– ەلىمىزدەگى گەولوگيالىق كارتالاردىڭ قازىرگى جاعدايى قانداي؟
– قازىرگى كارتالاردىڭ كوپشىلىگى ەسكى. اسىرەسە شىعىس قازاقستان, قاراعاندى, جامبىل جانە تۇركىستان وڭىرلەرىندە, سونىمەن بىرگە ورتالىق پەن وڭتۇستىك ايماقتارداعى كەيبىر اۋدانداردا جاعداي كۇردەلى. بۇل جەرلەردە 1960 جىلدار مەن 1980 جىلدارى جاسالعان تۇسىرىلىمدەر ءالى كۇنگە دەيىن قولدانىلىپ كەلەدى. سول سەبەپتى, دەرەكتەردىڭ دالدىگى تومەن. سيرەك ەلەمەنتتەر مەن كريتيكالىق مەتالدار, تەرەڭدەگى كومىرسۋتەك قۇرىلىمدارى, گيدروگەولوگيالىق جانە ينجەنەرلىك زەرتتەۋلەر بويىنشا مالىمەت جەتىسپەيدى.بۇعان بىرنەشە فاكتور اسەر ەتتى. 1990 جىلداردان كەيىن گەولوگيالىق زەرتتەۋلەردىڭ قارقىنى باسەڭدەدى. ارحيۆتەگى ماتەريالدار تولىق تسيفرلانعان جوق. زاماناۋي ادىستەر پايدالانىلا قويعان جوق, مىسالى ءۇش ولشەمدى سەيسميكالىق زەرتتەۋ, اەروگەوفيزيكالىق ءتۇسىرىلىم, سپۋتنيكتىك سپەكتروسكوپيا سياقتى قۇرالدار كەڭ قولدانىسقا ەنبەدى. سونىمەن بىرگە, قارجىلىق جانە قۇقىقتىق شەكتەۋلەر بولدى. مەملەكەتتىك باعدارلامالار تولىق كولەمدى كارتوگرافيانى قامتىعان جوق. ءار ۆەدومستۆو دەرەكتەردى وزىندە ساقتاپ, ءبىر ورتالىققا بىرىكتىرىلمەدى.
– قاي وڭىرلەردى جۋىق ارادا جاڭارتۋ قاجەت؟
– ورتالىق قازاقستاندا, ياعني, قاراعاندى جانە ۇلىتاۋ ايماقتارىندا تەمىر, مارگانەتس, حروم, التىن جانە سيرەك مەتالدار كوپ شوعىرلانعان. سول جەردە تولىق جاڭارتۋ قاجەت. باتىس ايماقتاردا كومىرسۋتەك قورى بويىنشا زەرتتەۋلەردى وزەكتەندىرۋ كەرەك. وڭتۇستىك وڭىرلەر, ياعني, جامبىل مەن تۇركىستان وبلىستارى فوسفوريت, باريت جانە ۋران بويىنشا تەرەڭ زەرتتەۋدى تالاپ ەتەدى. شىعىس قازاقستاندا سيرەك جانە ءتۇستى مەتالدارعا قاتىستى اقپاراتتى جاڭارتۋ قاجەت.
– كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق گەولوگيالىق قىزمەتىندە ستراتەگيالىق باعىت بولادى. بىزدە 3 باعىت بار دەيدى.
– ءبىز نەگىزگى ءۇش باعىتتى انىقتاپ وتىرمىز. ءبىرىنشىسى – گەولوگيالىق اقپاراتتى تولىق جيناۋ. ەكىنشىسى – دەرەكتەردى ساقتاۋ جانە ولاردى ۇدايى جاڭارتۋ. ءۇشىنشىسى – بارلىق اقپاراتتى تسيفرلىق فورماتقا كوشىرۋ. ءبىز دەرەكتەردى ماشينا وقي الاتىن تۇردە قۇرىلىمداپ, بىرىڭعاي بازاعا ەنگىزەمىز. جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان بىرىڭعاي پلاتفورمانى جەتىلدىرەمىز. گەولوگيالىق ۇدەرىستەردى باقىلاۋ جۇيەسى دە داميدى.كەيىنگى 80 جىلدا 5 ميلليوننان استام باستاپقى ماتەريال جينالدى. قازىرگى كەزدە ونىڭ 3 ميلليون 800 مىڭ داناسى تسيفرلانعان. بۇل – جالپى كولەمنىڭ 83 پايىزى. 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي بۇل كورسەتكىش 97,5 پايىزعا جەتەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. 2026 جىلدىڭ سوڭىندا ارحيۆ تولىق تسيفرلانادى.
