– جۋرناليستيكاداعى جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ءرولى قانداي؟
– قازىر اقپارات اگەنتتىكتەرمەن, پرەسس-رەليزدەرمەن, باسقا دا اقپارات كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەيتىن باق وكىلدەرى جۇمىسىن جىلدامداتۋ ءۇشىن جي جۇيەلەرىن پايدالانا الادى. بىراق بۇدان سوڭ جي تاۋىپ بەرگەن نەمەسە وڭدەپ بەرگەن اقپاراتتى ءجىتى تەكسەرىپ الۋ قاجەت. ويتكەنى ChatGPT جانە باسقا جي جۇيەلەرى ءجيى قاتە جىبەرەدى. ماسەلەن, ولار مازمۇن مەن ساندار سياقتى نارسەلەردى ويلاپ شىعارادى. سوندىقتان تەكسەرىپ الماي اقپاراتتى تىكەلەي جىبەرە سالاتىن بولساق, بۇل ءبىزدىڭ جۋرناليست رەتىندەگى جەكە بەدەلىمىزگە عانا ەمەس, كورەرمەندەر مەن وقىرمانداردىڭ باق-قا دەگەن سەنىمىنە نۇقسان كەلتىرۋى مۇمكىن. بۇل جاساندى ينتەللەكتىنىڭ باستى قاۋپى – الەۋمەتتىك جەلىلەردە تارالاتىن جالعان جاڭالىقتاردان بولەك كونتەنتكە جالعان وي قوسىپ جىبەرۋى مۇمكىن.
– جي اقپاراتتىڭ مازمۇنىن وزگەرتىپ جىبەرەتىن بولسا, جالپى باق-تا ونى قولدانۋ قاجەت پە؟
– ءيا, قولدانۋ قاجەت. ويتكەنى نارىقتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ارتىپ كەلەدى. باق ءبىر-بىرىمەن عانا ەمەس, كوبىنە جاڭالىقتاردى تەز تاراتاتىن الەۋمەتتىك جەلىلەرمەن دە باسەكەگە تۇسەدى. سونىمەن قاتار ولار قازىر ChatGPT-دەن الەمدە نە بولىپ جاتقانىن تىكەلەي سۇراي الاتىن ءوز كورەرمەندەرىمەن جانە وقىرماندارىمەن باسەكەلەسەدى. قازىر ادامداردىڭ شامامەن 4-5 پايىزى جاڭالىقتاردى گەنەراتيۆتى جۇيەلەردەن الاتىنىن بىلەمىز. سوندىقتان بۇل قۇرالداردان باس تارتۋ رەداكتسيا ۇجىمى ءۇشىن ءوزىن جاڭا نارسەدەن الشاقتاتۋ بولار ەدى. ءبىز باسەكەلەستىكتەن بىردەن جەڭىلىپ قالاتىن ەدىك. بىراق جي سەكىلدى جاڭا تەحنولوگيالاردى سانالى تۇردە پايدالانۋ كەرەك, اقپاراتقا نەگىزدەلگەن دەرەككوزدەردى ءتۇسىنۋ جانە ەڭ ماڭىزدى نارسەنى – اۋديتوريانىڭ سەنىمىن جانە ءداستۇرلى باق-قا ءتان ادامي قارىم-قاتىناستى ساقتاۋ ءۇشىن ونىڭ دۇرىستىعىن ارقاشان بىرنەشە رەت تەكسەرۋ كەرەك.
– قازىرگى تەحنولوگيا كەزەڭىندە ءداستۇرلى باق كەنجەلەپ قالدى دەپ جاتىرمىز. جي-ءدى قولدانۋ ارقىلى گازەت, جۋرنال, تەلەارنا, راديونىڭ ماڭىزىن ارتتىرا الامىز با؟
– جي قازىر گازەت سەكىلدى ءداستۇرلى مەديادا قولدانىلىپ كەلەدى. گازەت, راديو, تەلەارنا بارعان سايىن تسيفرلىق فورماتقا كوشىپ جاتىر. الەۋمەتتىك مەديامەن, باسقا دا ونلاين اقپارات كوزدەرىمەن باسەكەلەسەتىن تسيفرلىق مەديا ءۇشىن جىلدامدىق وتە ماڭىزدى. سوندىقتان تەحنيكالىق تاپسىرمالاردى اۆتوماتتاندىرۋ – ءماتىندى تەكسەرۋ, قىسقارتۋ, اۋدارما جاساۋ سەكىلدى قابىلەتتەرى گازەتتەرگە باسقا اقپارات كوزدەرىمەن تەڭ دارەجەدە جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بىراق تاعى دا ەسكە سالعىم كەلىپ وتىر: جي-دان سوڭ اقپاراتتىڭ دۇرىستىعىنا كوز جەتكىزىپ, بىرنەشە قايتالاپ تەكسەرىپ الۋ قاجەت.
