اسكەري مەديتسينا – قورعانىس سالاماتتىلىعىنىڭ نەگىزى

«مىڭ رەت ەستىگەننەن ءبىر رەت كورگەن ارتىق» دەگەن ءسوز بار. بۇگىنگى قازاق ارميا­­سى ساپىندا ساربازدار ساۋلىعى مەن ءومىرى قالاي قورعالعان؟ قارۋلى كۇشتەرى­مىز­گە قاراس­­تى مەدي­­تسينالىق مەكەمەلەر جۇ­­مى­­سى جول­عا قويىلعان با؟ ءتيىستى قۇ­رال-جابدىقپەن قامتاماسىز ەتىلگەن بە؟ سا­لاعا قاتىستى قويىلاتىن سۇراق كوپ. قور­عانىس مي­نيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىز­مەتى وسى سۇراق­تىڭ بارىنە ءىس جۇزىندە كور­سەتۋ ارقى­لى جاۋاپ بەرۋ ماقساتىمەن باق وكىل­دەرى ءۇشىن ەلى­مىزدىڭ وڭتۇستىگىندەگى اسكەري گار­ني­­زون­دارعا ارنايى ءباسپاسوز تۋرىن ۇيىمداستىردى.

جەتىسۋ, الماتى, جامبىل وبلىستارى مەن الماتى قالاسىن قامتىعان ەكى كۇندىك ساپاردى قورعانىس ءمينيسترىنىڭ تىل جانە اسكەري ينفراقۇرىلىم جونىندەگى ورىنباسارى, گەنەرال-لەيتەنانت قانىش ابۋباكىروۆ ءوزى باستاپ باردى. استانادان اسكەري ۇشاقپەن جەتكەن جۋرناليستەر الدىمەن تالدىقورعاننىڭ اسكەري گوسپيتالىمەن تانىستىق. 1972 جىلى سالىنعان بۇل مەكەمەدە اسكەري قىزمەتشىلەر مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە, مەرزىمدى اسكەري قىزمەتشىلەرگە, قارۋلى كۇشتەردىڭ ارداگەرل­ە­رىنە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتى­لەدى ەكەن. اتاۋى «اسكەري گوسپيتال» بولعانىمەن, اتقاراتىن جۇمىسى كادۋىلگى اۋرۋحانا مەن ەمحانالاردىڭ قىزمەتىمەن بىر­دەي. مۇندا اسكەري ءبىلىم وردا­لا­رىمەن قاتار, ازاماتتىق وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن بىلىكتى دارى­گەر ماماندار ەڭبەك ەتىپ جاتىر.

قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى قانىش ابۋباكىروۆتىڭ ايتۋىن­شا, ەلىمىزدە قارۋلى كۇش­تەرگە قاراستى 16 اسكەري مەدي­تسي­نالىق مەكەمە, وعان قوسا تاۋلىك بويى كومەك كورسەتەتىن 130-دان اسا تاكتيكالىق مەديتسينالىق بولىم­شە بار. وندا 2 300-دەن اسا مامان – قىزمەتتە.

ء«بىز ەلىمىزدىڭ جوعارى جانە ارنايى وقۋ ورىندارىن بىتىر­گەن دارىگەر ماماندارمەن بىرگە, اقتوبەدەگى قارۋلى كۇشتەر­دىڭ اسكەري ينستيتۋتىندا دا مەدي­تسينالىق كادر دايىندايمىز. وعان قوسا قازىر رەسەي, قى­تاي, تۇر­كيا ەلدەرىندە 200-دەن اسا وفيتسەرىمىز بەن كۋرسانتتارى­مىز مەديتسينا ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الىپ جاتىر», دەدى گەنەرال-لەيتەنانت.

