جاز ايلارىنداعى اپتاپ ىستىقتا تاڭداي جىبىتۋگە تام-تۇمداپ بەرىلەتىن سۋ قۇبىرىندا جىل باسىنان بەرى 70 رەت اپاتتىق جارىلىس بولسا, قاراشاداعى ءبىر اپتانىڭ ىشىندە 7 رەت جارىلىپ, توزىعى جەتكەن قۇبىر جاماۋعا كەلمەي ىستەن شىعىپ, حالىقتى تىرشىلىك ءنارسىز قالدىردى. سودان بەرى ارباسىن سۇيرەتىپ, شەلەگىن كوتەرىپ تاسىمالمەن كەلەتىن اۋىزسۋعا تالاسىپ-تارماسىپ جەتەتىن تۇرعىندار بۇل ماسەلەنىڭ تۇبەگەيلى شەشىم تابۋىنا سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى باسا نازار اۋدارىپ, 70 شاقىرىمدىق سۋ قۇبىرىن جاڭارتىپ, جىلدا كورەتىن قيىندىقتان ءبىرجولا ارىلتسا دەگەن ارىز-ارماندارىن اقتارىپ جاتىر.
كۇرتى اۋىلدىق وكرۋگىندە 2 ەلدى مەكەن بار, ورتالىعى – اقشي اۋىلى. ونىڭ ورنالاسقان جەر كولەمى – 6206 گا, كۇرتى اۋىلىنىڭ جەر كولەمى – 96 گا. وكرۋگتە الەۋمەتتىك از قامتىلعان 45 وتباسى, كوپبالالى 156 وتباسى تۇرادى. 60-قا تاياۋ «التىن القا», 100-گە جۋىق «كۇمىس القا» يەلەرى بار. مال باعىپ, جەر ايداپ, تۇرمىس-تىرشىلىگىن جاساپ وتىرعان وكرۋگ تۇرعىندارى اۋىزسۋدان باسقا ماسەلە جوعىن ايتادى.
– بۇل – ايتا-ايتا جاۋىر بولعان ماسەلە. سۋ تاپشىلىعىنان زاۋىت جۇمىسىن توقتاتتى. حالىققا ءتىپتى قيىن بولدى. سۋ تاسىمالدايتىن كولىكپەن كەلەتىن سۋعا قاناعاتتانباي جاتىر. سەبەبى تىرشىلىك بىتكەن سۋمەن اتقارىلادى. جوبا جاسالعانىمەن, قارجى تاپشىلىعى قولبايلاۋ بولىپ تۇر. قۇبىر جارىلعان كۇننەن باستاپ جاماپ-جاسقاعانعا كونبەدى. سالىنعانىنا 50 جىلدان اسقان سۋ قۇبىرىنىڭ جاعدايىن جوعارىداعى قۇزىرلى مەكەمەلەر بىلەدى. وسى ماسەلەنى 30 جىلدان بەرى كوتەرىپ كەلەمىز, ءالى شەشىمىن تاپقان جوق. اۋىلىمىزدىڭ جالپى جاعدايى جامان ەمەس, توعىز جولدىڭ تورابىندا تۇر. گاز, جارىق, جولدان ماسەلە جوق. ال سۋ قۇبىرىندا اپات بولعان كۇننەن باستاپ ىلە اۋدانىنىڭ اكىمى قايىرجان سەرىكباي ۇلىمەن بىرلەسىپ اۋىل تۇرعىندارىنا ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن تۇسىندىردىك. ازىرگە 2,5 شاقىرىمنىڭ قۇبىرى جاڭارتىلىپ, وسى ايدىڭ سوڭىنا قاراي ىسكە قوسىلار دەگەن ءۇمىتىمىز بار. اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اۋىزسۋ ماسەلەسى تۇبەگەيلى شەشىم تابۋى ءۇشىن ماگيسترال قۇبىرى تولىق جاڭارتىلۋعا ءتيىس. ەگەر اۋىلدا سۋ بولماسا ينۆەستيتسيا قايدان كەلەدى؟ جاڭا زاۋىت اشۋعا, كاسىپ كەڭەيتۋگە سۋ تاپشى. مىسالى, زاۋىتتان 1 ليتر شۇبات وندىرۋگە 5 ليتر سۋ جۇمسالادى. وسىدان-اق سۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن پايىمداي بەرىڭىز. كاسىپورىننىڭ رەزەرۆۋارىنداعى سۋ ءبىتىپ, شيپاجايدىڭ جۇمىسى توقتاعالى اپتادان استى. ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىنەن كۆوتامەن كەلەتىن ەمدەلۋشىلەرگە قيىن بولدى. وندىرىستەگى كەلىسىمشارت بويىنشا اتقارىلاتىن جۇمىستار دا توقتاپ, وراسان زور زيان كەلىپ جاتىر, – دەيدى «داۋلەت-بەكەت» جشس ديرەكتورى سىدىق داۋلەتوۆ.
