­تى دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرەتى­نىن ايتادى. ەلىمىزدە حالىقتى سالامات­تى­لىققا باۋلۋ ءۇردىسى قالاي ىسكە اسىپ جاتىر؟

– بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ – تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ باسىم با­عىت­تارىنىڭ ءبىرى. حالىق اراسىندا سپورت­تى ناسيحاتتاۋ سالاماتتى ۇلت قالىپ­تا­س­تىرۋدىڭ نەگىزگى كىلتى ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىز. قازىردە حالىقتىڭ 40%-دان استامى سپورتپەن جۇيەلى تۇردە شۇعىلدانادى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – 2029 جىلعا دەيىن بۇل كورسەتكىشتى 50%-عا جەتكىزۋ.

وڭىرلەردەگى كورسەتكىشتى اتاساق, اتىراۋ, قوستاناي وبلىستارىندا, شىمكەنت قالاسىندا سپورتپەن اينالىسۋ بەلسەندىلىگى ارتىپ كەلەدى. حالىق اراسىندا فۋتبول, ۆولەيبول, باسكەتبول سىندى سپورت تۇرلەرى تانىمال. سونى­مەن قاتار كەيىنگى جىلدارى مارافون مەن جاپپاي جۇگىرۋ جارىستارىنا تۇرعى­نداردىڭ قىزىعۋشىلىعى ويانىپ, بەلسەندى قاتىسادى. بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا جىل سايىن ەلىمىزدە 25 مىڭنان استام بۇقارالىق سپورتتىق ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلادى.

مەملەكەت باسشىسى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورتىن دامىتۋعا دا  ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, ۇنەمى نازاردا ۇستايدى. قازىر مەكتەپتەردە 50 مىڭنان استام سپورت سەكتسياسى جۇمىس ىستەيدى, وندا شامامەن 1,5 ميلليون بالا سپورت ۇيىرمەلەرىنە قاتىسادى. ەلىمىزدە 521 «بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبى» (بجسم) جۇمىس ىستەيدى. وندا 400 مىڭنان استام بولاشاق سپورتشى جاتتىعا­دى. سونىمەن قاتار 5 رەس­پۋبليكالىق, 14 وبلىس­تىق مەكتەپ-ينتەر­نات, كول­لەدجدەردە تالانتتى جاس سپورتشىلار شىڭدالىپ ءجۇر.

مەملەكەتتىك سپورتتىق تاپسىرىس­تى جۇزەگە اسىرۋ جۇمىسى تۇراقتى جۇر­گى­زىلىپ وتىر. بيىل 240 مىڭ بالا سپورت ۇيىر­مە­لەرىنە جازىلىپ, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بۇل ماقساتقا 50 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بالالاردىڭ ۇيىرمەلەرگە قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 1 ماۋسىمنان باستاپ مادەنيەت جانە اقپارات, وقۋ-اعارتۋ, تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىكتەرىمەن بىر­لەسىپ, بىرىڭعاي ۆاۋچەر ەنگىزۋدىڭ قانات­قاقتى جوباسى قولعا الىندى. جاڭا مەحانيزم سپورت, شىعارماشىلىق, قوسىمشا ءبىلىم بەرۋدى قامتىپ, مەملەكەتتىك ءھام جەكە ۇيىمداردى ءبىر تسيفرلىق جۇيەگە بىرىكتىرەدى.

– سپورتتاعى كۇرمەۋلى ماسەلەنىڭ ءبىرى – شەتتەن لەگيونەر شاقىرۋ.  پرە­زي­دەنت جولداۋىنداعى نەگىزگى تاپ­سىر­ما­لاردىڭ ءبىرى – لەگيونەرلەردى مەملە­كەتتىك بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋعا توقتام سالۋ. بۇل نورما ەنگىزىلدى مە؟ قالاي جۇزەگە اسىپ جاتىر؟

–  مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ەلدە سپورت سالاسىندا كەشەندى رەفورما جۇرگىزىلەدى. مينيسترلىك «دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەپ, بيىل شىلدەدە كۇشىنە ەندى. جاڭا زاڭنىڭ ماڭىزدى سالاسىنىڭ ءبىرى – بيۋدجەت شىعىندارىن وڭتايلاندىرۋ. زاڭ­عا سايكەس لەگيونەرلەردى مەملەكەت­تىك بيۋدجەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋ­عا تىيىم سالىندى. دەگەنمەن, سپورت كلۋبتارىنا شەتەلدىك سپورتشى­لاردى شاقىرۋعا تىيىم سالىنباعان. ولاردىڭ جالاقىسىن دەمەۋشىلەردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن تولەۋگە بولادى. سونىمەن قاتار كاسىبي ويىن كلۋبتارىنا ليميت بەلگىلەندى. بۇل شارالار مەملەكەتتىك بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءارى وتاندىق سپورتشىلاردى قولداۋعا باعىتتالادى.

