اق حالاتتىلار قۇقىعىن قورعاۋ كۇشەيتىلدى
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق كودەكسىنە جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنە تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسحات ايماعامبەتوۆ باياندادى. دەپۋتات دارىگەرلەر مەن جەدەل جاردەم قىزمەتكەرلەرىن قورعاۋعا ارنالعان زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىندە دارىگەرلەردى قورعاۋعا ارنالعان جاڭا نورمالاردى تانىستىردى.
– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇنداي ارەكەتتەر ءۇشىن جازانى قاتاڭداتۋدى بىرنەشە رەت تاپسىردى. وسى زاڭ – پرەزيدەنت تاپسىرماسىنىڭ تىكەلەي ورىندالۋى, ال دارىگەرلەردى قورعاۋ دەگەنىمىز – ول «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىنىڭ ماڭىزدى بولىگى. «Amanat» پارتياسى ءوز باعدارلاماسىندا مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە ۋادە بەرگەن. سوندىقتان بۇل نورمالاردىڭ ەنگىزىلۋىن ءبىزدىڭ سايلاۋشىلار الدىنداعى ۋادەمىزدىڭ ورىندالۋى دەي الامىز. قىلمىستىق كودەكسكە جاڭا 380-3-بابىن ەنگىزەمىز. ول «مەديتسينا قىزمەتكەرى» جانە «جەدەل مەديتسينالىق جاردەم جۇرگىزۋشىسى» دەگەن ارنايى سۋبەكتىنى بەلگىلەيدى, – دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
باياندامادا دەپۋتات قىلمىستىق كودەكستە ءدال وسىلاي ەرەكشە مارتەبەمەن قورعالاتىن دارىگەرلەردەن وزگە دە بىرقاتار ماماندىق بار ەكەنىن ايتتى. ولاردىڭ قاتارىندا پوليتسەيلەر, قۇتقارۋشىلار, ارنايى قىزمەت جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, سۋديالار مەن سوت قىزمەتكەرلەرى, پروكۋرورلار, اكىمدەر, دەپۋتاتتار, سالىق ينسپەكتورلارى, تاعى باسقا بيلىك وكىلدەرى بار.
– كەلەسى قولدانىستاعى نورماعا ەرەكشە نازار اۋدارساق, بۇل قورىقشىلار مەن جانۋارلار ينسپەكتورلارىن قورعاۋعا ارنالعان جەكە باپ (380-2-باپ). ەگەر قورىقشىنىڭ دەنساۋلىعىنا زاقىم كەلتىرسە, قىلمىسكەر ارنايى باپ بويىنشا قازىرگى ۋاقىتتا قاتاڭ جازالانادى, ياعني ول 12 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى. ءيا, بۇل – ادىلەتتى شەشىم. ال ەگەر ادامنىڭ ءومىرىن اراشالاپ جاتقان رەانيماتولوگ-دارىگەردى سوققىعا جىقسا, بۇل جاي عانا دالاداعى بۇزاقىلىق سياقتى جالپى نەگىزدە تەرگەلەدى. بۇل ادىلەتتى مە؟ بۇگىندە مۇنداعى جاۋاپكەرشىلىك تىم جەڭىل. بۇزاقى كىشىگىرىم ايپپ ۇلىن تولەپ, جايباراقات جۇرە بەرەدى. سوندىقتان دارىگەرلەردى قورعاۋ ءۇشىن ۇسىنعان ارنايى باپتىڭ ديسپوزيتسياسىن, سانكتسيالارىن جانە قۇرىلىمىن ەگەرلەردى قورعايتىن باپتاعىداي قىلىپ, ءتىپتى سوزبە-ءسوز بەردىك, – دەدى دەپۋتات.
بۇل تۇرعىدا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ادامداردىڭ ءومىرىن قۇتقاراتىن اق حالاتتى جاندارعا دا ءدال قورىقشىلارعا بەرىلگەندەي قورعاۋ مەن جاۋاپكەرشىلىك تەتىكتەرىن ەنگىزۋدى ۇسىندى.
