سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
ەكونوميست باۋىرجان ىسقاق قازىر بۇل تاقىرىپ وتە وزەكتى ەكەنىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى جۇيە ينفراقۇرىلىمنىڭ قارقىندى دامۋىنا, ترانزيت اعىنىنىڭ كۇردەلەنۋىنە ءارى نارىق تالاپتارىنىڭ وزگەرۋىنە تولىق بەيىمدەلە الماي وتىر.
«جاڭا باسقارۋ مودەلى بىرنەشە باعىتتى قامتۋعا ءتيىس. ەڭ الدىمەن تۇتاس ينتەگراتسيالانعان باسقارۋ قاجەت. اۆتوجول, تەمىرجول, پورتتار, لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم ءبىر جۇيەدە ۇيلەسۋى كەرەك. ەكىنشى ماڭىزدى ماسەلە – ينۆەستيتسيا قايتارىمى. مەملەكەت قارجىسى ناقتى ماقساتقا ءتيىمدى جۇمسالۋى كەرەك. ءۇشىنشى باعىت – قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن كوتەرۋ. ءبىز جاي عانا جول سالۋمەن شەكتەلمەۋىمىز كەرەك. جۇك يەسىنە كورسەتىلەتىن سەرۆيستىك, لوگيستيكالىق قىزمەت ساپاسى دا جاقسارۋى قاجەت. تسيفرلاندىرۋ مەن دەرەكتەردى تالداۋ دا ۇلكەن ءرول وينايدى. مارشرۋتتاردى وڭتايلاندىرۋ, ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرۋ وسى مودەلدىڭ نەگىزگى تىرەكتەرىنىڭ ءبىرى بولۋى كەرەك», دەدى ەكونوميست.
وسى ەلەمەنتتەر جۇزەگە اسقان جاعدايدا كولىك جۇيەسى جاڭارىپ, ترانزيتتىك تابىس وسۋگە ءتيىس. ەگەر وسى تالاپتار ورىندالسا, جاڭا مودەل كولىك جۇيەسىن جاڭعىرتىپ, ترانزيتتىك تابىستى ۇلعايتۋعا تۇرتكى بولادى. ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك دالىزدەر بويىنشا حالىقارالىق باسەكەدە ۇتىلىپ جاتقان جەرى دە جوق ەمەس. ەلىمىز رەسەي, ازەربايجان, گرۋزيا ارقىلى وتەتىن كاسپي باعىتىنداعى ترانسكاسپي دالىزىنە قاتىستى بىرقاتار ءالسىز تۇستارعا يە. سونىمەن قاتار تاياۋ شىعىس باعىتتارىمەن سالىستىرعاندا دا بىرنەشە پوزيتسيادا جەڭىلىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس.
«ەلىمىزدىڭ لوگيستيكالىق قىزمەتتەرى باياۋ جۇزەگە اسادى. ءارتۇرلى وپەراتسيالار اراسىنداعى ۇيلەسىمدىلىك ءالسىز. ترانزيتتىك راسىمدەر كۇردەلى. قۇجات اينالىمى كوپ. شەكارا وتكەلدەرىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتى تومەن. تەمىرجولداعى وتكىزۋ مۇمكىندىگى جەتكىلىكسىز. تاريفتىك ساياسات ءبىرىزدى ەمەس. كەيدە تاريف تىم جوعارى, كەيدە تۇراقسىز. كاسپي تەڭىزىندەگى فلوت پەن پورت قۋاتى دا جەتكىلىكسىز. كەيىنگى جىلدارى الەم تاسىمالدا جىلدامدىق پەن تيىمدىلىكتى تالاپ ەتەدى. وسى تۇرعىدان قازاقستان ءالى دە قىمبات ءارى باياۋ باعىت رەتىندە قابىلدانىپ وتىر», دەپ ءتۇسىندىردى ب.ىسقاق.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدە كونتەينەرلىك جۇك كولەمى ءالى دە تومەن, شامامەن 7 پايىز دەڭگەيىندە دەگەن ەدى. ال الەمدە قۇرعاق جۇكتىڭ 16 پايىزدان استامى كونتەينەر ارقىلى تاسىمالدانادى. سوندىقتان دا پرەزيدەنت ۇكىمەتكە كونتەينەرلىك تاسىمالداۋدى ىنتالاندىرۋعا ارنالعان ارنايى باعدارلاما قابىلداۋدى تاپسىردى. بۇل باعدارلامادا ءمۋلتيمودالدى باعىتتاردى دامىتۋ شارالارى دا قارالۋعا ءتيىس. ىشكى تاسىمالداردى كوبەيتۋ مەن سالانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن تاريف ساياساتى تۇسىنىكتى ءارى ءتيىمدى بولۋى قاجەت. قازىرگى تاريف قالىپتاستىرۋ جۇيەسى شاشىراڭقى, يكەمدى ەمەس. مۇنىڭ سەبەبىن ساراپشىمىز باۋىرجان ىسقاقتان سۇرادىق.
