ءىس-شاراعا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى التىنبەك نۇح ۇلى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سەرىك نەگيموۆ, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى سەرىكزات دۇيسەنعازى, پاۆلودارلىق عالىم ادىلبەك امىرەنوۆ, تاعى دا باسقا عالىمدار مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.
بيىل ەرتىس-بايان ءوڭىرىنىڭ قاسيەتتى توپىراعىنان تۇلەپ ۇشقان تۇعىرلى تۇلعالار – اعارتۋشى, قوعام قايراتكەرى سادۋاقاس شورمانوۆتىڭ 175 جىلدىق جانە داۋىلپاز اقىن يسا بايزاقوۆتىڭ 125 جىلدىق مەرەيتويلارى اتالىپ وتۋدە. قوس تۇلعانىڭ مەرەيتويى اياسىندا بۇقار جىراۋ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر مۋزەيىنىڭ قولداۋىمەن «سادۋاقاس شورمانوۆ» جانە «داۋىلپاز» اتتى قوس كىتاپ جارىق كورگەن ەدى. «سادۋاقاس شورمانوۆ» كىتابىنا قوعام قايراتكەرىنىڭ رەسەي ارحيۆتەرىندە ساقتالعان «باسشى» قولجازباسى مەن 1909 جىلى قازان قالاسىندا جارىق كورگەن «اۋشى» ەڭبەگى ەنگەن. وعان قوسا قوعامدىق قىزمەتى, ۇلت مۇددەسى جولىنداعى كۇرەسى, اعارتۋشىلىق ەڭبەكتەرى مەن پۋبليتسيستيكالىق مۇراسى جان-جاقتى زەرتتەلىپ, قامتىلعان. قۇراستىرۋشى – مارعۇلان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمىنىڭ كانديداتى ادىلبەك امىرەنوۆ.
ال يسا بايزاقوۆتىڭ تۇلعالىق بەينەسى مەن شىعارماشىلىق جولىن سۋرەتتەيتىن «داۋىلپاز» اتتى پوەما كىتابىنىڭ اۆتورى – كەرەكۋلىك جاس اقىن ميزام ءجۇمالى.
مۋزەي قىزمەتكەرلەرى كەيىنگى جىلدارى ەرتىس-بايان وڭىرىنەن تابىلعان قۇندى جادىگەرلەردى استانا تورىندە تانىستىردى. «ۇلتىن سۇيگەن ۇلىلار» اتتى كورمەدە اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 1909 جىلى شىققان تۇڭعىش جىر كىتابى (ەڭ تولىق ساقتالعان نۇسقاسى), احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ «ماسا» جيناعى مەن «قىرىق مىسال» كىتابى, قوشمۇحامبەت كەمەڭگەر ۇلىنىڭ «قازاق تاريحىنان» كىتابى, سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆتىڭ تاڭدامالى شىعارمالار جيناعى جانە «تەمىرقازىق», «جاس قازاق» جۋرنالدارىنىڭ تۇپنۇسقالارى ۇسىنىلدى. سونداي-اق عۇلاما ءماشھۇر ءجۇسىپتىڭ بويتۇمارى مەن اكەسىنىڭ كوك قۇرانى, جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتىڭ كىلەمى, قانىش ساتباەۆتىڭ جازۋ ماشىڭكەسى, يسا بايزاقوۆتىڭ, الكەي مارعۇلاننىڭ, ءسابيت دونەنتاەۆتىڭ, مۇزافار الىمباەۆتىڭ جەكە زاتتارى قويىلى.
كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىندە ءسوز العان عالىم سەرىك نەگيموۆ: «اقىن ماعجان جۇماباەۆ: «يسا – اللا تاعالانىڭ قازاق حالقىنا سىيعا بەرگەن, تەڭدەسى جوق بۇلب ۇلى. وتكەن عاسىرلاردا قازاقتىڭ نەبىر عاجاپ دۇلدۇلدەرى بولعان, سولاردىڭ ءبىرى دە يساعا تەڭ كەلە قويۋى ەكىتالاي», دەگەن. ال جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ءوزى يسا اقىن تۋرالى: «يسا ءبىر اللانىڭ پەندەنى تاڭعالدىرۋعا جىبەرگەن وكىلى», دەسە, قاسىم امانجولوۆ: «يسا بۇكىل دۇنيەنى الدىنا الىپ وتىرىپ جىرلايتىن ءتاڭىردىڭ وزىندەي قۇدىرەتى بار اقىن», دەپ باعا بەرىپتى. سول ءبىر زاماننىڭ اتاقتى جىرشىلارى كەنەن, نارتاي, قالقا, ۇمبەتالىلەر: «ول ءبىر سوققان داۋىل, قارا ەمەندى دە سۋىرىپ كەتەدى», دەيدى ەكەن. ساحنا شەبەرى قاليبەك قۋانىشباەۆ: «وي, شىركىن-اي! ەلىرە شاباتىن ەشكى باس ەكەن عوي!», دەپ تامسانىپتى. اقىن جاقان سىزدىقوۆ: ء«يا, يسانىڭ ءوزى دە ەركە, دومبىراسى دا ەركە ەدى!», دەگەنى بار. يسا – وتكەن عاسىر باسىنداعى قازاق ايتىس ونەرىندە ۇلى قۇبىلىس بولىپ تانىلدى. ونىڭ بۋىرقانىپ-بۇرسانىپ, قاۋعا تۇسكەن ورتتەي لاپىلداپ جانىپ, نايزاعايداي جارقىلداعان ۇشقىر ويلارى سونشالىقتى شاپشاڭ بولعانىن ولەڭدەرىنەن-اق اڭعارىلادى», دەپ تەبىرەندى.
ال التىنبەك نۇح ۇلى شورمانوۆتار اۋلەتىنىڭ قازاق دالاسىنا, سونىڭ ىشىندە باياناۋىل ەلىنە تيگىزگەن شاراپاتتارى تۋرالى باياندادى. «جىگىتتىڭ جاقسىسى – ناعاشىدان» دەمەكشى, سادۋاقاستىڭ اكەسى مۇسا شورمانوۆ اتاقتى جيھانگەز عالىم شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ تۋعان ناعاشىسى. شوقان تالاي مارتە ناعاشى جۇرتىندا بولىپ, شورمانوۆتار اۋلەتىنىڭ ەل باسقارۋداعى ءادىل بيلىگىنە, جەرگىلىكتى جاستاردى بىلىمگە ۇمتىلدىرۋداعى قاسيەتتەرىنە ءتانتى بولعان.
«سادۋاقاس شورمانوۆ ەرتىس-بايان وڭىرىندە العاش مەكتەپ اشىپ, قانشاما قازاق بالاسىنىڭ ارمانىن ورىندادى. سول مەكتەپتە عۇلاما قانىش ساتباەۆ تا وقىعان. سادۋاقاستىڭ ەسىمى اعارتۋشىلار قاتارىندا اتالۋى زاڭدىلىق. ونىڭ ۇلتى ءۇشىن جاساپ كەتكەن ەڭبەكتەرى, شىعارماشىلىعى ءالى دە بولسىن زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى», دەپ اتاپ ءوتتى عالىم.
پاۆلودارلىق مۋزەي مەن ەۇۋ فيلولوگيا فاكۋلتەتى الداعى ۋاقىتتا عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىن بىرلەسىپ جۇرگىزۋگە ۋاعدالاستى.
استانا