– بولاشاقتا جي جۋرناليستەردى تولىققاندى الماستىرا الادى دەي الامىز با؟
– ماسەلەن, قازىر جي تەلەديدارداعى ديكتورلاردى الماستىرا الادى دەپ جاتىرمىز. تەحنيكالىق تۇرعىدان, ءيا, مۇمكىن. بىراق كورەرمەن روبوت باسقاراتىن تەلەديداردى كورە مە؟ مىنە, وسى جەردە قابىلداۋ ماسەلەسى تۇر. زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي, كورەرمەن ۆيرتۋالدى جۇرگىزۋشىلەرگە, جاساندى داۋىسقا ءالى دە سەنبەيدى. سوندىقتان ەگەر اۋديتوريا مۇنداي جۇرگىزۋشىنى قابىلداماسا, وندا پايدا جوق. قوعام شىنايى, كوزگە تىك قارايتىن, جاساندىلىعى جوق ادامدى كورگىسى كەلەدى. سونداي-اق باسپا, باسپاسوزدەردەگى بەت ارلەۋشى-ديزاينەرلەرگە كەلەتىن بولساق, جي شىن مانىندە ولارعا تەحنيكالىق جاعىنان كومەكتەسە الادى, كۇندەلىكتى ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرادى. بىراق شىعارماشىلىق جاعىنا كەلگەندە ماماندى الماستىرا المايدى. سوندىقتان شىعارماشىلىق, ادامگەرشىلىك, شىنايى كوزقاراس بولاشاقتا قۇندى بولىپ قالا بەرمەك. جاساندى ينتەللەكت جانسىز, ال ءبىز – ادامبىز.
سونداي-اق حالىق اراسىنا شىعىپ, ەل ىشىندەگى ماسەلەنىڭ باسىنا بارىپ, كوزبەن كورىپ, قولمەن ۇستاپ ساراپتامالىق ماتەريال دايىندايتىن جۋرناليستەردى جي الماستىرادى دەپ ايتۋ قيىن. ويتكەنى جي وقيعا ورنىنا بارمايدى, ادامدارمەن كەزدەسپەيدى, ولاردىڭ كوزقاراستارىن بىلمەيدى.
– ەۋروپا باق-تارىندا جي-ءدى قولدانۋ دەڭگەيى قانداي؟
– جي – جاڭالىقتار بولىمدەرىندە ءجيى قولدانىستا. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ بارلىعى دەرلىك ونى بەلگىلى ءبىر دارەجەدە پايدالانادى. بۇل كوبىنە سۇحباتتاردىڭ ترانسكريپتسياسىن جاساۋعا قولدانىلادى, بۇعان دەيىن جۋرناليستەر نەمەسە تەرۋشىلەر كوپ ۋاقىت پەن كۇش جۇمسايتىن. ەندى مۇنى جي جاسايدى. ماتەريالداردىڭ ءارتۇرلى ەلدەردەگى اۋديتوريا تىلدەرىنە بەيىمدەلۋىن تەزدەتەدى. بۇل «Euronews» سياقتى حالىقارالىق ارنالار ءۇشىن وتە ماڭىزدى.
سونداي-اق كەيبىر رەداكتسيالار ءوز ماتەريالدارىن تالداۋعا جي-گە سۇيەنە الادى. ماسەلەن, ءبىز قاي تاقىرىپتاردى ءجيى قامتىپ جاتىرمىز, قايسىسىنا جەتكىلىكسىز كوڭىل بولەمىز, اۋديتوريانىڭ قاجەتتىلىكتەرى قانداي جانە ولارعا قانداي اقپارات, ماقالا ۇسىنعان دۇرىس. جالپى, جي باق-قا ءوزىن جاقسىراق تۇسىنۋگە, ءوز جۇمىسىن اۋديتورياسىنىڭ مۇددەسىنە بەيىمدەۋگە كومەكتەسەدى.
– سوندا قوعامعا قانداي تاقىرىپتار قىزىقتى ەكەنىنە جي ساراپتاما جاساپ بەرە الا ما؟
– مۇنداي الگوريتمدەر اناليتيكا ءۇشىن شىنىمەن دە قاجەت. بىراق مازمۇندى گەنەراتسيالاۋعا جي ءالى دە وتە قاۋىپتى, ويتكەنى ونىڭ جۇيەلەرى شىعاراتىن اقپاراتقا تولىق سەنۋگە بولمايدى. سوندىقتان دەرەككوزدەرگە سىلتەمەلەر بەرەتىن, دەرەكتەردى تەكسەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن قۇرالداردى عانا پايدالانۋ كەرەك.
اڭگىمەلەسكەن –
گۇلنار جولجان,
«Egemen Qazaqstan»