اقشي اۋىلىنا ارنايى بارىپ, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن كوزبەن كوردىك. مەشىت ماڭايىنا توقتاعان سۋ تاسيتىن كولىككە ۇيمەلەپ, قولىنداعى ۇلكەندى-كىشىلى ىدىستارىنا سۋ تولتىرىپ جاتقان تۇرعىندارمەن تىلدەستىك.
– اۋىلدا سۋدىڭ بولماعانىنا ايعا جۋىقتادى. تاسىمالمەن الىپ جاتىرمىز. ەكى كۇندە كەزەك كوپ بوپ, سۋ جەتپەي قالدى. كۇنىگە كەمى 150 ليتر سۋ كەرەك. وسى كۇنى مونشا جاقپايمىز, ارتىق سۋ شىعىندامايمىز, تاماققا عانا پايدالانامىز. جوعارىداعى جاۋاپتىلار 15 كۇنگە ۋادە بەرىپ كەتكەن, قوسىلىپ قالار, – دەيدى التى بالانىڭ اناسى قاراقات تولەۋتاي.
تۇرعىنداردى اۋىزسۋمەن جەتكىلىكتى مولشەردە قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كۇندە 3 اۆتوتسيستەرنامەن 75-76 توننا مولشەرىندە سۋ تاسىمالدانادى.
– ەكىنشى اپتا بولدى سۋ تاسىپ جۇرگەنىمە, تسيستەرنانىڭ سىيىمدىلىعى –12 توننا, كۇندە ەكى رەيس جاسايمىز. اقسايدان بەرگى اراقاشىقتىق شامامەن 70-80 شاقىرىمدى قۇرايدى. تاڭعى ساعات 5-تەن جۇمىسقا كىرىسەمىز. وتەگەن باتىرداعى «ىلە سۋ» مەكەمەسىنە قارايمىز, – دەيدى جۇرگىزۋشى ەرمۇرات ابدىلداەۆ.
تامشى سۋدىڭ قادىرىن بىلەتىن تۇرعىندار الما-كەزەك ىدىستارىن تولتىرىپ, ءبىرى ماشينامەن, ءبىرى قولارباعا سالىپ, ۇيلەرىنە تاسىمالداپ جاتىر. «از كۇندىك قيىندىققا شىدارمىز. باستىسى, جاۋاپتىلار كۇن سۋىتپاي قۇبىردى جاڭارتۋ جۇمىسىن ۋادە ەتكەن ۋاقىتىندا ءبىتىرىپ, ىسكە قوسىپ بەرسە بولعانى» دەيدى.
– كۇرتى اۋىلدىق وكرۋگىن اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن بوزوي توپتىق سۋ قۇبىرى 1972 جىلى سالىنىپ, 1976 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن. قۇبىردىڭ جالپى ۇزىندىعى سول كەزدە 140 شاقىرىم بولعان. اقشي, بوزوي, ايدارلى اۋىلدارىن, سول ماڭداعى شارۋا قوجالىقتارىن اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا سالىنعان توپتىق سۋ قۇبىرى. قازىر تەك اقشي اۋىلىنا دەيىنگى 72 شاقىرىم قۇبىر جۇمىس جاساپ تۇر. بوزوي توپتىق سۋ قۇبىرى باستاۋىن الماتى وبلىسىنىڭ ىلە اۋدانىنا قاراستى قاروي اۋىلىنىڭ ماڭىنان الادى. سول جەردە باستى سورعى ستانساسى ورنالاسقان. باستى سورعى ستانساسىندا 5 سۋ ۇڭعىماسى بار, بىراق قازىر 2 ۇڭعىما عانا جۇمىسقا جارامدى. ماگيسترالدىق سۋ قۇبىرى ءشىرىپ, جۇمىسقا جارامسىز بولۋىنا بايلانىستى, ىلە اۋدانىنىڭ 2023–2024 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتتىك قاراجاتى ەسەبىنەن 63 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, جوبالىق- سمەتالىق جۇمىستارى جاسالدى. جوبا دايىن بولىپ, مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتكەن سوڭ سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىنە جولداندى. جوبا قۇنى 7,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, سۇرانىس