كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل ,«EQ»
ءفيلمدى تاماشالاي وتىرىپ, بۇل وقيعادان قازاق جىگىتىنىڭ اتا-بابا توپىراعىنا تابان تىرەۋىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەلدىك سانا مەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جارقىن كورىنىسىن سەزىندىك. ويتكەنى وسى جۇمىستىڭ ءبارى ارنايى مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا ەمەس, قاراپايىم ازاماتتاردىڭ شىنايى نيەتى مەن جاناشىرلىق پەيىلىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسىپ وتىر. راسىندا, كوپكە وي سالار, ۇلگى بولار جايت. ءبىز وقيعانىڭ ءمان-جايىن تەرەڭىرەك ءبىلۋ ماقساتىندا ە.المابەكپەن سويلەسىپ, اۋعانستان ساپارىنىڭ سىرىنا قانىققان ەدىك.
بلوگەر ون مىڭداعان كورەرمەنى بار «Sayahat Time» اتتى «YouTube» ارناسىندا 2018 جىلدان بەرى ءوزى ساپار شەككەن ەلدەرى جايىندا تانىمدىق ۆيدەولارىن جاريالاپ كەلەدى. وسى ارالىقتا ون بەس شاقتى ەلگە تابان تىرەپتى. بىرەر جىل بۇرىن الەۋمەتتىك جەلىدەن اۋعان قازاقتارى تۋرالى اقپاراتتى وقىپ, اتالعان ەلگە بارۋعا دا شەشىم قابىلداعانىن ايتادى.
«بىلتىر تامىز ايىندا اۋعانستانعا جولىم ءتۇستى, – دەيدى ول. – الدىمەن ەل استاناسى كابۋلعا, كەيىن ەلدىڭ ورتالىعىنداعى باميان قالاسىنا ات باسىن بۇردىم. ول جاقتا باميان حازارلارى جايىندا ۆيدەو تۇسىرگەن سوڭ, قازاق ەلشىلىگىنىڭ كومەگىمەن مازاري-ءشارىپ قالاسىنا جەتتىم. سول جەردە قازاقتار كوپ شوعىرلانعان. سابىردىڭ اكەسى تاشپۋلات اتا جەرگىلىكتى قازاقتار اراسىندا بەدەلى بار, ولاردىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن جاقسى بىلەتىن كىسى ەكەن. ونىڭ ۇيىندە قوناقتا بولعاندا ۇلى سابىرمەن العاش تانىستىم».
جەرگىلىكتى قازاقتار تۋرالى ۆيدەو ءتۇسىرۋ بارىسىندا تاشپۋلات اتا قايدا بارىپ, كىممەن سويلەسۋ كەرەك ەكەنىن ايتىپ, ءجون سىلتەپ وتىرسا, سابىر قاسىنا بىرگە ەرىپ جۇرەدى. وسى ساپاردان كەيىن «اۋعان قازاقتارى. ەلگە ورالعىمىز كەلەدى» اتتى دەرەكتى فيلم ءتۇسىرىپ, بىلتىر قاراشا ايىندا عالامتورعا جاريالاعان. سول فيلمدە سابىر مەن وزگە دە تەپسە تەمىر ۇزەتىن قازاق جىگىتتەرى اتاجۇرتقا قايتقىسى كەلەتىنى تۋرالى ايتقان ءبىر ەپيزود بار. «مۇنداعى اۋعان, پۋشتۋن, وزبەك, تاجىك دوستارىم ۇنەمى مەنەن: «سەنىڭ قازاقستان سەكىلدى دامىعان اتامەكەنىڭ بار. نەگە سوندا بارمايسىڭ؟» دەپ سۇرايدى. مەنىڭ دە ەندىگى ماقساتىم – اتاجۇرتقا كوشۋ», دەيدى ول فيلمدە.
