ءابىل سەمبەكوۆ 1917 جىلى شەت اۋدانى وسپەن اۋىلىندا ومىرگە كەلگەن. 1939 جىلى جاڭاارقا اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتىنىڭ شاقىرتۋىمەن اسكەرگە الىنىپ, مايدان باستالعان جىلدان بەرى سوعىس دالاسىندا بولعان. 224-گاتچين ديۆيزياسىنىڭ 111-ارتيللەريالىق پولكىندە لەنينگراد مايدانىندا بولعان. سوعىستاعى ەرلىكتەرى ءۇشىن «لەنينگرادتى قورعاعانى ءۇشىن», «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن, جوعارعى كەڭەستىڭ شەشىمىمەن «1941–1945 جىلدارداعى ۇلى وتان سوعىسىندا گەرمانيانى جەڭگەنى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعان.
«اكەم ءابىلدىڭ سوعىستا كورسەتكەن ەرلىگى – ءبىز ءۇشىن زور ماقتان. وزەنگە باتقان گاۋبيتسالى تراكتوردى بەلىنەن سۋ كەشىپ ءجۇرىپ, جوندەپ, الىپ شىعىپ, قايتا ىسكە قوسقانى, بەرلينگە بارىپ, قالانى نەمىس باسقىنشىلارىنان ازات ەتكەنى, سوعىس بىتكەننەن كەيىن قيىر شىعىستاعى جاپون ەلىنىڭ سوعىسىنا قاتىسقانى – ءبارى-ءبارى بۇگىندە اڭىزعا اينالدى. كەيىن سوعىستان قيراعان ۇيلەردى قالپىنا كەلتىرۋگە دە ۇلەسىن قوستى. 1946 جىلى وسپەنگە قايتا ورالدى. سول كەزدە دەنە جاراقاتى بار ەدى. امان-ەسەن ەلىنە كەلگەن سوڭ مىس زاۋىتىندا جۇمىس ىستەدى. كوزكورگەندەردىڭ ايتۋىنشا, اكەمىز شارۋانىڭ ىڭعايىن ءبىلىپتى. قولونەر شەبەرى بولعان دەسەدى. سوعىستان باۋىرى ورالدىڭ ءبىر اياعى سال بولىپ ورالادى. جانى اشىعانى سونشا, تۇندە ءىنىسى ۇيىقتاپ جاتقاندا پروتەزىن الىپ كەتىپ, جوندەپ قويادى ەكەن. اكەم قايتقاندا مەن ءۇش جاستا ەكەنمىن», دەيدى ۇلى جۇماباي سەمبەكوۆ.
ال ورال سەمبەكوۆ 1923 جىلى تۋعان. ورال دا جاڭاارقا اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتىنىڭ شاقىرتۋىمەن مايدانعا ون سەگىز جاسىندا الىنعان. سوعىستا 145-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 599-اتقىشتار پولكى قۇرامىندا سوعىسقا قاتىسقان. 1943 جىلدىڭ مامىر ايىندا ۇرىس دالاسىندا اۋىر جاراقات الىپ, 3672-ەۆاكۋاتسيالىق ەمحانادا ەمدەلىپ, اۋىر جاراقاتىنا بايلانىستى ەلگە قايتارعان. مايدان دالاسىنداعى ەرلىگى ءۇشىن ء«ى دارەجەلى وتان سوعىسى» وردەنىمەن ماراپاتتالعان.
«اكەم ورال مايداندا بارلاۋشى بولادى. ۇرىس باستالماي تۇرىپ, تۇنىمەن دالانى كەزىپ, جارىلعىش زاتتاردان تازالايدى. ءسويتىپ, جۇرگەندە 1942 جىلى مينا جارىلادى. سول كەزدە جارتىسى كوز جۇمىپ, اكەم سول اياعىنان جاراقات الادى. مەيىربەكەلەر ەڭ تاياۋ سمولەنسك قالاسىنا جەتكىزىپ, سول جەردە باقايشاق جاعىنان اياعى جارامايدى دەپ كەسىپ تاستايدى. وتا ءساتسىز جاسالىپ, اياعى ءۇش مارتە, اقىر سوڭىندا جۋان سانىنان كەسىلگەن. ءسويتىپ, سوعىسقا جاراماي 1942 جىلى ەلگە قايتارىلادى. «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىن الدى», دەيدى مايدانگەردىڭ ۇلى تەمىرحان سەمبەكوۆ.
ول ۋاقىتتا سەمبەك اقساقال مىس زاۋىتىندا وت جاعىپ, قاراپايىم ەڭبەك ەتكەن كورىنەدى. قوس باتىردىڭ اناسى ومىردەن ەرتە وتەدى. جالعىز قارىنداسى كۇلساق تا شەشەك اۋرۋىنان كوز جۇمادى. وسىنداي اۋىرتپاشىلىق اكەسى سەمبەكتىڭ جانىنا قاتتى باتادى. ونىڭ ۇستىنە قوس تىرەگى دە – مايدان دالاسىندا. ءسويتىپ, جۇرگەندە اۋىر جاراقاتپەن ورال ۇلى ەلگە ورالىپ, اكەسىنە قارايلاسادى.
