فوتو: اشىق دەرەككوز
ازىق-ت ۇلىك باعاسىن سالىستىرۋ ارقىلى جاسالعان ەسەپتە نيۋ-يوركتەگى باعا دەڭگەيى نەگىزگى ولشەم رەتىندە الىنادى. وسى كورسەتكىش بويىنشا قازاقستانداعى ازىق-ت ۇلىك باعاسى نيۋ-يوركتەن 72,2%-عا ارزان. دەمەك, ەلىمىزدە تاعام ونىمدەرى شامامەن ءۇش ەسەگە جۋىق قولجەتىمدى. ال, باعا يندەكسى 27,8% دەڭگەيىندە قالىپتاستى. بۇل قازاقستاندا ازىق-ت ۇلىك قۇنى الەمدىك ورتاشا باعادان الدەقايدا تومەن ەكەنىن بىلدىرەدى.
رەيتينگتىڭ العاشقى وتىزدىعىنا قازاقستانمەن قاتار كورشىلەس ەلدەر دە ەندى:
- وزبەكستان – 27,3%;
- قىرعىزستان – 27,1%;
- بەلارۋس – 25,5%.
ال رەسەي بۇل تىزىمدە 35,2% كورسەتكىشپەن 50 ورىنعا جايعاستى.بۇل دەرەكتەر قازاقستاننىڭ ازىق-ت ۇلىك باعاسى بويىنشا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق پەن ورتالىق ازيادا كوش باستاپ تۇرعانىن ايعاقتايدى.
Numbeo دەرەگىنە سايكەس, الەمدەگى ازىق-ت ۇلىك باعاسى ەڭ جوعارى مەملەكەتتەر قاتارىندا كايمان ارالدارى (113,9%), شۆەيتساريا (111,9%) جانە يسلانديا (102,5%) بار. اقش-تاعى ورتاشا باعا نيۋ-يوركتەگى كورسەتكىشتەن تومەنىرەك — 71,3% شاماسىندا. جالپى العاندا, ەۋروپا مەن سولتۇستىك امەريكا ەلدەرىندە ازىق-ت ۇلىك باعاسى قازاقستانمەن سالىستىرعاندا بىرنەشە ەسە قىمبات.
سونىمەن قاتار 2025 جىلعى 25 قىركۇيەكتەگى مالىمەتتەر بويىنشا, كوپتەگەن دامىعان ەلدەردە ازىق-ت ۇلىك باعاسى قازاقستاننان الدەقايدا جوعارى. ماسەلەن, شۆەيتساريادا ازىق-ت ۇلىك قازاقستانعا قاراعاندا 320,8%-عا قىمبات, اقش-تا – 166%-عا جانە گەرمانيادا – 134%-عا جوعارى. ال, تمد مەن ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا ايىرماشىلىق ونشا ۇلكەن ەمەس, بىراق ايقىن سەزىلەدى:
- رەسەيدە – +22,3%;
- ارمەنيادا – +30,4%,
- تاجىكستاندا – +24,3%.
ايتا كەتەيىك, ەڭ ۇقساس باعا كورسەتكىشتەرى قىرعىزستان, وزبەكستان جانە ازەربايجاندا تىركەلگەن.
جەكەلەگەن ونىمدەردىڭ باعاسى ەلدەر اراسىندا بىرنەشە ەسەگە وزگەرەدى. مىسالى, شۆەيتساريادا 1 كيلوگرامم سيىر ەتىنىڭ باعاسى 48,5 دوللار (ياعني شامامەن 26,3 مىڭ تەڭگە), ال قازاقستاندا بار بولعانى 6,9 دوللار. بۇل جەتى ەسەگە جۋىق ايىرماشىلىقتى كورسەتەدى. سول سياقتى تاۋىق ەتى – 7,6 ەسە, كارتوپ – 4,5 ەسە, قىزاناق – 3,6 ەسە, كۇرىش پەن الما – 3,1 ەسە قىمبات. بۇل ايىرماشىلىق تەك ازىق-ت ۇلىك باعاسىندا عانا ەمەس, سونداي-اق مەيرامحانا, تۇرعىن ءۇي, كوممۋنالدىق قىزمەت جانە بالاباقشا اقىسى سياقتى باسقا دا ءومىر ءسۇرۋ شىعىندارىندا دا بايقالادى.
باعانى تالداعاندا ەلدەردىڭ تابىس دەڭگەيىن دە ەسكەرگەن ءجون. Numbeo دەرەكتەرى بويىنشا, ەۋروپا ەلدەرىندە جالاقى مەن ساتىپ الۋ قابىلەتى ايتارلىقتاي جوعارى. مىسالى, گەرمانيادا ورتاشا ايلىق تابىس (سالىقتان كەيىنگى «تازا» جالاقى) 3,3 مىڭ اقش دوللارىنان اسادى. ال قازاقستاندا ورتاشا تازا جالاقى – 535,2 دوللار شاماسىندا. بۇل ەۋروپامەن سالىستىرعاندا تومەن, بىراق ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ بارلىعىنان جوعارى كورسەتكىش. باعانىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى قازاقستاندىقتاردىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتى نيۋ-يورك دەڭگەيىنىڭ 54,9%-ىن قۇرايدى. بۇل وڭىردەگى ەڭ جوعارى ناتيجەلەردىڭ ءبىرى.
زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا, ەۋروپا مەن سولتۇستىك امەريكادا ءومىر ءسۇرۋ قۇنى الدەقايدا جوعارى, بۇل تەك ازىق-ت ۇلىككە عانا ەمەس, جالپى تۇرمىس شىعىندارىنا دا اسەر ەتەدى. ال قازاقستان, قىرعىزستان, وزبەكستان جانە بەلارۋس سياقتى ەلدەردە باعا تومەن, بىراق جالاقى دا سالىستىرمالى تۇردە از. سوعان قاراماستان, ىشكى نارىقتاعى باعانىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن ايماق دەڭگەيىندە تۇراقتى ۇستاپ تۇر.
