قاعاز اقشادان تسيفرلىق تەڭگەگە دەيىن

تسيفرلىق تەڭگە دەگەن نە؟

كەلەر جىلى ەلىمىزدە تسيفرلىق تەڭگە تولىق اينالىمعا ەنۋى مۇمكىن. بۇل جاڭا جۇيە قولما-قول جانە قولما-قول ەمەس تولەمدەردەن كەيىن ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ءۇشىنشى ءتۇرى بولماق. قازىر جوبانىڭ سىناق كەزەڭى ءجۇرىپ جاتىر. بۇگىندە 288 ملرد تەڭگە كولەمىندە تسيفرلىق اقشا شىعارىلعان, 60 مىڭنان اسا وپەراتسيا ورىندالعان.

ۇلتتىق تولەم كورپوراتسياسى تسيفرلىق تەڭگە جۇيەسىن دامىتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باس ساراپشىسى ايگەرىم باباعاليەۆانىڭ ايتۋىنشا, جوبا ىسكە قوسىلعاننان بەرى تسيفرلىق تەڭگەنىڭ وننان استام قولدانۋ باعىتى سىناقتان ءوتتى.

«سولاردىڭ ىشىندە جول قۇرىلىسى مەن قوسىلعان قۇن سالىعىن قايتارۋ سياق­تى سالالار بار. سونىمەن قاتار ءبىز­دىڭ جوبانىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. حا­لىقارالىق ۆاليۋتا قورى ەلىمىزدى ور­تالىق بانكتەردىڭ تسيفرلىق ۆاليۋتاسىن دامىتۋ ىسىندە ەڭ وزىق ەلدەردىڭ ءبىرى دەپ تانىدى. 2024 جىلى «Currency Research» ۇيىمىنان ارنايى ماراپات الدىق. تسيفر­لىق تەڭگە – قولما-قول جانە قولما-قول ەمەس اقشامەن قاتار جۇرەتىن ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ءۇشىنشى ءتۇرى. ونى ۇلتتىق بانك شىعارادى ءارى كادىمگى تەڭگەمەن بىردەي قۇنعا يە. ايىرماشىلىعى, ول قاعاز ەمەس, بلوكچەين تەحنولوگياسىنا نەگىزدەلگەن ەرەكشە بەلگىلەر تۇرىندە ساقتالادى. ياعني ءار تەڭگەنىڭ ءوز «تسيفرلىق ءىزى» بار دەگەن ءسوز. ءۇش ءتۇرى دە قاتار ءومىر سۇرەدى», دەدى قارجى مامانى.

مىسالى, بىلتىر قاناتقاقتى جوبا ىسكە قوسىلىپ, ونىڭ اياسىندا «دوستىق – مويىنتى» تەمىرجولىنىڭ قۇرى­لىسىنا بولىنگەن قارجى تسيفرلىق فور­ماتتا بەرىلدى. بۇل قاراجات تەك جول سالۋعا ءارى ءتيىستى قىزمەت كورسەتكەن كوم­پانيالارعا جۇمسالدى. وسىلايشا, تسيفر­لىق تەڭگەنىڭ باستى ارتىقشىلىعى – ونى ناقتى ماقساتقا «بەلگىلەۋگە» بولادى. اقشا دۇرىس جەرگە جۇمسالعان سوڭ بەلگى اۆتوماتتى تۇردە الىنىپ تاستالادى.

بۇگىندە جۇيەگە بەس بانك پەن «قازپوش­تا», قارجى مينيسترلىگىنىڭ قازىناشىلىق كوميتەتى قاتىسىپ وتىر. بۇل – «نۇربانك», «حالىق بانكى», «ەۋرازيالىق بانك», «بانك تسەنتركرەديت» جانە «Altyn Bank». سولاردىڭ ىشىندە «نۇربانك» تسيفرلىق تەڭگەمەن تولىق جۇمىس ىستەي الاتىن سەگىز فۋنكتسيانى دا ەنگىزىپ ۇلگەردى. كليەنتتەر شوت اشىپ, بالانسىن قاراپ, اقشا اۋدارىپ نەمەسە كونۆەرتاتسيا جاساپ, ءبارىن ونلاين اتقارا الادى. بانككە بارۋدىڭ, قاعاز قۇجات وتكىزۋدىڭ قاجەتى جوق.

