ساموكات جىرى: تىيىم تۇيتكىلدى شەشە مە؟

دەپۋتاتتاردىڭ ايتۋىنشا, ەلەكترلى ساموكاتتار جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ ومىرىنە قاۋىپ توندىرەدى. سوندىقتان ونى قولدانۋ مەن جىلدامدىعىنا قوسىمشا شەكتەۋلەر ەنگىزۋ قاجەت.

رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, وسى جىلدىڭ العاشقى 9 ايىندا ەلىمىزدە 30 مىڭنان اسا ادام جولدا جاراقات العان. ونىڭ ىشىندە اۆتوكولىكتەردە – 28 646, اۆتوبۋستار – 1 145, موپەدتەر مەن سكۋتەرلەردە – 897, ۆەلوسيپەدتەردە – 238, ەلەكترلى ساموكاتتاردا 123 ادام زارداپ شەگىپتى. بۇل مالىمەتتەر ساموكاتتىڭ جولداعى ەڭ قاۋىپسىز كولىك ءتۇرى ەكەنىن ايعاقتايدى. دەگەنمەن ولاردى قولدانۋعا جاڭا شەكتەۋلەر ەنگىزۋدىڭ ءمانى نەدە؟

بىرەر جىل بۇرىن ءماجىلىس «جول ەرەجەسى تۋرالى» زاڭعا ەلەكترلى ساموكاتتار قوزعالىسىن رەتتەيتىن تۇڭعىش وزگەرىستەردى ەنگىزگەنى بەلگىلى. زاڭ جوباسى اۆتورلارىنىڭ ءبىرى, دەپۋتات ەكاتەرينا سمىشلياەۆا سول ۋاقىتتا بۇل ىمىراعا كەلۋدەن تۋعان قادام, ياعني «كومپروميسس» ەكەنىن اتاپ وتكەن ەدى. الايدا ارادا ءبىر جارىم جىل وتكەندە دەپۋتات تروتۋاردا ساموكات ايداۋعا تولىق تىيىم سالۋدى, قولدانۋشىلارعا جۇرگىزۋشى كۋالىگىن, ساقتاندىرۋ ءپوليسىن, شلەم مەن جارىق شاعىلىستىرعىش كيىم كيۋدى مىندەتتەۋدى ۇسىنىپ وتىر. سونىمەن قاتار جالعا بەرىلەتىن ساموكاتتاردى نومىرلەۋ مەن ەرەجە بۇزعانداردى بەينەباقىلاۋ ارقىلى تىركەۋ ماسەلەلەرىن دە كوتەردى.

ە.سمىشلياەۆا شەرينگىلىك كومپا­نيا­لار­دىڭ بۇعان دەيىن ەلەكترلى ساموكات­تاردىڭ جىلدامدىعىن 6 كم/ساعاتقا دەيىن شەكتەۋگە دايىن بولعانىن ايتادى. الايدا بۇل تالاپتىڭ ءوزى ماماندار اراسىندا قىزۋ پىكىر قايشىلىعىنا الىپ كەلدى. ويتكەنى جىلدامدىقتى وسىنشا دەڭگەيدە شەكتەۋ ەلەكترلى ساموكاتتاردى قولدانۋ تاجىريبەسىنە تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىن.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل جەردەگى ماسەلە – ينفراقۇرىلىمنىڭ ناشارلىعىندا. ساموكات قولدانۋدى شەكتەۋمەن پروبلەما شەشىمىن تاپپايدى. ەڭ الدىمەن قالا كوشەلەرىندە كولىك اعىنىنا دا, ادامداردىڭ جۇرۋىنە دە كەدەرگى كەلتىرمەيتىن مۇمكىندىك­تى قاراستىرعان ءجون. جول ەرەجەسىنە قاتىستى زاڭعا العاش وزگەرىس ەنگىزىلگەن كەزدە دەپۋتات ە.سمىشلياەۆانىڭ ءوزى دە بۇل ماسەلەنى اتاپ وتكەنى بەلگىلى. ء«بىز قالالاردا ۆەلوجولاقتاردىڭ پايدا بولۋى مەن باسقا دا بالاما كولىك تۇرلەرىنە ارنالعان جاعدايلاردىڭ جاسالۋى ءۇشىن جۇمىس ىستەي بەرەمىز. بۇل مۇمكىندىك جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولاعى عانا ەمەس, اۆتوكولىك جولدارى ەسەبىنەن دە قاراستىرىلۋى مۇمكىن», دەگەن ەدى ول.

2023–2024 جىلدارداعى جول ەرەجەسى تۋرالى زاڭ جوباسى بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى, موبيلدىلىك جونىندەگى ساراپشى ءانۋار ءجۇسىپوۆتىڭ ايتۋىن­­شا, ساموكاتتار جىلدامدىعىن ساعاتىنا 6 شاقىرىمعا دەيىن ءتۇسىرۋ – تەحنيكا­­لىق جاعىنان مۇمكىن ەمەس. «كلاسسيكا­لىق ساموكاتتار تۇرعان ورنىنان وزدىگى­نەن قوزعالا المايدى. ادام يتەرىپ جىل­دام­دىقتى ۇدەتىپ جىبەرۋگە ءتيىس. ال بۇ­نىڭ ءوزى 6 كم/ساعات جىلدامدىقتان جوعارى. سوندىقتان جولدا مۇنداي اقىرىن قوزعا­لىسپەن ءجۇرۋ مۇمكىن ەمەس», دەيدى ول.

سونىمەن قاتار ساراپشى قوزعالىسى قالىڭ قالانىڭ ىشىندە GPS-ءتىڭ دالسىزدىگى سالدارىنان تروتۋارلاردا جىلدامدىقتى شەكتەۋ دە تەحنيكالىق جاعىنان مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتادى. ويتكەنى GPS-ءتىڭ ورتاشا دالسىزدىگى 10 مەتردى قۇرايدى, ال تروتۋاردىڭ ەنى ءارى دەگەندە 2-3 مەتردەن اسپايتىنى بەلگىلى.