تاعى ءبىر ماڭىزدى جاڭالىق – ۆەرتيكالدى باسقارۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن سپورت فەدەراتسيالارى باسشىلىعىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ جۇيەسى (KPI) ازىرلەنىپ جاتىر. باعالاۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى  سپورت ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋى مەن حالىقتىڭ بۇقارالىق سپورتپەن قام­تىلۋى ناتيجەسىندە سارالانادى. ەلىمىز­دە جىلدان-جىلعا سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا باسا كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى.

سونداي-اق ەلىمىزدە باسىم سپورت تۇر­لەرىنىڭ ءتىزىمى انىقتالدى. ولار وليم­پيادا, سۋردليمپيادا, ازيا, ازيا پارا ويىن­دارىنداعى ناتيجەلەرى بويىنشا ىرىكتەلەدى. ماقسات – وتاندىق سپورت­شى­لاردىڭ الەمدىك ارەناداعى باسە­كەگە قا­بى­لەتتىلىگىن ارتتىرىپ, ۇلتتىق قۇرا­مالاردى ءدۇبىرلى دودالارعا ازىرلەۋدە باسىم­دىقتاردى بەلگىلەۋ.

تاعى ءبىر ەرەكشە اتاپ وتەرلىگى, بۇدان بىلاي 11 ۇلتتىق سپورت ءتۇرى وليمپيادا باعدارلاماسىنا ەنگەن سپورت تۇرلەرىمەن تەڭەستىرىلدى. ياعني ەندى ءتول سپورتىمىزدىڭ جاڭاشا قارقىنمەن دامۋىنا ءورىس اشىلادى. سونداي-اق بۇل زاڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى حالىقارالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ەلىمىزدە سپورتتى تۇراقتى ءارى جۇيەلى دامىتۋعا تولىققاندى جاعداي جاسالىپ وتىر. بۇل – پرەزيدەنت تاپسىرماسىنىڭ جۇزەگە اسۋىنىڭ ناقتى كورىنىسى ءارى سالاماتتى ۇلت قالىپتاستىرۋ مەن ەلدىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىن ارت­تىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

– سالاعا جىلدان-جىلعا ايرىق­شا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. مەملە­كەت باسشىسى دا وڭىرلەردە سپورت نىساندارى سالىنىپ جات­قانى­نا وڭ باعاسىن بەردى. سپورتتىق ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋ ۇدەرىسىن تارقاتا ايتساڭىز. 

– بيىل ەلىمىزدە سپورت ينفرا­قۇ­رى­لىمىنىڭ دامۋىندا وڭ ديناميكا بايقالدى. 9 اي ىشىندە 35 سپورت نىسانى پايدالانۋعا بەرىلدى, جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 67 نىساننىڭ قۇرىلىسى جوسپارعا ساي اياقتالۋعا ءتيىس. ەل يگى­لىگىنە بەرىلگەن ەڭ ءىرى نىسانداردىڭ ءبىرى – تۇركىستانداعى ەسۋ ارناسى. بۇل – حالىقارالىق ستاندارتتارعا تولىق ساي كەلەتىن ورتالىق ازياداعى بىرەگەي نىسان. ونى اشۋ ارقىلى ەلىمىزدە ەسۋ سپورتىن قارقىندى دامىتۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ەكىنشى ءىرى نىسان – استانادا سالىنىپ جاتقان ۇلتتىق سپورت ۋني­ۆەرسيتەتى. ءبىلىم ورداسى وسى ايدا اشىلادى. ۋنيۆەرسيتەت وقۋ ورنى عانا ەمەس, كوپسالالى سپورتتىق, عىلىمي ورتالىق رەتىندە دە قىزمەت ەتەدى.

