سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – اۆتور
تاريحي جادىگەرلەردى تسيفرلاندىرۋ – كونەنىڭ كوزىن ساقتاۋدىڭ ەڭ سەنىمدى جولى. ناقتى كولەمى مەن بوياۋىن جوعالتپاي جەتكىزۋ ءۇشىن جاسالعان 3D مودەلدى اينالدىرىپ, ۇلكەيتىپ, جان-جاقتى قاراۋعا بولادى. مۇنداي تسيفرلىق كوشىرمەلەر عىلىمي ورتادا الماسۋعا, حالىقارالىق زەرتتەۋشىلەرگە جىبەرۋگە, ءتىپتى ۆيرتۋالدى مۋزەيگە ەكسپونات رەتىندە قويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان قوسا اشىق اسپان استىنداعى جادىگەرلەردىڭ باستاپقى كەلبەتىن ۋاقىت پەن ادام قولىنان ساقتاپ قالۋدىڭ بىرەگەي مۇمكىندىگى بۇل.
جوبا جەتەكشىسى, ارحەولوگ گەورگي پەرەسۆەتوۆ بۇل تەحنولوگياسىز تۇپنۇسقالاردى قالپىنا كەلتىرۋ نەمەسە بولاشاق ۇرپاققا ءدال جەتكىزۋ قيىنعا سوعاتىنىن جەتكىزدى.
– سكانەرلەۋ بارىسىندا فوتوگراممەتريا ءادىسىن تاڭدادىق. ويتكەنى 3D سكانەرلەرى وتە قىمبات جانە ولاردا كوپتەگەن شەكتەۋ بار. فوتوگراممەتريا كومەگىمەن كەز كەلگەن عيماراتتى جارتى ساعات ىشىندە سكانەرلەۋگە بولادى. مەنىڭ جۇمىس تاجىريبەلەرىمنىڭ ءبىرى – ايگىلى باياناۋىلداعى كەمپىرتاس جارتاسى. مەن ونى سكانەرلەپ, 3D نۇسقاسىندا باسىپ شىعاردىم. بۇل دايىن كادەسىي بولدى, – دەيدى ول.
باياناۋىلداعى بالبالتاستار شامامەن VI-VIII عاسىرلارعا تيەسىلى. ولكەتانۋشى التىنبەك قۇرمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بالبالتاستار كونە تۇركى داۋىرىندە بابالار رۋحىنا دەگەن قۇرمەتتىڭ نىشانى رەتىندە قويىلعان. ەكىنشىدەن, حالقىمىز كوشىپ بارا جاتقاندا اتا-باباسى جەلەپ-جەبەپ ءجۇرسىن دەپ, بۇل جەردە قۇرباندىقتار شالعان. ياعني كەيبىر ورىندار كادىمگى تاڭىرشىلدىك سەنىمىنىڭ عيباداتحاناسى ىسپەتتى بولعان. اتاقتى ويشىل ءارى شەشەن يوللىق تەگىن اكەسى بىلگە قاعانعا ەسكەرتكىش ورناتقاندا بىلاي دەپ جازعان: «اكەم قاعانعا بالبىق (بالبال) تىكتىم». ياعني بالبالتاس دەگەن كوبىنە قابىر باسىنا تۇرعىزىلاتىن, تاستان قاشاپ جاسالعان ادام ءمۇسىنى. كوسەمدەر مەن ابىزدار دۇنيەدەن وتكەندە ەرەكشە اسپەتتەلىپ جاسالعان.
– بالا كەزىمدە بۇل ولكەنىڭ قالماققىرعان, كۇركەلى جەرلەرىندە بالبالتاستار ءجيى كەزدەسەتىن. ولاردىڭ كوبى تونالدى. ءوزىم كۋا بولعان ءبىر كەلەڭسىز جايت, رەسەيدەگى ومبىنىڭ ولكەتانۋ مۋزەيىندە بولعانىمدا كەزىندە باياناۋىلدان كورگەن بالبالتاستاردى ۇشىراستىردىم. قايبىر جىلدارى كورشى ەلدىڭ عالىمدارى الىپ كەتكەن عوي. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا تاريحىمىزدى قولدان قۇرتقانى بەلگىلى. وسىنداي تاريحي ەسكەرتكىشتەرىمىزدى توناپ اكەتىپ, تۇركى حالىقتارىندا ەشقانداي وركەنيەت بولماعان دەگەن سىڭارجاق پىكىرلەر ايتىلىپ كەلدى, – دەيدى ولكەتانۋشى.
پاۆلودار وبلىسى