«بىزدەگى ەڭ ۇلكەن كەدەرگى – ءمۋلتيمودالدى لوگيستيكالىق ەكوجۇيەنىڭ تولىق قالىپتاسپاۋىندا. كونتەينەرلىك تەرمينالداردىڭ جەلىسى جەتكىلىكسىز. اسىرەسە وڭىرلىك حابتاردا تاپشىلىق بايقالادى. تەمىرجول پاركى مەن كونتەينەر ۆاگوندارى از. ەكسپورت پەن يمپورت جۇكتىڭ تەڭگەرىمسىزدىگى ۇلكەن ماسەلە. بوس كونتەينەر تاسىمالداۋ قىمباتقا تۇسەدى. كونتەينەرلىك قىزمەت قۇنى ىشكى نارىقتا جوعارى. لوگيستيكالىق وپەراتورلار اراسىنداعى باسەكە تومەن. مونوپولياعا جاقىن قۇرىلىم ساقتالىپ وتىر. جۇك جوندەۋشىلەر كونتەينەر فورماتىنا كوشۋگە ىنتالى ەمەس. كونتەينەرلەندىرۋ زاماناۋي لوگيستيكانىڭ نەگىزى. ونى دامىتۋ ءۇشىن مەملەكەت ارنايى ىنتالاندىرۋ باعدارلاماسىن قابىلداۋى كەرەك. تاريفتەر, جەڭىلدىكتەر جانە قاتتى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باعىتى جەدەلدەتىلۋگە ءتيىس», دەدى ەكونوميست.
جالپى, ەلىمىزدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى ەلگە ەرەكشە ارتىقشىلىق بەرەدى. ءبىزدىڭ مەملەكەت قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى ەڭ قولايلى جولداردىڭ بىرىندە تۇر. وسى ەرەكشەلىكتى دۇرىس پايدالانساق, ەۋرازياداعى ەڭ ماڭىزدى ترانزيتتىك توراپقا اينالا الامىز. بۇل باعىتتاعى العاشقى ءىرى قادامدار بىرنەشە جىل بۇرىن باستالعان. «KTZ Express» اق باس ديرەكتورى دامير قوجاحمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ناقتى جۇمىستار 2012 جىلى جانداندى. سول جىلى قىتايمەن شەكاراداعى وتكىزۋ بەكەتتەرى جاڭعىرتىلىپ, وتكىزۋ مۇمكىندىگى كۇشەيتىلدى. سول كەزدە التىنكول ستانساسى ىسكە قوسىلدى. بۇل ستانسا ەلدىڭ ترانزيتتىك مۇمكىندىگىن كەڭەيتكەن ماڭىزدى نىسانعا اينالدى.
«2014 جىلى قورعاس قۇرعاق پورتى جۇمىسىن باستادى. بۇل نىسان – ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى تەرمينال. قازىر قۇرعاق پورت جىلىنا 800 مىڭ كونتەينەرگە دەيىن وڭدەي الادى. وسى جوبالاردىڭ ارقاسىندا ەلىمىز ترانزيتتىك توراپ بولۋعا ناقتى قادام جاساي باستادى. ءدال وسى ينفراقۇرىلىمدىق جاڭعىرتۋ ەلىمىزدى ەۋرازيا لوگيستيكاسىندا ماڭىزدى ورىنعا اكەلدى. الايدا بىرقاتار قيىندىق تا بار. كەيىنگى جىلدارى قىتايدان ەۋروپاعا وتەتىن قازاقستاندى اينالىپ وتەتىن بالاما باعىتتار كوبىرەك تالقىلانىپ ءجۇر. بۇل جولدار يران, تۇركيا مەن كاۆكاز ايماعى ارقىلى وتەدى. ءبىز باسەكەلەستەردىڭ جۇمىسىن مۇقيات باقىلاپ وتىرامىز. بۇل جەردە ەشكىمگە ەركىن دەمالۋعا بولمايدى. باسەكەدە قالۋ ءۇشىن ءبىز تار جەرلەردى جويىپ وتىرۋىمىز كەرەك جانە جىلدام ءارى سەنىمدى باعىتتار ۇسىنۋىمىز قاجەت», دەيدى د. قوجاحمەتوۆ.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز ءدال وسى ماقساتتا بىرنەشە ماڭىزدى جوبانى ىسكە اسىرىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – دوستىق مويىنتى ۋچاسكەسىندە ەكىنشى تەمىرجول جولدارىن سالۋ. بۇل جولدار جەلىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن بىرنەشە ەسە ارتتىرا الادى. سونىمەن قاتار الماتىنى اينالىپ وتەتىن جاڭا باعىت سالىنىپ جاتىر. بۇل ترانزيتتىك پويىزداردىڭ قالاعا كىرمەي جۇرۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.