كريپتوۆاليۋتا كەڭىستىگى

كوپ ادام تسيفرلىق تەڭگەنى كريپتوۆاليۋتامەن شاتاستىرادى. بىراق ەكەۋىنىڭ ايىرماشىلىعى جەر مەن كوكتەي. تسيفر­لىق تەڭگە – مەملەكەتتىڭ كەپىلدىگى بار رەسمي اقشا. ال كريپتوۆاليۋتاعا ەشكىم جاۋا­پ بەرمەيدى, ونىڭ باعاسى تەك نارىقتاعى سۇرانىسقا قاراي وزگەرەدى. بۇگىن قىمبات, ەرتەڭ ارزان. ەكىنشىدەن, تسيفرلىق تەڭگەمەن ينتەرنەتسىز دە تولەم جاساۋعا بولادى. مىسالى, ادام الدىن الا بەلگىلى ءبىر سومانى سمارتفونىنا جۇكتەپ الىپ, بايلانىسسىز ورتادا دا ەسەپ ايىرىسا الادى. بۇل اۋىل-ايماقتاعى تۇرعىندارعا ۇلكەن جەڭىلدىك اكەلەدى.

كريپتوۆاليۋتا – ەشبىر ەلگە نەمەسە بانككە تاۋەلدى ەمەس اقشا. ونى ەشكىم شىعارمايدى, ءبارى وزدىگىنەن بلوكچەين ارقىلى اينالىمعا تۇسەدى. ەڭ تانىمالى – بيتكوين. ونىڭ باعاسى كەيدە كۇن سايىن قۇبىلىپ, اسپانداپ كەتەدى دە, ەرتەڭىنە قايتا ءتۇسىپ قالادى. ءدال وسى سەبەپتى ونى كوپ ادام «ەركىن, بىراق تۇراقسىز الەم» دەپ اتايدى. بىرەۋلەر بيتكويندى ينۆەستيتسيا رەتىندە ۇستاسا, ەندى بىرەۋلەر ونى بولاشاق اقشانىڭ بەينەسى دەپ كورەدى.

«Binance Kazakhstan» كومپانياسى­نىڭ باسشىسى نۇرحات كۇشىموۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە كريپتونارىق قارقىندى دامىپ جاتىر.

«پايدالانۋشىلار كوبەيىپ, ولاردىڭ بەلسەندىلىگى مەن ساۋدا كولەمى ءوسىپ وتىر. «Binance Kazakhstan» تاراپىنان ءونىم تۇرلەرىن كەڭەيتتىك. ەگەر 2024 جىلى سپوتتىق ساۋدادا 130 توكەن قولجەتىمدى بولسا, 2025 جىلى ولاردىڭ سانى 350-گە جەتتى. كەيىنگى ۋاقىتتا كريپتونارىقتى زاڭداستىرۋ مەن دامىتۋ باعىتىندا ناقتى قادام جاسالىپ جاتىر. ۇلتتىق بانك تسيفرلىق اكتيۆتەردى رەتتەۋ ەرەجەلەرىن قابىلداپ, زاڭدى كريپتوبيرجالار مەن جاڭا توكەن تۇرلەرىن ىسكە قوسۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇل باستامالار وتە ماڭىزدى. ولار نارىقتى «كولەڭكەلى ايماقتان» شىعارادى. بىراق مۇنداي جۇيە ءبىر كۇندە قۇرىلمايدى. بارلىعى كەزەڭ-كەزەڭى­مەن ءجۇرۋى كەرەك. ەڭ باستىسى, بيرجالار مەن كريپتووپەراتورلار زاڭدى الاڭدا جۇمىس ىستەۋى قاجەت. سوندا عانا قولدانۋشىلارعا قىسىم ازايىپ, نارىق كولەڭكەدەن شىعادى», دەيدى ن.كۇشىموۆ.