ونىڭ ايتۋىنشا, قورعانىس ءمينيسترىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن مەرزىمدى اسكەري قىزمەتكە كەلگەن جاس ساربازدارعا ەڭ الدىمەن 10 ساعاتتىق مەديتسينالىق وقۋ وتكىزىلەتىن بولعان. ويتكەنى ءاربىر جاۋىنگەر كەز كەلگەن جاعدايدا وزىنە جانە جانىنداعى جولداس­تارىنا العاشقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتە ءبىلۋى كەرەك. سونى­مەن قاتار وقۋ-جاتتىعۋ باستال­عاندا ساربازدارعا تاعى دا 36 ساعات مەديتسينالىق دايىندىق ساباق­تارى وقىتىلادى.

«ارميا قاتارىنداعى جاۋىن­گەرلەرىمىزدىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ مەن نىعايتۋ – مينيسترلىك الدىندا تۇرعان باستى مىندەتتىڭ ءبىرى. وسىعان وراي ءبىز بارلىق قالاداعى اسكەري گوسپيتالدارىمىزدى كۇردە­لى جانە اعىمداعى جون­دەۋدەن وتكىزىپ جاتىرمىز. استانا مەن الماتىداعى مەكەمەلەر تولىق كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. بيىل بارلىق مەكەمەگە 600-دەن اسا زاماناۋي قۇرال-جابدىق ساتىپ الىندى», دەدى ق.ابۋباكىروۆ.

تالدىقورعان قالاسىنان تىك­ۇشاق­پەن كوككە كوتەرىلگەن ءبىز ودان ءارى جەتىسۋ وبلىسى سارىوزەك كەنتىندەگى اسكەري لازارەتكە تابان تىرەدىك. حيرۋرگيا مەن تەراپيا بولىمدەرىنەن تۇراتىن بۇل مەكەمە 50 توسەكتىك ورىنعا شاقتالعان. قورعانىس مينيسترلىگى تاراپىنان اسكەري-مەديتسينا سالاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ بارىسى بۇل جەردەن دە انىق بايقالادى.

«بيىل لازارەتكە جاڭا ەمدەۋ جانە دياگنوستيكالاۋ جابدىق­تارى ساتىپ الىندى. ءدارى-دارمەك­پەن تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, سارىوزەكتە ەلىمىزدەگى ۇلكەن اسكەري گارني­زوننىڭ ءبىرى ورنالاسقان. سوندىق­تان مۇنداعى دارىگەرلەر اسكەريلەر مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە, سونداي-اق ءمامس ارقىلى ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنا دا كومەك كورسەتەدى», دەيدى قك باس اسكەري مەديتسينالىق باسقارماسىنىڭ باستىعى, مەديتسينا قىزمەتىنىڭ پولكوۆنيگى ەرجان سمايىلوۆ.

جالپى, ساپار بارىسىندا ءبىز قارۋلى كۇشتەرگە قاراستى اسكەري مەديتسينالىق مەكەمە­لەر ءوز ىشىندە 4 دەڭگەيگە بولى­نە­تىنىن بىلدىك. ەڭ جوعارعى دەڭ­گەيدەگى مەكەمەلەر – استانا مەن الماتىداعى باس اسكەري گوسپيتالدار. ەكىنشى دەڭگەيدە – وبلىس ورتالىقتارىنداعى مە­دي­تسي­نالىق مەكەمەلەر. ونىڭ ءبىرى – ءبىز قىزمەتىمەن تانىسقان تالدىقورعانداعى گوسپيتال. سارىوزەكتەگى اسكەري لازارەت ەكى جانە ودان كوپ اسكەري بولىمدەرگە قىزمەت كورسەتەتىن ءۇشىنشى دەڭگەيدەگى مەكەمەلەر ساناتىنا جاتادى ەكەن. ال ءتورتىنشى دەڭگەيدە – ءبىر اسكەري بولىمگە قارايتىن تاكتيكالىق مەديتسينالىق روتالار.