قىسقاسى, زاڭ جوباسى اياسىندا قىلمىستىق كودەكسكە مەديتسينا ماماندارىنا نەمەسە جەدەل جاردەم جۇرگىزۋشىلەرىنە قىزمەت مىندەتىن ورىنداۋ كەزىندە كۇش كورسەتكەنى, دەنساۋلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىنە قول سۇققانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىن جاڭا باپ ەنگىزىلەدى. ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا قاۋىپتى ەمەس كۇش قولدانعانى ءۇشىن نەمەسە كۇش قولدانباق بولعانى ءۇشىن 500-دەن 1000 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل سالۋ, نە بولماسا سول مولشەردە تۇزەتۋ جۇمىستارىنا نەمەسە 600 ساعاتقا دەيىن قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋ, 3 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىن شەكتەۋ نەمەسە ايىرۋ جازاسى ۇسىنىلادى. ەگەر اۋىر ارەكەت جاسالسا, جازا 3 جىلدان 7 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىن شەكتەۋ نەمەسە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۇرىندە كۇشەيتىلەدى. ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا قاۋىپتى كۇش قولدانۋعا قاتىستى 5 جىلدان 10 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قولدانىلادى. اۋىر جاعدايدا جاسالعان بولسا, 7 جىلدان 12 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى بەرىلەدى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, كەلەسى جىلى فەلدشەرلەردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ ءۇشىن قوسىمشا 10 ملرد تەڭگە قاجەتتىگى دە ايتىلدى. بۇنى ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىنان كەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر سۇلتانعازيەۆ جۋرناليستەر سۇراعىنا وراي مالىمدەدى.
– راسىمەن دە فەلدشەرلەر, اسىرەسە, وتكەندەگى جاعدايدان كەيىن ماسەلە كوتەرىپ جاتىر. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى وسى جىلى جەدەل جاردەم جۇيەسىنە قوسىمشا 5 ملرد تەڭگەدەي قاراجات ءبولدى. كەلەسى جىلى دا جالاقىلارىن كوتەرۋ ءۇشىن ەرەجەلەرگە وزگەرتۋلەر ەنگىزۋ ماسەلەسى تالقىلانىپ جاتىر. فەلدشەرلەردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ ءۇشىن قوسىمشا 10 ملرد تەڭگەدەي قاراجات كەرەك, – دەدى ۆيتسە-مينيستر باق وكىلدەرنە.
ونىڭ ايتۋىنشا, فەلدشەرلەردىڭ جالاقىسى قانشا پايىزعا وسەتىنى بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قاراجاتقا بايلانىستى بولماق.
جاڭا قۇرىلىس كودەكسى قابىلداندى
جالپى وتىرىستا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس سالاسىنداعى زاڭنامانى جۇيەلەۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ازىرلەنگەن جاڭا قۇرىلىس كودەكسى, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭنىڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا قابىلداندى. زاڭ جوباسىن دەپۋتات مۇرات ابەنوۆ تانىستىردى.
– قۇرىلىس كودەكسىنىڭ جوباسى قۇرىلىس سالاسىندا تۋىنداعان جۇيەلىك پروبلەمالاردى شەشۋگە باعىتتالعان جانە ادامنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى ءۇشىن قولايلى, قاۋىپسىز ورتانى قامتاماسىز ەتۋدى, قۇرىلىس سالاسىنىڭ بارلىق سۋبەكتىسىنىڭ قۇزىرەتى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدى, ساۋلەت شەشىمدەرى مەن قالا قۇرىلىسى قۇجاتتاماسىن تالقىلاۋعا جۇرتشىلىقتىڭ قاتىسۋىن, ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتىندە جىبەرىلگەن بۇزۋشىلىقتارعا ۋاقتىلى دەن قويۋدى, سەيسميكالىق ايماقتاردا جوبالاۋ جانە قۇرىلىس سالۋ ەرەكشەلىكتەرىن ەنگىزۋدى كوزدەيدى, – دەدى دەپۋتات م.ابەنوۆ.