ەلىمىزدە «Alem Crypto Fund» دەگەن العاشقى كريپتوقور دا ىسكە قوسىلدى. ونى جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى قۇردى. باسقارۋدى «Qazaqstan Venture Group» قولعا الدى. قور احقو-دا تىركەلگەن. بۇل قور العاشقى ينۆەستيتسياسىن دا جاساپ ۇلگەردى. ولار «Binance Kazakhstan» سەرىكتەستىگىمەن بىرگە BNB كريپتوۆاليۋتاسىن ساتىپ الدى. 2025 جىلدىڭ جازىندا وسى توكەننىڭ نارىقتىق قۇنى 138 ملرد دوللاردان اسقان.

قازىر ەلىمىزدە كريپتوۆاليۋتا قىزمەتىن پايدالاناتىن 170 مىڭنان اسا ادام بار. ولاردىڭ كوپشىلىگى جەكە ادامدار. ساراپشىلار نارىق ازىرگە جەكە ينۆەستورلاردىڭ ارقاسىندا ءوسىپ تۇرعانىن ايتادى. ال رەسمي كريپتوتولەم جۇيەسى ىسكە قوسىلعاننان كەيىن بۇل سالاعا ءىرى كومپانيالار مەن قارجى ۇيىمدارى دا كەلە باستايدى.

سەنىمدى ستەيبلكوين

كريپتوۆاليۋتانىڭ وسىنداي قۇبىل­مالىلىعىنان كەيىن, ونى تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا ستەيبلكوين پايدا بولدى. ۇلتتىق بانكتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە سىناق الاڭى اياسىندا تەڭگەگە بايلانعان العاشقى ستەيبلكوين ىسكە قوسىلدى. جوبا «Intebix» كومپانياسىنىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە استى. وعان «Solana» بلوكچەين-پلاتفورماسى, «Mastercard», «ەۋرازيالىق بانك» سەرىكتەس بولدى.

«وتاندىق ستەيبلكوين تسيفرلىق يننو­ۆاتسيالاردى ءداستۇرلى قارجى ينفرا­قۇرىلىمىمەن بىرىكتىرىپ, كريپتو-فيات ارنالارىن كەڭەيتەدى. كريپتوۆاليۋتانى تەڭگەمەن بايلانعان ستەيبلكوينگە ايىر­باستاۋعا ءارى كريپتوكارتالار ارقىلى ساۋ­دا جاساۋعا بولادى», دەلىنگەن باس بانك مالىمەتىندە.

IT-سالاسىنىڭ مامانى تيمۋر بەكتۇر وسى تاڭسىق ۆاليۋتانى قاراپايىم تىلمەن ءتۇسىندىرىپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ول ناقتى ۆاليۋتامەن بايلانىسادى, مىسالى, ءبىر ستەيبلكوين ءاردايىم ءبىر دوللارعا تەڭ. ياعني ول دا تسيفرلىق اقشا, بىراق باعاسى قۇبىلمالى ەمەس. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, بۇل – كريپتوۆاليۋتا مەن كادىمگى بانك اقشاسىنىڭ ورتاسى. ستەيبلكوين الەمدە ساۋدا مەن ەسەپ ايى­رىسۋدا ءجيى قولدانىلىپ ءجۇر. سەبەبى ەركىن ءارى سەنىمدى.

«ستەيبلكوين دەگەنىمىز – ناقتى ءبىر ۆاليۋتاعا نەمەسە باسقا اكتيۆكە بايلانعان كريپتوۆاليۋتا. مىسالى, دوللار, تەڭگە نەمەسە التىن. سول سەبەپتى ول بيتكوين نە ەفيريۋم سياقتى قۇبىلمالى ەمەس, باعامى تۇراقتى بولادى. ايتالىق, ەگەر ەلىمىزدە «Solana» جۇيەسى ارقىلى 1 ستەيبلكوين تەڭگەگە بايلانسا, ونىڭ باعاسى 1 تەڭگەگە تەڭ بولىپ قالا بەرەدى. ستەيبلكويندى تەك ءىرى كومپانيالار ەمەس, قاراپايىم ازاماتتار دا پايدالانا الادى. ەلىمىزدە تەڭگەگە بايلانعان EVO ستەيبلكوينى پايدا بولدى. ونى تەلەفونداعى ارنايى اميانعا جۇكتەپ الىپ, كۇندەلىكتى دۇكەندە, قىزمەت اقىسىن تولەگەندە, ينتەرنەت ارقىلى ساتىپ الۋ كەزىندە قولدانۋعا بولادى. مۇنداي تولەمدەر تەز جاسالادى, ىڭعايلى جانە كوميسسياسى از. مىسالى, مەن اقش-تا «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن وقىپ جۇرگەندە, وتاندىق كارتاداعى تەڭگەمەن تۇسكەن ستيپەنديانى الۋ قيىن ەدى. تەڭگەنى دوللارعا ايىرباستاعاندا شىعىن كوپ بولاتىن. ال وسىنداي ستەيبلكوين بولسا, ايىر­باس ۇدەرىسى الدەقايدا جەڭىل ءارى ءتيىمدى بولار ەدى», دەيدى ت.بەكتۇر.

