قازاق ءانىنىڭ قايراتى

مىڭجىلدىق مۇرات پەن قۋاتتان ءنار ال­عان, ولمەس شۋاق­تان جارالعان حالىقتىڭ اسىل اندەرى كەشەگى سال-سەرىلەردىڭ كوكىرەگىنە قوناقتاپ, جۇسىپبەك, عاريفوللالار ارقىلى بۇگىنگە جەتكەن سول تۋىندىلاردىڭ كوبى قايرات بايبوسىنوۆتىڭ كو­مە­يىنە بۇلبۇلداي ۇيا سالعانىن ەش­كىم جوققا شىعارا قويماس. مىڭ­جىلدىق سارىن مەن ءان قانا­تىن­دا قالىقتاعان ءانشىسىن قازاق با­لاسى الاقانىنا سالىپ ايالاپ جاتقانى بۇگىن عانا ەمەس. وعان دەيىن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى اتانعان ءانشى بيىلعى كوك­تەمدە عانا ەڭبەك ەرى رەتىندە مارا­پاتتالعاندا ەل قۋانعان. كۇنى كەشە عانا ەركەعالي راحما­ديەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادە­ميالىق فيلارمونيانىڭ كونتسەرت زالىندا ءانشىنىڭ 75 جاسقا تولعان مەرەيتويىنا بايلانىستى ءان دۋمانى جەلكەن كوتەرگەندە, جەلپىنبەگەن ءارتىس, سەرپىلمەگەن كورەرمەن قالمادى استانادا. ەل ونەرىن ەجەلگى داۋىردەن ەلورداعا قوندىرىپ قانا قويماي, ەرتەڭگە ۇلاستىرعان داڭعايىر ءۇنپازىن توبەسىنە تۇتقانىن كورگەن حالىق تا ءبىر جاساپ قالعان شىعار. مۇن­داي قولپاش پەن قۇرمەت, شاپالاق پەن ماحاببات ءاردايىم ۇلتىن سۇي­گەن مۇرالى ەرلەرگە جاسالا­تىنى بەلگىلى. ەندەشە, قازاق قاي­راتىن ءسۇيۋ ارقىلى, ءانشىسىن ار­داقتاۋ ارقىلى ءوزىنىڭ ونەگەلى ونەرىن قادىرلەپ وتىر دەگەن ءسوز. بابادان قالعان بايتاق ونەرگە ءومىرىن ارناپ, وزگەشە تۇلەتە بىلگەن قايرات بايبوسىنوۆتىڭ رەپەرتۋارىندا حالىق اندەرى, حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ تۋىن­دىلارى, حح عاسىرداعى تانى­مال كومپوزيتورلاردىڭ ان­دەرى, جالپى 500-دەن استام شى­عار­ما بار دەلىنەدى. مىنە, سول شىعارمالاردىڭ ءبىرازى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋ­رەاتى ق.بايبوسىنوۆتىڭ 75 جاس مە­رەيتويىنا ارنالعان «اي­بوزىم, ايحاي بوزىم» كەشىن­­­­­دە شىر­قالعانىنىڭ كۋاگەرىنە اينال­دىق. حالىق ىستىق ىقى­­لاسپەن قابىلدادى ءانشىسىن. «بالقۋراي», «قاراگوز», «اق­­­قۇم» سەكىلدى حا­لىق اندەرى, بالۋان شولاقتىڭ «عا­لياسى», اقان سەرىنىڭ «ماقپالى», ۇلى ابايدىڭ «سەگىز اياعى», قانا­پيانىڭ «قاناپياسى», ۇكىلى ىبى­رايدىڭ «گاككۋى», شاما­نىڭ «شاماسى», ساكەننىڭ «تاۋ ىشىن­دە», يسا بايزاقوۆتىڭ «جەل­­دىر­مە­سى» قاناتىن كەردى. نۇر­تۋعان مەن سۇگىردىڭ تەرمەلەرى شىر­قالدى.