بەرىلگەن. جوبامەن 142 شاقىرىم سۋ جەلىلەرىن اۋىستىرۋ, جاڭا ۇڭعىمالار بۇرعىلاۋ, سورعى ستانسالارىن جوندەۋ, رەزەرۆۋارلاردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى قامتىلادى. اقشي اۋىلىنا قىس ايلارىندا 300, كوكتەمدە 400 تەكشە مەتر, جاز مەزگىلىندە 1500 تەكشە مەتر سۋ قاجەت. سول سەبەپتى قازىر ءبىزدىڭ سورعىلارىمىز ونداي كولەمدە سۋ ايداي المايدى, ويتكەنى قۇبىر ۇلكەن قىسىمدى كوپ سۋدى كوتەرە المايدى, ابدەن توزىعى جەتكەن. بۇگىندە اۋىل تۇرعىندارىنا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتىر. ماسەلە وبلىس, اۋدان اكىمدىگىنىڭ باقىلاۋىندا. وبلىستان 2,5 شاقىرىمدىق سۋ قۇبىرلارىن جوندەۋ, قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنا 137 ملن تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, اپاتتى ۋچاسكەلەردى قالپىنا كەلتىرۋ باستالدى. وسى اپتانىڭ اياعىنا دەيىن اياقتالۋى مۇمكىن, – دەيدى كۇرتى اۋىلدىق وكرۋگى اكىمىنىڭ ورىنباسارى دۋلات ابىلعاني.
اقشيدەگى توقاش بوكين اتىنداعى №41 ورتا مەكتەپتە 377 وقۋشى, 41 مۇعالىم بار. مەكتەپ ديرەكتورى فاريدا بايقونىسوۆا ءبىلىم وشاعىنىڭ سۋدان تارشىلىق كورىپ وتىرماعانىن, كۇندە تاسىمالمەن 1 تسيستەرنا سۋ جەتكىزىلەتىنىن, باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى ىستىق تاماقپەن ۇزدىكسىز قامتىلىپ وتىرعانىن العا تارتتى. سۋدىڭ جوقتىعىنان مەكتەپىشىلىك دارەتحانانىڭ جۇمىسى توقتاپ, اۋىلدىق اكىمدىكتىڭ كومەگىمەن سىرتتاعى دارەتحاناعا جارىق تارتىلىپ, رەتكە كەلتىرىلگەن.
اۋىلداعى دارىگەرلىك امبۋلاتوريانىڭ اعا دارىگەرى قۇرمانعازى وراش ۇلى 15 ورىندىق ستاتسيوناردا ەمدەلۋشىلەر ۋاقتىلى ەم الىپ جاتقاندارىن, مەكەمە اۋلاسىنداعى ۇڭعىمادان سۋ الۋ ارقىلى ماسەلە شەشىمىن تاۋىپ تۇرعانىن ءتۇسىندىردى.
اۋىل اكىمىنىڭ ورىنباسارى دۋلات باقىتجان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى مەملەكەتكە قايتارىلعان قارجى ەسەبىنەن بوزوي توپتىق سۋ قۇبىرىنان كۇرتى اۋىلىنا دەيىن 110 ملن تەڭگەگە 13,9 شاقىرىم سۋ قۇبىرى تارتىلعان. ەندى قولدانىسقا بەرەتىن كەزدە سۋ جارىلىپ, تاعى دا كۇتۋگە ءماجبۇر. بۇعان دەيىن اۋىزسۋ اقشي اۋىلىنان تاسىمالدانىپ كەلگەن.
توقسان اۋىز ءسوزدىڭ تۇيىنىنە كەلەر بولساق, اقشي اۋىلىنىڭ اۋىزسۋ ماسەلەسى مۇنىمەن بىتپەسى انىق. سەبەبى ىسكە قوسىلعانىنا جارتى عاسىردان اسقان اۋىزسۋ قۇبىرى تۇبەگەيلى جاڭارتۋدى قاجەت ەتەتىنى ءسوز باسىندا ايتىلدى. ولاي بولسا, وزەكتى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن بىرتىندەپ تارقاتۋعا ءوڭىر باسشىسى مەن سالا ماماندارى سەلقوس قاراماي, سەرگەكتىك تانىتسا جىل ساناپ جاڭا ۇيلەر سالىنىپ, ىرگەسى كەڭەيىپ كەلە جاتقان اۋىلدىڭ تۇرعىندارى تىعىرىققا تىرەلىپ, تىرشىلىك نارىنەن تارىقپاعان بولار ەدى.
الماتى وبلىسى