دەگەنمەن, ساراپشى بۇل جۇيەنى ەنگىزۋ كەزىندە بىرقاتار قيىندىق بولاتىنىن دا جاسىرمادى. ونىڭ پىكىرىنشە, ەڭ باستىسى – حالىقتىڭ تسيفرلىق ساۋاتىن ارتتىرۋ. ستەيبلكوين – جاڭا تەحنولوگيا. ونى پايدالانۋ ءۇشىن سمارتفون مەن ينتەرنەت كەرەك. ادامدار ونىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن, قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن بىلۋگە ءتيىس. الاياقتارعا الدانىپ قالماۋ دا ماڭىزدى. سونداي-اق زاڭنامالىق رەتتەۋ مەن ينفراقۇرىلىمنىڭ دايىن بولۋى قاجەت. بيزنەس پەن تۇتىنۋشىلاردى جاڭا تولەم جۇيەسىنە ۇيرەتۋ دە ۋاقىت الادى.

جاڭا تسيفرلىق اقشانىڭ قاراپايىم حالىققا ناقتى قانداي پايداسى بار؟ بۇل سۇراقتى «Wise Invest Consulting» كريپتو كومپانياسىنىڭ باسشىسى تەمىرلان نۇراحيموۆقا قويدىق.

«ەڭ الدىمەن, اقشاڭىزدى تۇراقتى باعامەن ساقتاي الاسىز. ەگەر جيناعىڭىزدى دوللاردا ۇستاساڭىز, ونى USDT تۇرىندە ساقتاۋعا بولادى. باعاسى وزگەرمەيدى, ينفلياتسيا اسەر ەتپەيدى. بۇل اسىرەسە تۇراقتىلىقتى قالايتىن ادامدارعا ءتيىمدى. ەكىنشى پايداسى – اقشا جىبەرۋ مەن قابىلداۋ وتە تەز. كەيدە بانك ارقىلى جاسالعان اۋدارىم بىرنەشە ساعات نەمەسە ءبىر كۇنگە دەيىن سوزىلىپ كەتەدى. ال ستەيبلكوينمەن اقشا بىرنەشە مينۋتتىڭ ىشىندە جەتەدى. كوميسسياسى دا از بولادى. بۇل اسىرەسە شەتەلگە تولەم جاسايتىن ادامدار ءۇشىن وتە قولايلى. ءۇشىنشى پايدالى تۇسى – فريلانسەرلەرگە ۇلكەن جەڭىلدىك. قازىر شەتەلدىك كومپانيالاردا جۇمىس ىستەيتىن وتانداستارىمىز كوپ. ولار تاپقان اقشاسىن USDT تۇرىندە وڭاي الا الادى. بانكتەگى ۇزاق تەكسەرىستەردەن, ۆاليۋتا ايىرباستاۋ كەزىندەگى قيىندىقتاردان قۇتىلادى. كورىپ تۇرعانىمىزداي, بۇل جاڭا تەحنولوگيا عانا ەمەس, سونداي-اق – قارجى جۇيەسىنىڭ جاڭا كەزەڭى. ول ادامدارعا اقشانى قاۋىپسىز ساقتاۋعا, تەز جىبەرۋگە جانە حالىقارالىق تولەمدەردى جەڭىل جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ ءتۇسىندىرىپ بەردى ساراپشى.