ياعني قۇجات بويىنشا سەيسميكالىق قاۋىپتى اۋماقتارداعى قۇرىلىس تالاپتارى كۇشەيتىلىپ, قالا قۇرىلىسىن جوسپارلاۋ كەزىندە سەيسميكالىق ميكروايماقتاۋ كارتالارىن مىندەتتى ەسەپكە الۋ ءتارتىبى ەنگىزىلەدى. بۇل كارتالار سەيسميكالىق قاۋىپ دەڭگەيىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار گيدروگەولوگيالىق جاعدايدى, سونداي-اق بەلگىلى ءبىر ۋچاسكەلەردەگى توپىراق سيپاتىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرەدى. كودەكستە سەيسميكالىق قاۋىپ پەن تاۋەكەلدى باعالاۋ ينستيتۋتتارى بەكىتىلگەن. سونداي-اق قۇرىلىس نىساندارىنىڭ توزىعى جەتكەندىگىن انىقتاۋعا, كونسترۋكتسيالاردىڭ ساپاسىن تەكسەرۋگە, نىساندى توزعان دەپ تانۋعا, قايتا جاڭارتۋ مۇمكىندىگىنە باعىتتالعان قولدانىستاعى قۇرىلىس نىساندارىن پاسپورتتاۋ جونىندەگى نورمالار كوزدەلگەن. نىسانداردى پاسپورتتاۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جۇكتەلەدى.
سونىمەن قاتار قۇرىلىس كودەكسى قاجەتتى ينجەنەرلىك ىزدەنىم جۇمىسىن جۇرگىزبەي تۇرىپ جوبالىق قۇجاتتامانى دايىنداۋعا جانە نىسانداردى سالۋعا تىيىم سالادى. ەگەر قۇرىلىستىڭ تىعىزدىعى, عيماراتتاردىڭ بيىكتىگى نەمەسە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ نورمالارى بۇزىلسا, ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلاۋ جوباسىنا وزگەرىس ەنگىزۋگە بولمايدى. زاڭ قۇرىلىس نىسانىنىڭ «ەسكى» جانە «اپاتتىق» جاي-كۇيى, ء«ورت-تەحنيكالىق تەكسەرۋ» جانە «ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتى سالاسىنداعى اۆتوماتتاندىرىلعان ءتىزىلىم» ۇعىمدارىن ناقتىلايدى.
ەندى ەلدى مەكەندەردىڭ باس جوسپارلارىن ءماسليحاتتار قاداعالايدى. ياعني ءماجىلىس قابىلداعان قۇرىلىس كودەكسىندە قۇرىلىس جۇمىسىنا قوعامدىق جانە جەرگىلىكتى باقىلاۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى ەنگىزىلىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, ماسليحاتتارعا ەلدى مەكەندەردى دامىتۋ تۇجىرىمدامالارىن (ماستەر-جوسپار) كەلىسۋ وكىلەتتىگى بەرىلەدى. باقىلاۋ شەڭبەرىندە باس جوسپاردى ىسكە اسىرۋ مونيتورينگى جانە ناتيجەلەرى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا ورنالاستىرىلماق.
ءۇش جىلدىق بيۋدجەت بەكىتىلدى
سونداي-اق ءماجىلىس «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بانكتەر جانە بانك قىزمەتى تۋرالى» زاڭ جانە وعان ىلەسپە قۇجاتتى ەكىنشى وقىلىمدا قابىلدادى.
زاڭ جوباسى بانكتەر اشۋ جانە ليتسەنزيالاۋ تارتىبىنە قويىلاتىن تالاپتاردى كەڭەيتۋگە; بانك قىزمەتىنە قويىلاتىن تالاپتاردى, بانكتەرگە رۇقسات ەتىلەتىن ينۆەستيتسيالىق جانە وزگە دە قىزمەتتى بەلگىلەۋگە, سونداي-اق ەنشىلەس ۇيىمداردى رەتتەۋدى جەتىلدىرۋگە; بانكتەردى كورپوراتيۆتىك باسقارۋ قاعيداتتارىن ايقىنداۋعا; يسلامدىق بانك قىزمەتىن كەڭەيتۋگە; بانك قىزمەتتەرىن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا قويىلاتىن تالاپتاردى جەتىلدىرۋگە; تولەمگە قابىلەتسىز بانكتى رەتتەۋ تەتىكتەرىن دامىتۋعا باعىتتالعان نورمالاردى قامتيدى.