اعايىندى مايدانگەردىڭ سوعىس دالاسىندا ءبىر-بىرىمەن مۇلدەم بايلانىسى بولماپتى. ءبىر-ءبىرىنىڭ ءحالىن, قايدا جۇرگەنىن ۇيگە جونەلتكەن حاتى ارقىلى حابار الماسىپ وتىرىپتى. ونى اكەسىنە قارىنداسى كۇلساق وقىپ بەرىپ, جاۋاپ جازاتىن كورىنەدى.
«سوعىستان كەيىن اكەم ەلگە كەلىپ, انامىزبەن وتاۋ قۇرادى. اللا بەرىپ, توعىز بالانىڭ اكەسى اتانادى. اكەم 78 جاسىندا دۇنيەدەن وزدى. ول ەلگە كەلىسىمەن ەڭبەككە بەلسەنە ارالاسادى. ءنىلدى زاۋىتىنىڭ اسحاناسىنا اقتوعاي, قارقارالىدان تاپسىرىسپەن مال ايداپ اكەلەدى. ونى سويىپ, اربامەن اسحاناعا وتكىزەدى. ءبىر اياعىنىڭ جوقتىعىنا قاراماي, وسىنىڭ ءبارىن ءوزى باسقارادى. ۇيدەگى توعىز بالانى ءوسىرىپ, ءوندىردى. ودان كەيىن اعاسى ءابىل ومىردەن ەرتە وزىپ, التى بالاسىن مەنىڭ اكەم باۋىرىنا باستى. قۇداي بەرگەن ون بەس بالانى وقىتىپ, ءۇي قىلدى. قانداي مىقتىلىق, ەرىك-جىگەر دەپ تاڭعالامىن», دەيدى تەمىرحان ورال ۇلى.
مايدانگەر ورالدىڭ توسقالتاسىندا ۇنەمى قالامى مەن قاعازى ءجۇرىپتى. ولەڭ جازىپتى. اسىرەسە, مايدان دالاسىنداعى قاسىرەتتى قارا سوزبەن دەستەلەپتى. ءوز قولىمەن جازعان مايدان حاتتارى, ولەڭ-جىرلارى ۇلدارىندا ءالى ساقتاۋلى.
ء«بىز بولدىق كالينيننىڭ قالاسىندا,
قالىڭ جاۋ, قالىڭ ورمان اراسىندا.
بارلاۋدان تاڭعا جاقىن ورالعاندا,
تاپ بولدىم نەمىستەردىڭ ميناسىنا.
وڭ اياق جۋان ساننان كەسىلىپتى,
ىشتەگى وكىنىشتىڭ دەرتى كۇشتى.
وكىنىش ەمەس اقساق بوپ قالعانىم,
ەل قورعاۋدان قالعانىم وكىنىشتى...», دەگەن ولەڭ جولدارى قالعان.
وسپەن ەلدى مەكەنىنىڭ وزىنەن 500-گە جۋىق ادام سوعىسقا قاتىسىپتى. جەرگىلىكتى ولكەتانۋشى فايزوللا شاكىم ۇلىنان كەيىن وسى ءىستى قوس باتىردىڭ نەمەرەسى ادىلەت سەمبەكوۆ جالعاستىرىپ كەلەدى.
«2017 جىلى سوعىس ارداگەرلەرىنە مەموريالدى تاقتا قويدىق. سول كەزدە زەرتتەۋ جۇمىسىن قاراعاندا 500 ادام قاتىسقانى انىق بولدى. سونىمەن قاتار وسپەننەن مۇسا احانوۆ دەگەن ارداگەر دە گاتچين ديۆيزياسىندا بولىپتى. ورال اكەمىزگە ءسوز ونەرى سەمبەك اتامىزدان دارىعان. ول كىسى كوكپارشى ەكەن. جاسى ەگدە تارتىپ قالسا دا, «قاقتورى كەلدى قاسىڭا, قامشى تيەر باسىڭا, اكەل تويدىڭ كوكپارىن!» دەپ اندەتىپ ءجۇرىپ, جاستارمەن بىرگە كوكپار تارتقان. بايگە ات ۇستاعان. ولكەتانۋشى فايزۋللا شاكىم ۇلىنىڭ بايگە تۋرالى ولەڭىندە «بايگەدەن ۇزبەي كەلۋشى ەدى, سەمبەكتىڭ قاۋىن قاقتاي قاق تورىسى», دەگەن جەرلەر بار. ساكەن سەيفۋلليننىڭ شوپىرى, وسپەندىك سەرىك ۇدەشوۆ تە مايدان دالاسىندا بولعان», دەيدى باتىردىڭ نەمەرەسى, ولكەتانۋشى ادىلەت سەمبەكوۆ.
قاراعاندى وبلىسى
