وتىرىس اشىلۋىندا باس پروكۋرور اپاتتىلىقتى تومەندەتۋ شارالارى «زاڭ مەن ءتارتىپ» يدەولوگياسىنا ساي كەلەتىنىن اتاپ ءوتتى. باستى مىندەت – زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن نىعايتۋ جانە جول قوزعالىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ ارقايسىسىنىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن قالىپتاستىرۋ. قوعامدا جۇرگىزۋ مادەنيەتىن دامىتۋ جانە قۇقىقبۇزۋشىلىققا توزىمسىزدىك قالىپتاستىرۋ قاجەت.
ب. اسىلوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ 8 قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا ازاماتتاردىڭ ءوز قاۋىپسىزدىگى مەن اينالاسىنداعىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن جەكە جاۋاپكەرشىلىگىنە نازار اۋدارعانىن اتاپ ءوتتى.
جول-كولىك وقيعالارىنىڭ نەگىزگى سەبەبى – جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن ساقتاماۋ.
تالداۋ كورسەتكەندەي, اپاتقا كىنالى جۇرگىزۋشىلەردىڭ 81%-ى بۇعان دەيىن دە جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزعانى ءۇشىن بىرنەشە رەت جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان, بۇل قايتالانۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارى ەكەنىن دالەلدەيدى. ماسەلەن, شقو-دا ءبىر جۇرگىزۋشى ءبىر جىل ىشىندە 32 رەت ەرەجە بۇزىپ, ونىڭ 13-ءى – جىلدامدىقتى ارتتىرۋ فاكتىلەرى. 8 قاڭتاردا قارسى جولاققا شىعىپ, سالدارىنان ءوزى جانە ەكى جولاۋشىسى قازا تاپتى. مۇنداي جاعدايلار جىل سايىن قايتالانادى.
تاعى ءبىر جاعدايدا جۇرگىزۋشى سوڭعى ەكى جىلدا 72 رەت جول قوزعالىسى ەرەجەسىن بۇزعان, ونىڭ ىشىندە 2025 جىلى جىلدامدىقتى ارتتىرعانى ءۇشىن 30 رەت جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. ناتيجەسىندە اعىمداعى جىلدىڭ 30 تامىزىندا الماتى قالاسىندا جاياۋ جۇرگىنشىنى قاعىپ, ونىڭ ولىمىنە اكەلگەن.
باس پروكۋرور جۇرگىزۋشى كۋالىكتەرىن بەرۋ پروتسەسىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ, سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن جويۋ جانە ءراسىمنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن دە اتاپ ءوتتى. جۇرگىزۋشى كۋالىگىن زاڭسىز الۋ جاعدايلارى قوعام ءۇشىن قاۋىپ توندىرەتىن فاكتور رەتىندە قارالادى.
بۇدان بولەك, قاۋىپسىزدىككە تىكەلەي قاۋىپ توندىرەتىن نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى – اۆتوموبيل جولدارىندا بەلگىلەنگەن نورمالارعا سايكەس كەلمەيتىن رۇقساتسىز شىعۋ جولدارىن, قيىلىستار مەن قوسىلۋلاردى سالۋ. ءىرى تراسسالارعا قوسىلۋلاردىڭ ەڭ از سانى جونىندەگى تالاپتار ساقتالمايدى.
مىسالى, «استانا – شىدەرتى – پاۆلودار – ۋسپەنكا – رف شەكاراسى» اۆتوجولىندا جوبالىق تۇردە 48 قوسىلۋ كوزدەلگەن, ونىڭ 28-ءى – رۇقسات ەتىلگەن اراقاشىقتىقتى بۇزا وتىرىپ ورنالاستىرىلعان. اقمولا وبلىسىنىڭ قوياندى جانە بىرلىك-بەك اۋىلدارى ماڭىنداعى ۇزىندىعى 7 كم ۋچاسكەدە جەرگىلىكتى تۇرعىندار ءوز بەتىمەن سالعان 17 زاڭسىز قوسىلۋ بار. ولارمەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
بۇل رەتتە, «اۆتوموبيل جولدارى تۋرالى» زاڭنىڭ 19-2-بابى 2-تارماعىنا سايكەس, اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جوبالىق شەشiمدەرi قوسىلاتىن جولدار مەن قيىلىساتىن جولداردىڭ قاۋiپسiز ورنالاسۋىن قامتاماسىز ەتۋگە تيiس.
سونداي-اق, اۋىر جول-كولىك وقيعالارىنىڭ ەداۋىر بولىگى قالالارارالىق تاكسي رەتىندە پايدالانىلاتىن, وڭ جاقتى رۋلمەن باسقارىلاتىن مينيۆەندەردە ورىن الۋدا, بۇل تەحنيكالىق تالاپتارعا سايكەس كەلمەيدى.
مەديتسينالىق كورسەتىلىمدەرگە سايكەس كولىك قۇرالىن باسقارۋعا بولمايتىن جۇرگىزۋشىلەردىڭ قاتىسۋىمەن ورىن العان جكو فاكتىلەرى بار. اباي وبلىسىنىڭ ءۇرجار اۋدانىندا ەپيلەپسيا دەرتى بار جۇرگىزۋشى ۇستاما سالدارىنان 6 بالانى قاعىپ, 4-ءى قازا تاۋىپ, 2-ءى جاراقات الدى.
مۇنداي قۇقىقبۇزۋشىلىقتارعا دەرەۋ قۇقىقتىق شارا قولدانىلۋى ءتيىس. مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارى ءوز باعىتتارى مەن نىسانالى توپتارى بويىنشا, ءبىلىم بەرۋ جانە قۇقىق قورعاۋ مەكەمەلەرىنىڭ عىلىمي الەۋەتىن قوسا وتىرىپ, ناقتىلانعان ۇسىنىستار ەنگىزەدى.
قايتالاناتىن بۇزۋشىلىقتاردى جۇيەلى تۇردە الدىن الۋ ءۇشىن وتىرىسقا قاتىسۋشىلار تسيفرلىق تىركەۋگە نەگىزدەلگەن جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزۋشىلىقتارىن باللدىق ەسەپكە الۋدى ەنگىزۋدى ۇسىندى. بۇل ءتارتىپتى جۇيەلى تۇردە بۇزاتىن جۇرگىزۋشىلەردى ۋاقىتىلى انىقتاۋعا جانە ولاردى كولىك جۇرگىزۋدەن شەتتەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. باللدىڭ شەكتى دەڭگەيىنە جەتكەن جۇرگىزۋشىلەر ەمتيحانداردى قايتا تاپسىرۋعا جىبەرىلىپ, بۇل دايىندىق ساپاسى مەن جولداعى ءتارتىپتى ارتتىرادى.
«زاڭ مەن ءتارتىپ» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا جولداعى ءتارتىپتى ارتتىرۋعا جانە اپاتتىلىقتى تومەندەتۋگە باعىتتالعان ءىس-شارالار تىزبەسى كەڭەيتىلۋدە. ادامداردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا قاۋىپ توندىرەتىن ورەسكەل بۇزۋشىلىقتارعا نولدىك توزىمدىلىك قاعيداتىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى.
جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار اتالعان سالالارداعى باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ فۋنكتسيالارىن كۇشەيتىپ قانا قويماي, جولداردا ءولىم مەن جاراقاتتانۋدى بولدىرماۋ ءۇشىن زاڭ تالاپتارىن ساقتاۋ قاجەتتىگى جونىندە حالىققا كەڭ كولەمدى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى.