«GPS-ايماق جاساۋ ءۇشىن تروتۋار كىشكەنتاي. سكۆەرلەر مەن پاركتەر بولسا ءبىر ءجون. سوندىقتان دۋباي, ماسكەۋ قالالارىنداعى سەكىلدى جىلدامدىقتى ساعاتىنا 15-16 شاقىرىممەن شەكتەۋگە مۇمكىندىك بار. ال 6 كم/ساعات دەگەنىڭىز – تولىقتاي تىيىم سالعانمەن بىردەي», دەيدى ول.

ءا.ءجۇسىپوۆ ەلەكترلى ساموكاتتاردىڭ قوزعالىسىن رەتتەۋ ماسەلەسىندە شىنايى تەحنيكالىق مۇمكىندىكتى ەسەپكە الىپ, ساراپشىلار تالداۋىنا جۇگىنگەن ابزال ەكەنىن جەتكىزدى. ال ساموكات ايدايتىنداردىڭ جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋىنا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن ول قازىردە ەلىمىزدەگى اۆتوكولىك يەلەرىنىڭ قو­لىن­دا كۋالىگى بولعانىنا, زاڭنىڭ جۇ­مىس ىستەيتىنىنە قاراماستان, كەيىنگى 3 جىلدا جكو سانى 3 ەسەگە ارتقانىن ەسكە سالدى.

بۇل ويدى دەپۋتات ولجاس قۇسپەكوۆ تە قولدايتىنىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, سالاداعى رەفورما كەشەندى تۇردە جۇزەگە اسۋعا ءتيىس. ياعني ينفراقۇرىلىم, نورمالار مەن تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەر قاتار العا جىلجۋى كەرەك. ء«بىز ميكروموبيلدى كولىكتەر ءۇشىن ينفراقۇرىلىم جاساۋ بويىنشا اكىمدىكتەردىڭ مىندەتتەرىن, جاڭا قۇرىلىم نورمالارىن بەكىتتىك. بۇل جۇمىس 3 جىلعا ەسەپتەلگەن. قازىر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن سىلتاۋ ەتىپ, اسىعىستىق جاساپ, ساموكاتتاردى جولعا شىعارۋ – حالىقتى ولىمگە يتەرمەلەۋ», دەدى ول.

وسى ماسەلەگە قاتىستى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى دە ءوز ۇستانىمىن ايتقان بولاتىن. ءمينيستردىڭ ورىنباسارى, پوليتسيا گەنەرال-لەيتەنانتى يگور لەپەحانىڭ ايتۋىنشا, جولداعى ساموكات قوزعالىسىنا ونى قولدانۋشىلار, شەرينگىلىك كومپانيالار مەن اكىمدىكتەر ءۇش تاراپتان جاۋاپتى بولۋعا ءتيىس. اتاپ ايتقاندا, كومپانيالار پاركينگ, سال­ماق, جىلدامدىق, مارشرۋتتى باقىلاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋگە, اكىمدىكتەر شەكتەۋ نەمەسە تىيىم سالىناتىن ايماقتاردى بەلگىلەۋگە مىندەتتى. «ارينە, قازىر جول ەرەجەسىن بۇزۋ جاعدايلارى بار, الايدا مينيسترلىك ساموكاتقا تولىق تىيىم سالۋدى قۇپتامايدى», دەدى ول.

ءسوزىمىزدىڭ باسىندا ايتقانىمىزداي, ەلەكترلى ساموكاتتار قالاداعى كولىك قوزعالىسىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالىپ ۇلگەردى. سوندىقتان ونى رەتتەۋدى جول ساپاسى مەن ينفراقۇرىلىم ماسەلەسىنەن بولەك قاراستىرۋ قيىن. ۆەلوجولاقتار, قاۋىپسىز مارشرۋتتار مەن ناقتى ەرەجەلەر جاسالماسا, كەز كەلگەن شەكتەۋ جاڭا قاتەرلەرگە اكەپ سوقتىرۋى بەك مۇمكىن.

ساموكات ەكولوگياعا وڭ ىقپال ەتەتىن قۇرال بولۋمەن قاتار, قالا ىشىندەگى كەپتەلىستەردى ازايتۋعا دا ءوز كومەگىن تيگىزەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. ول ءاربىر تۇرعىنعا قولجەتىمدى. جاقىن جەردەگى شارۋالاردى شەشۋ ءۇشىن كولىككە مىنگەننەن گورى ساموكاتپەن تەز جەتكەن ىڭعايلىراق. دەگەنمەن, ارينە, ەڭ الدىمەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەسىن شەشكەن ماڭىزدى. ول ءۇشىن تەك تىيىم سالۋ تاسىلىنە جۇگىنبەي, ينفراقۇرىلىمدىق شەشىمدەردى, تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەر مەن قولايلى نورمالاردى نازارعا العان ابزال.

ازىرگە قوعامدا تالقىلاۋ جالعاسىپ جاتىر. ءبىزدىڭ بايقاعانىمىزداي, پروبلەمانىڭ ءتۇپ-تۇقيانى ساموكات­تىڭ وزىندە ەمەس, جۇيەلى شەشىمنىڭ جوقتى­عىندا جاتىر. الداعى ۋاقىتتا ميكروموبيلدى كولىك تۇرلەرى قالاداعى كوشە قوزعالىسىنىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالا ما, الدە ودان شەتتەتىلە مە – بۇل ءبىزدىڭ قانداي شەشىمگە توقتايتىنىمىزعا تىكەلەي بايلانىستى.