«دەرەكتى ءفيلمدى استاناداعى ساعادات ەسىمدى كاسىپكەر اعام دا كورىپتى. ول كىسىنىڭ اقمولا وبلىسى بۇلاندى اۋدانى التىندى اۋىلىندا جەكە كاسىبى بار. ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. ەلگە كەلۋگە نيەتتى شەتتەگى قازاق جاستارىن كورگەن سوڭ, سولاردى كوشىرىپ اكەلىپ, ءوز شارۋاشىلىعىنا جۇمىسقا ورنالاستىرۋ تۋرالى يدەياسىن ايتتى. ءوزى ەلشىلىكپەن بايلانىسىپ, قۇجات جاعىن رەتتەۋمەن اينالىساتىنىن جەتكىزدى. ال ماعان: «ەرنار, سابىردىڭ ءوزى عانا كەلىسىپ وتىر. سەن بارىپ, وعان كومەكتەسىپ, ەلگە الىپ كەلسەڭ», دەپ ءوتىنىش تاستادى. مەن قۋانا-قۋانا كەلىستىم. وسىلايشا, اۋعانستانعا ەكىنشى مارتە جولىم ءتۇسىپ, قانداسىمىزدى اتاجۇرتقا اكەلۋ وپەراتسياسى باستالىپ كەتتى», دەيدى بلوگەر.
كاسىپكەر ساعادات قابيكەنوۆ اۋعانستانداعى قازاقستان ەلشىلىگىمەن بىرلەسىپ, سابىردىڭ قۇجاتىن دايىنداۋعا كىرىسەدى. ول شارۋا بىرنەشە ايعا سوزىلىپتى. ويتكەنى اۋعان ەلىنەن قانداستاردى كوشىرۋ وڭاي ەمەس ەكەن. الدىمەن سابىردىڭ قازاق ەكەنىن دالەلدەۋ كەرەك ەدى.
«ساعادات اعانىڭ تاباندىلىعى مەن قازاق ەلشىلىگىنىڭ كومەگى ارقاسىندا بۇل جۇمىستىڭ ءبارى ءساتتى اياقتالىپ, سابىر ەكەۋمىز سوڭعى قۇجاتتاردى راسىمدەپ, كوكتەمدە دۋباي ارقىلى استاناعا ۇشىپ كەلدىك. باۋىرىمىزدى ساعادات اعا التىندى اۋىلىنداعى ءوزىنىڭ شارۋاشىلىعىنا جۇمىسقا ورنالاستىردى», دەيدى ەرنار.
بلوگەر بۇل ءىستىڭ ءبارى كاسىپكەر س.قابيكەنوۆتىڭ باستاماسىمەن ءارى تىكەلەي ارالاسۋىمەن جۇزەگە اسقانىن, ال ءوزى تەك اۋعانستاندا تۇسىرگەن بەينەماتەريالى ارقىلى ەلگە كەلۋگە نيەتتى قازاق جىگىتتەرىن تابۋعا عانا سەبەپشى بولعانىن ايتادى.
«ارينە, ءبىز مۇنى ءوزىمىز جاسادىق دەپ ايتۋدان اۋلاقپىز. ماسەلەن, سول جاقتاعى قازاقستان ەلشىلىگى كوپ كومەگىن تيگىزدى. ولار ءالى كۇنگە سابىرمەن ۇنەمى بايلانىستا, جاڭا جەرگە, جاڭا ومىرگە بەيىمدەلۋ جاعدايىن باقىلاپ وتىر. «وتانداستار» قورى دا بىزگە قولۇشىن سوزدى. ەلىمىزگە كىرۋگە, «قانداس» مارتەبەسى مەن ازاماتتىقتى الۋعا قانداي قۇجاتتار كەرەك ەكەنىن تاپتىشتەپ ءتۇسىندىرىپ, كەڭەسىن ايامادى», دەيدى بلوگەر.
ە.المابەكتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە اۋعانستاندا 200-دەي عانا قازاق تۇرادى. ۇلكەندەر جاعى جاستاردىڭ اتامەكەنگە قايتقانىن قالايدى. الايدا قيىندىق تا جوق ەمەس.