سارىوزەكتەن ءارى قو­نا­ەۆ ­قالاسىنا كەلىپ, دەسانت­تىق-شابۋىلداۋ اسكەر­لەرىنە قاراستى 32363 اسكەري بولىممەن تانىسۋ بارىسىندا وسى ءتورتىنشى بۋىنعا جاتاتىن مەديتسينالىق روتا جۇمىسىنا دا كوز جۇگىرتتىك. مەكەمە اۋماعىنا كىرگەن ساتتە گەرەنال-لەيتەنانت ق.ابۋباكىروۆ ءوزىنىڭ ەڭ العاش وسى جەردە لەيتەنانت فورماسىن كيىپ, اسكەري قىزمەت جولى باستالعانىن ەسكە الدى. ءيا, بۇل – راسىمەن ەلىمىزدەگى تاريحى تەرەڭ, جەتىستىگى تولايىم بايىرعى اسكەري ءبولىمنىڭ ءبىرى. 90-جىلدارى تاجىك-اۋعان شەكاراسىن كۇزەتۋگە, 2003 جىلى يراكقا, ودان كەيىن ليۆانعا بارعان بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرىمىز وسى ءبولىم جاۋىنگەرلەرىنەن جاساق­تالىپ, اتتانعان.

ءباسپاسوز تۋرىنىڭ ءبىرىنشى كۇنى الماتى قالاسىنداعى باس اسكەري گوسپيتال جۇمىسىمەن تانىسۋمەن اياقتالدى. بۇل مەكەمەنىڭ تاريحى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىنەن باستالادى. جوعارى بىلىكتى دارىگەرلەر اسكەري قىزمەتشىلەر مەن ءمامس اياسىندا وزگە دە تۇر­عىن­دارعا عانا ەمەس, سونداي-اق شەكارانىڭ سىرتىنداعى ەلدەرگە دە كومەك قاجەت كەزدە قول ۇشىن سوزىپ وتى­رادى ەكەن. ماسە­لەن, 2021 جىلى ليۆان استاناسى بەيرۋت قالاسىندا جويقىن جارى­لىس بولعاندا العاش بولىپ جار­دەمگە جەتكەندەردىڭ ءبىرى وسى گوس­پي­تالدىڭ دارىگەرلەر توبى ەدى.

ءبىز بۇل جەردە ءبىر ايرىقشا وقيعانىڭ كۋاسى بولدىق. گوس­پيتال جانىندا تەك ەلىمىز­دە ەمەس, ورتالىق ازيا مەن تمد ايماعىنداعى جالعىز سيمۋ­لياتسيالىق ورتالىق جۇمىس ىستەي­دى ەكەن. 2024 جىلى قازاقستان مەن جاپونيانىڭ قورعانىس ۆەدومستۆولارى اراسىندا مەديتسينا سالاسىنا قاتىستى ۇش­جىلدىق ىنتىماقتاستىق جوس­­پارى قۇرىلىپتى. قارۋلى كۇش­­­تەر باس اسكەري گوسپيتالىنىڭ حيرۋر­گى, مەديتسينالىق قىزمەت پودپولكوۆنيگى ءابدۋالى پال­تۋشەۆتىڭ ايتۋىنشا, جوسپاردىڭ العاشقى كەزەڭى اياسىندا جىل باسىندا ءبىزدىڭ دارىگەرلەر تو­كيونىڭ ءوزىن-ءوزى قورعاۋ كۇش­تەرىنە قاراستى ورتالىق گوسپي­تال­عا بارىپ, ادام كەۋدە قۋى­­سى­نىڭ گيبريدتى سيمۋليا­تورىن دايىنداۋ تەحنولوگياسىن يگەرىپ قايتقان. ناقتىراق ايت­قاندا, ادام بەينەسىندەگى ماني­كەننىڭ ىشىنە جانۋاردىڭ, ياعني شوشقانىڭ ىشكى ورگاندارى سالىنىپ جاسالادى. «بۇل شۇعىل وتا جاساۋعا ماشىقتانۋ ءۇشىن كەرەك. ماسەلەن, اسكەري قىزمەتشى مايدان دالاسىندا نەمەسە باسقا جەردە جاراقات العان جاعدايدا قانسىراۋىن توقتاتىپ, ومىرىنە ءتونىپ تۇرعان قاۋىپتىڭ الدىن الىپ, ەۆاكۋاتسيالاۋعا دايىندايدى», دەيدى ءا.پالتۋشەۆ.

ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماق­تاستىق جوسپارىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى اياسىندا جاپوندىق دارىگەرلەر ءبىزدىڭ حيرۋرگتەرىمىزدىڭ اتالعان تەحنولوگيانى قانشالىقتى يگەرگەنى مەن اسكەري مەديتسينا سالاسىنا ەنگىزگەنىن تەكسەرۋگە كەلىپتى. ءبىز توكيو ورتالىق گوسپيتالىنىڭ باستىعى ماكوتو نيشيكاۆامەن دە ءبىراۋىز تىلدە­سىپ, ىنتىماقتاستىق اياسىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس جايىندا پىكىر الدىق.

«قازاقستاندىق دارىگەرلەر گيبريدتى سيمۋلياتور دايىنداۋدى جاقسى مەڭگەرىپتى. كەشە جۇمىسىن تەك­سەرىپ, 90 دەگەن جوعارى باعا قوي­دىق. ءبىز وزىمىزبەن بىرگە اياقتىڭ سيمۋلياتورىن دا الا كەلدىك. ەندى سونى دا دايىنداۋ تەحنولوگياسىن ۇيرەتپەكپىز», دەدى ول.

ءا.پالتۋشەۆتىڭ ايتۋىنشا, جاپونيامەن اراداعى ىنتىماق­تاستىقتىڭ ءۇشىنشى كەزەڭىندە قازاق دارىگەرلەرى ادام باسىنىڭ سيمۋليا­تورىن جاساۋدى دا مەڭگە­رىپ, بۇل تەحنولوگيانى اسكەري-دالالىق مەديتسيناعا ەنگىزبەكشى. وسى ورايدا ءبىز كەۋدە قۋىسىن دايىنداۋدا نەلىكتەن شوشقانىڭ ىشكى ورگاندارى قولدانىلعانىن سۇراعانىمىزدا, جانۋارلار ىشى­نەن شوشقانىڭ ورگاندارى ادام­دىكىنە ەڭ قاتتى ۇقسايتىنىن ايتتى. راسىندا, مۇنداي ۇقساستىق بار ەكەنىن بۇرىن دا ەستىگەنبىز, الايدا بۇل جولى بىلىكتى حيرۋرگتىڭ ءوز اۋزىنان ەستىپ-ءبىلىپ قايران قالدىق.

ءباسپاسوز تۋرىنىڭ ەكىنشى كۇنى ەلوردالىق جۋرناليستەر جامبىل وبلىسىنىڭ وتار ستانساسىندا ورىن تەپكەن اتىشۋلى اسكەري ءبولىمنىڭ مەديتسينالىق مەكەمەسىنىڭ, سونداي-اق مونشا مەن كىر جۋ كومبيناتىنىڭ جۇمىسىمەن دە تانىستى.

جالپى, بۇل ساپار قورعانىس مينيسترلىگىنە قاراستى مەديتسي­نالىق گوسپيتالدار مەن لازا­رەت­تەردىڭ جۇمىسى جولعا قويىل­­­عانىن, زامان تالابىنا ساي دامىپ جاتقانىن, كەز كەلگەن ۋاقىتتا دارىگەرلىك كومەك كورسەتۋگە ساقاداي ساي ەكەنىن كورسەتتى. ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ق.ابۋباكىروۆتىڭ ايتۋىنشا, مەديتسينا عيماراتتارىن جوندەۋ مەن جاڭا قۇرال-جابدىق الۋ جۇمىسى مۇنىمەن بىتپەيدى. الداعى جىلدارى وتاندىق اسكەري مەديتسينا دەڭگەيىن الەمدىك دەڭگەيگە – جەتكىزۋ مىندەتى تۇر.

استانا – تالدىقورعان – سارىوزەك – قوناەۆ – الماتى – وتار – استانا