كەيىنگى جىلدارى سپورت نىساندارىن جوبالاۋ, پايدالانۋ ستاندارتتارى جاڭارتىلدى, قولجەتىمدىلىك, ەنەرگيا تيىمدىلىگى مەن امبەباپتىق ارتتى. بۇگىندە  حالىقتى سپورت ينفراقۇرىلىمىمەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى 55%-عا جەتتى. ەڭ جوعارى كورسەتكىش پاۆلودار, جامبىل, قاراعاندى وبلىستارىنا تيەسىلى. ءبىزدىڭ ماقسات – 2029 جىلعا دەيىن 65%-عا جەتكىزۋ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس جاڭا فۋتبول ستاديون­دارىن سالۋ, سونداي-اق قولدانىس­تاعى كەشەندەردى رەكونسترۋكتسيالاۋ جۇمىستارى دەمەۋ­شى­لەردى تارتۋ ارقىلى دا قارقىندى جۇر­گىزىلىپ جاتىر. ماسەلەن, جۋىردا قىزىل­وردا قالاسىندا UEFA ستاندارتىنا ساي, 11 مىڭ ورىندىق ستاديون پايدالانۋعا بەرىلدى. استانا­دا 3 600 ورىندىق ستاديون سالىنىپ جاتىر, ونى 2026 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا اياقتاۋ جوسپارلانعان. جوسپارعا ساي تاعى 14 ستاديون قاجەت, قازىر 10 ستاديوننىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى ازىرلەنىپ جاتىر. بيىل بالالار فۋتبول الاڭدارىن سالۋ جوسپارى بەكىتىلدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەت پەن جەكە ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن 700 جوبا ىسكە اسىرىلادى. «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورىنىڭ قولداۋىمەن اۋىلدىق سپورت ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلەدى. بيىل 12 وڭىردە 23 مودۋلدىك سپورت زالى سالىنادى, ولار فۋتبول, ۆولەيبول, باسكەتبولعا ارنالعان. سونىمەن قاتار 130 سپورت زالىنا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار جەتكىزىلدى.

– ەندى تۋريزم سالاسىنا ويىسساق. مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا تۋريستىك ينفراقۇرىلىمدى كەشەندى دامىتۋداعى باستى مىندەتتەردى اي­قىن­داپ بەردى. وسى تاپسىرمانى ورىنداۋ قالاي جۇزەگە اسىپ جاتىر؟

– جىل سايىن ماۋسىم باستالار الدىندا مينيسترلىك كۋرورتتى وڭىر­لەر­دىڭ جاعدايىنا مونيتورينگ جاساپ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن, سون­داي-اق ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگان وكىل­دەرىمەن كەڭەستەر ۇيىمداستىرادى. بيىل كەيبىر كۋرورتتار تۋريستەردى قابىلداۋعا دايىن بولماي شىقتى. بۇل ىشكى تۋريزمگە قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتۋى, ينفراقۇرىلىمنىڭ ەسكىرگەندىگى, سۋ قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىنىڭ ورىندال­ماۋى مەن سانيتارلىق نورمالارعا ساي­كەس كەلمەۋى سياقتى سەبەپتەرگە بايلا­­نىس­­تى. جازعى ماۋسىمدا ەلدەگى كۋرورت­تار­­دى تولىق تەكسەرىستەن وتكىزدىك. مونيتو­رينگ توپتارىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگان, قوعام وكىلدەرى بولدى. ولار 8 ءوڭىردى, اتاپ ايتقاندا, اقمولا, قاراعاندى, پاۆلودار, ماڭعىستاۋ, شىعىس قازاقستان, اباي, جەتىسۋ وبلىستارىن ارالادى. تەكسەرۋ بارىسىندا نەگىزگى ەسكەرتۋلەر شومىلۋ قاۋىپسىزدىگىنە, ينفراقۇرىلىم­عا, كولىك قولجەتىمدىلىگىنە, سانيتار­لىق-گيگيەنالىق جاعدايعا قاتىستى ايتىلدى. ماۋسىم باسىنداعى ەسكەرتۋلەر­دىڭ كەيبىرى دەرەۋ تۇزەتىلدى, قالعاندارى­نا قاتىستى جول كارتالارى دايىندالدى. الداعى ۋاقىتتا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋ ماقساتىندا ۇكىمەت جانىنان ۇيلەستىرۋ كەڭەسىن قۇرۋ ۇسىنىلادى. وعان بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەر ەنگىزىلەدى. مىسالى, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردى جوسپارلاۋ بارىسىندا مينيسترلىك كەڭەس شەشىمىنە سۇيەنە وتىرىپ, تۋريستىك نىساندارعا باعىتتالعان جول قۇرىلىستارىن بىردەن جوسپارلاي الادى. سول قاعيدالارمەن قۇتقارۋ قىزمەتتەرى, سانيتارلىق-گيگيەنالىق قۇرىلعىلار مەن ينجەنەرلىك جەلىلەردىڭ قاجەتتىلىگى ەسەپتەلەدى.

ءتۋريزمدى دامىتۋ جۇيەلى جۇمىس­تى تالاپ ەتەتىنى بەلگىلى. سول تۇرعىدا وڭىرلەر, ۋاكىلەتتى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار بيزنەس سالاسى جانە باقىلاۋشى ورگاندارمەن تىعىز بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋى قاجەت.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن –

قۋانىش نۇردانبەك ۇلى,

«Egemen Qazaqstan»