«ول جاقتاعى اعايىن وزگە ۇلت وكىلدەرىمەن ميداي ارالاسىپ كەتكەن. سونىڭ كەسىرىنەن قانداس رەتىندە ەلگە كەلۋ ءۇشىن قازاق ەكەنىن دالەلدەۋ قيىن. ونىڭ ۇستىنە, اۋعانستاننان ۇلتىن «قازاق» دەپ جازدىرىپ الىپ, قازاقستانعا ءوتىپ كەتكەن وزگە ۇلت وكىلدەرى دە از ەمەس كورىنەدى. ونداي زاڭسىزدىقتار دا شىعىپ جاتىر. وسىنداي كەلەڭسىز جايتتار شىن مانىندەگى قازاقتاردىڭ اتامەكەنگە ورالۋىنا كەدەرگى بولىپ تۇر», دەيدى ول.
سابىر تاشپۋلات ۇلى التىندى اۋىلىنا جۇمىسقا ورنالاسقاننان كەيىن, ارينە, العاشقىدا بۇل جاقتاعى ومىرگە ۇيرەنۋ جەڭىل بولماعان. ويتكەنى العاشقى كەزدەرى جالعىز ءوزى ەدى. ونىڭ ۇستىنە جىل ون ەكى اي جاز سالتانات قۇراتىن اۋعانستاننىڭ ىستىعى مەن التى اي قار استىندا جاتاتىن اقمولانىڭ ىزعارىن سالىستىرۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل جاقتىڭ حالقى نەگىزىنەن وزگە تىلدە شۇلدىرلەسەتىنى دە قانداسىمىزعا جات كورىنگەن شىعار. دەگەنمەن كەيىن اۋعانستاننان تاعى دا مامات جانە فازىل ەسىمدى ەكى قازاق جىگىتى كوشىپ كەلىپ, سابىردىڭ قاسىنا جۇمىسقا ورنالاسقان. سودان كەيىن جاڭا جەرگە ۇيرەنىسۋ بارىسى جەڭىلدەگەنىن ايتادى بلوگەر.
«سابىرمەن ۇنەمى حابارلاسىپ تۇرامىن. قازىر ۇيرەنىپ قالدى. قۇجاتتارىن دا جيناپ بىتۋگە تاياۋ. ودان كەيىن قانداس مارتەبەسىن الىپ, سوسىن ازاماتتىققا ءوتىنىش بەرمەك», دەيدى ول.
اۋعانستاندا سابىردىڭ اتا-اناسى مەن جالعىز باۋىرى عانا قالعان. ازىرگە ولاردىڭ اتامەكەنگە قايتۋ-قايتپاۋى بەلگىسىز.
ءيا, ءبىر قازاقتىڭ بولسا دا اتاجۇرتقا ورالىپ, تۋعان جەردىڭ كەتىگىنە كىرپىش بولىپ قالانۋى – بىلەتىن جانعا باعا جەتپەس ولجا. ال بۇل يگى باستامانىڭ كاسىپكەر مەن بلوگەردىڭ ىنتا-جىگەرىمەن, بىرلىكتىڭ كۇشىمەن جۇزەگە اسۋى – ەرلىككە تاتىرلىق ەلدىك ءىس. تەرىسكەيدى قازاقتاندىرۋ ۇردىسىنە قارلىعاشتىڭ قاناتىمەن سۋ سەپكەندەي بولسا دا جۇرەك قالاۋىمەن, ىزگى نيەتپەن قوسىلعان ۇلەس – ەل تاعدىرىنا دەگەن جاناشىرلىقتىڭ ايعاعى. بۇل «ۇكىمەت نە ىستەيدى؟» دەپ قاراپ وتىرماي, ەل ەرتەڭىنە الاڭداپ, ۇلت بولاشاعى ءۇشىن بەلسەنە ارەكەت ەتەر وتانشىل ازاماتتاردىڭ بار ەكەنىن ايقىن كورسەتەدى.