جۇمىس توبى اياسىندا دەپۋتاتتار ءبىر جەكە تۇلعانىڭ ءبىر ۋاقىتتا بىرنەشە بانكتە كرەديت رەسىمدەۋىنە شەكتەۋ ەنگىزۋدى; العاش رەت كرەديت العان كەزدە بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋدى ءوتۋ ءۇشىن قارىز الۋشىنىڭ بانككە جەكە ءوزىنىڭ كەلۋىن; كليەنتتىڭ كەلىسىمى بولعان جانە شىعارۋ كەزىندە مىندەتتى بيومەتريادان وتكەن كەزدە عانا بانكتەردىڭ ەلەكتروندىق تسيفرلىق قولتاڭبا جاساۋى مەن شىعارۋىنا جول بەرۋدى جانە بانك سالاسىنداعى وزگە دە كۇردەلى ماسەلەلەردى رەتتەۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەردى ەنگىزدى. سونىمەن قاتار ەلىمىزدە بانكارالىق ءموبيلدى تولەم جۇيەسى جانە بىرىڭعاي QR كود ىسكە قوسىلادى. ءماجىلىس قابىلداعان زاڭ قارجى تەحنولوگيالارىن دامىتۋ اياسىندا بانكتەردىڭ, ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ جانە ولاردىڭ ەنشىلەس كومپانيالارىنىڭ ينۆەستيتسيالىق قىزمەتىن كەڭەيتەدى. ازاماتتاردى الاياقتىقتان قورعاۋ جانە نەسيە رەيتينگىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ ەنگىزىلەدى.
جالپى وتىرىستا پالاتا دەپۋتاتتارى «2026–2028 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭىنا سەنات ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرمەن كەلىستى.
– «2026–2028 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭعا سەنات 76 تۇزەتۋ ەنگىزدى. اتاپ ايتقاندا, وڭىرلەرگە بەرىلەتىن سۋبۆەنتسيالار كولەمى 17,5 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتىلدى. سونىمەن قاتار كەلەر جىلى وڭىرلەردى دامىتۋعا قوسىمشا 28,5 ملرد تەڭگە باعىتتالماق. بۇل قاراجات جىلۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسى سالالارىن گازبەن جابدىقتاۋدى, جاعالاۋدى نىعايتۋ جۇمىستارىن, باسقا دا باعىتتاردى قامتيدى. وڭىرلەرگە قوسىمشا قاراجات ءبولۋدىڭ كوزى رەتىندە ۇكىمەتتىڭ رەزەرۆى مەن ۇكىمەتتىك بورىشقا قىزمەت كورسەتۋگە ارنالعان شىعىستار ايقىندالدى. بۇعان قوسا 79 ملرد تەڭگە ءتۇرلى مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىندا قايتا ءبولىندى. ال 73,4 ملرد تەڭگە ءبىر مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ءوز ىشىندە بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اراسىندا قايتا بولىنگەن قاراجاتقا تيەسىلى, – دەدى زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى ۇلاسبەك سادىبەكوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, سەنات ەنگىزگەن تۇزەتۋلەر اتالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسىنىڭ پارامەترلەرىنىڭ تەڭگەرىمدىگىن بۇزبايدى جانە وڭىرلەر مەن ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋىنا باعىتتالعان.
وتىرىس سوڭىندا دەپۋتاتتار ەلىمىزدەگى وزەكتى ماسەلەلەردى قامتىعان ساۋالدارىن جولدادى. اۋىلدا جاعدايدىڭ جوقتىعىنان حالىق جاپپاي قالاعا كوشىپ جاتقانىن جەتكىزگەن «اۋىل» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى جيگۋلي دايراباەۆ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە اۋىلدىق ينفراقۇرىلىمدى قالپىنا كەلتىرۋگە قاتىستى بىرقاتار ۇسىنىس ايتتى.
ال ەرلان سايروۆ ۇكىمەت باسشىسى و.بەكتەنوۆ پەن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ن.ابدىروۆكە اۋدان اكىمدەرىن سايلاۋ ۇدەرىسىن ۋاقىتشا توقتاتا تۇرۋدى ۇسىندى. سەبەبى ەل بولىپ سەنىم ارتىپ سايلاعان اكىمدەر ءۇمىتتى اقتاماي, ناۋقانعا كەتكەن ميللياردتاعان تەڭگە قارجى تەككە شىعىن بولىپ جاتىر.
ال «Amanat» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ەلنۇر بەيسەنباەۆا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال ءالنازاروۆانىڭ نازارىنا ەنەرگەتيكالىق سۋسىندار اينالىمىنا شەكتەۋ ەنگىزۋ ماسەلەسىن جەتكىزدى. امانجول التاەۆ كارتوپ ەكسپورتىنا سالىنعان تىيىمنىڭ كەسىرىنەن وتاندىق شارۋالار جاپا شەگىپ وتىرعانىن ايتتى.