بۇعان دەيىن ونەر يەسىنىڭ مەرەيتويىن تۋعان توپىراعى جاڭاارقا, قاراعاندى اتىرابى لايىقتى اتاپ ءوتىپ, ات مىنگىزىپ, قامقاعا وراعانىن بىلەمىز. سول سىي مەن قۇرمەتتىڭ قورىتىندىسى ىسپەتتى مىنا كەشتىڭ رايى دا وزگەشە سيپات العانىن ايتۋ ءلازىم. قازىر قازاق ساحناسىندا ءداس­تۇرلى ءاننىڭ داڭقىن اسىرىپ جۇر­گەن ماڭدايالدى انشىلەر كە­زىندە قايرات قالىقتاتقان اندەر­دىڭ تاڭداۋلىلارىن وزىن­شە شىرقاپ, قۇرمەتىن تانىتتى. اتاقتى ءبىرجان سالدىڭ «اي­بوزىم» ءانىن قازاق ساحناسىندا قايتا «تىرىلتكەن» كەش يەسى ەكەن. سودان بەرىدە قانشا زامان ءوتتى. ماڭدايىنا جازىلعانى شىعار, دالا داڭعايىرىنان جەتكەن ءاننىڭ اتاۋىنداي ءوزى دە ايبوز انشىگە اينالدى. ەندەشە, كەش اتاۋىنىڭ وزىندە ءمان بار. بۇل تۋىن­دىنى وسى كەشتە ءداستۇرلى ءانشى جاقسىكەلدى كەمالوۆ شىرقاپ سالدى. سونىمەن قاتار رامازان ستامعازيەۆ, ايگۇل قوسانوۆا, نۇراي تاناباەۆ, ىرىستى سۇلەيمەنوۆا, سەرجان مۇسايىن, ەرلان رىسقالي, مەدەت سالىقوۆ پەن كلارا تولەنباەۆا, ەرشات قايىرحان, ەلمۇرا جاڭابەرگەن, نۇرجان جانپەيىسوۆ, ەركىن شۇكى­مان, ارداق يساتاەۆا, ايت­بەك نىعىزباەۆ, وزگەرىس شەرىك­باي, جاقسىگەلدى ماياساروۆ, ە.راحماديەۆ اتىنداعى مەملە­كەتتىك اكادەميالىق فيلار­مونياسىنىڭ كامەرالىق حورى مەن «قورقىت» ەتنو-فولكلورلىق ءانسامبلى ونەر كورسەتتى.

ايگىلى ءانشى عانا ەمەس, قان­شاما شاكىرت تاربيەلەگەن ۇس­تازدى استانا قالاسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەكتىڭ اتىنان قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەسەت بايكەن قۇتتىقتاپ, قالا باسشىسىنىڭ ىستىق ىقىلاسىن جەتكىزدى.

قايرات بايبوسىنوۆ 15 جاسىندا نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ كو­زىنە ءتۇسىپ, باتاسىن العان دەسەدى. مادەنيەت پەن ونەر قايراتكەرى جەكسەنبەك ەركىنبەكوۆتىڭ شاقى­رۋىمەن ءان الىبى جۇسىپبەك ەلە­بەكوۆكە شاكىرت بولعان. نۇرعيسا اعاسىنىڭ قولداۋىمەن 19-اق جاسىندا «قىز جىبەك» فيلمىندە ءان سالعانى ەلگە ءمالىم. ودان بەرى­دە حالقىمىزدىڭ كلاسسيكالىق تۋىن­دىلارىن شەتەل ساحنالارىندا ورىنداپ, سوڭىنان اڭىز ەرتكەنىن تەرمەلەي بەرسە, تاۋسىلمايتىن اڭگىمە.

ەل مەرەيىنە بولەنگەن كەزىن ءانشى «گۇلدەر» انسامبلىندەگى ۋاقىتىمەن بايلانىستىرادى. ۇستازدىق جولدا قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىندا پروفەسسور, كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, ج.ەلە­بەكوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ەسترادا-تسيرك كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى بولعانى ءوز الدىنا. 2009 جىلى استاناعا كەلىپ, ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە «حالىق ءانى» كافەدراسىن ۇيىم­داستىرىپ, باسقاردى. «گۇلدەردە» سەرىلىك داۋرەن ءسۇرىپ, ەل ءىشىنىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن ونەر يەسى كەيىنگى قىرىق جىلعا جۋىق ۋاقىتتا بىرىڭعاي شاكىرت تار­بيە­لەگەن ەكەن.

كەش بارىسىندا مەرەيتوي يەسىمەن سۇحبات ءوربىپ وتىردى. انگە اينالعان قايرات اۋكەن ۇلى وزىنەن بۇرىن وتكەن دانەش راقىشەۆ, جانىبەك كارمەنوۆ حاقىندا سويلەپ, ەكران ارقىلى جولدانعان مەملەكەت قايراتكەرى دۇيسەن قاسەيىنوۆ قۇتتىقتاۋىن قابىل الدى.

قوس ماعىناسىندا دا قازاق ءانى­نىڭ قايراتى قارىشتاي بەرسىن!