– جاساندى ينتەللەكت پەن ۇلكەن دەرەكتەر بازاسى قالاي قولدانىلادى؟
– ءبىز ءارتۇرلى تاريحي ماتەريالداردى تانۋ ءۇشىن ءماتىندى اۆتوماتتى وقىتۋ جانە ماشينالىق كورۋ تەحنولوگيالارىن قولدانامىز. دەرەكتەردى وڭدەۋ بىرنەشە كەزەڭمەن جۇرەدى. 2026 جىلعا دەيىن بۇكىل ءارحيۆتىڭ 10 پايىزى, 2027 جىلعا دەيىن 50 پايىزى, 2028 جىلعا دەيىن 100 پايىزى تسيفرلانىپ بىتەدى. وسى دەرەكتەر نەگىزىندە ۇلكەن مالىمەتتەر بازاسى جاسالادى. گەولوگتاردىڭ جاساندى ينتەللەكت پەن مالىمەت تالداۋ تەحنولوگيالارىن مەڭگەرۋ مۇمكىندىگى ارتادى. كەلەشەكتە گەولوگيالىق اقپاراتتى ىزدەۋ جانە ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن ارنايى اقىلدى كومەكشى ازىرلەنەدى.بىرىڭعاي مەملەكەتتىك كاداستر مەن تسيفرلىق كارتا دا جاندانا تۇسەدى. كاداستردا 3 بلوك بولادى. ءبىرىنشىسى – بارلىق پايدالى قازبالار بويىنشا مەملەكەتتىك ەسەپ. ەكىنشىسى – تەحنوگەندىك مينەرالدىق تۇزىلىمدەر. ءۇشىنشىسى – كەلىسىمشارتتارعا قاتىستى مالىمەت. جوبا 2026 جىلى ىسكە قوسىلادى. قازىر بىرىڭعاي پلاتفورمادا ينتەراكتيۆتى كارتا بار. ول مالىمەتتەردىڭ ءوزارا سايكەستىگىن, دۇرىستىعىن جانە قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى.
– ەسكى كارتالاردىڭ قانداي قاۋپى بار؟
– ەكونوميكالىق تۇرعىدان قاراساق ينۆەستيتسيا ءتيىمسىز جۇمسالادى. بارلاۋ جۇمىستارى قىمباتقا تۇسەدى. مەملەكەت كىرىسى ازايادى. ەكولوگيا جاعىنان جەر قويناۋىن دۇرىس باعالاماۋ ەكوجۇيەگە زيان كەلتىرۋى مۇمكىن. جەر استى سۋلارىنا قاۋىپ تۋادى. الەۋمەتتىك تۇرعىدان جەرگىلىكتى حالىق سەنبەيدى, جوبالاردىڭ ساتسىزدىگى نارازىلىققا سەبەپ بولادى. كەيبىر مەملەكەتتىك ورگاندار اقپاراتتى تولىق بەرمەي وتىر. بۇل ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى تومەندەتەدى.
– جاڭارتۋ قالاي جۇزەگە اسادى؟
– ءبىز سپۋتنيكتىك باقىلاۋ, ءۇش جانە ءتورت ولشەمدى سەيسميكالىق زەرتتەۋ, جاڭا گەوحيميالىق زەرتحانالار جانە بىرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورما قولدانامىز. بۇل بارلىق مالىمەتتى ءبىر جەرگە جيناپ, پەرسپەكتيۆالى ايماقتاردى بولجاۋعا كومەكتەسەدى. 2026 جىلى جاڭا زەرتحانالىق كەشەن سالىنادى. ول مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى قولداپ, جەكە كومپانيالارعا دا قىزمەت كورسەتەدى. بۇل سالانىڭ اشىقتىعىن ارتتىرادى. جاڭارتۋ ەكى كەزەڭمەن جۇرەدى. 2026 جىلى تسيفرلىق ستاندارتتار دايىندالادى. ارنايى ەتالون بازاسى قۇرىلادى. 2027 جىلدان 2030 جىلعا دەيىن پيلوتتىق ايماقتاردان باستاپ بۇكىل ەل بويىنشا كارتالار جاڭارتىلادى.
– راقمەت!
