يننوۆاتسيا ەكونوميكانى وزگەرتەتىن كۇشكە اينالدى

جاساندى ينتەللەكت ەل ەكو­نوميكاسىنىڭ وسۋىنە ايتار­لىقتاي اسەر ەتە الادى. گرۋزيا ەكونوميستەرى داۆيت گونداۋ­ري مەن ميحايل باتياش­ۆيلي جۇرگىزگەن جاڭا زەرت­تەۋ جاساندى ينتەللەكت تەحنولو­گيالارىنىڭ ىشكى جالپى ءونىمدى ارتتىرا الاتىنىن كورسەتتى. عالىمدار ونداعان ەلدىڭ ەكونوميكاسىن زەرتتەي وتىرىپ, جاساندى ينتەللەكت جىل سايىن ءىجو-ءنىڭ ءوسىمىن 2,3%-عا دەيىن جەت­كىزە الاتىنىن انىقتادى.

«ەگەر مەملەكەت تسيفرلىق تەحنولوگيالارعا ناقتى قار­جى سالسا, تەحنوپاركتەر اشىپ, جاساندى ينتەللەكتىنى مەم­لە­كەتتىك قىزمەتتەرگە, مەدي­تسي­ناعا, ونەركاسىپكە جانە كولىككە ەنگىزسە, ناتيجەسى كوپ كۇتتىرمەيدى. مىسالى, گەرمانيا مەن وڭتۇستىك كورەيادا جاساندى ينتەللەكت ءوندىرىستى جاڭارتۋعا, قاتەلىكتەردى ازايتۋعا جانە تيىمدىلىكتى ارتتى­رۋعا كومەكتەستى. اقش-تا ول مەديتسينا مەن بانك جۇيەسىن جەتىل­دىرۋگە ىقپال ەتتى. ءۇندىستاندا اۆتوماتتاندىرۋ جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا سەبەپ بولدى. PwC جانە McKinsey حالىقارالىق ساراپشىلارىنىڭ باعالاۋىنشا, 2030 جىلعا قاراي جاساندى ينتەللەكت الەمدىك ەكونوميكانىڭ كولەمىن 15 ترلن دوللارعا ۇلعايتۋى مۇمكىن», دەپ جازىلعان زەرتتەۋدە.

ءبىزدىڭ ەل تسيفرلىق ترانسفورماتسيا ستراتەگياسىن ىسكە اسىرىپ كەلەدى. 2023 جىلى ۇكىمەت اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەن كيبەرقاۋىپسىزدىكتى دامىتۋدىڭ 2023–2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىن بەكىتتى. قازىر مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ 90%-دان استامى ونلاين فورماتتا كورسەتىلەدى. eGov پورتالى مەن ءموبيلدى قوسىمشا ارقىلى 33 تسيفرلىق قۇجاتقا قولجەتكىزۋگە بولادى. «تسيفرلىق قۇجاتتار» قىزمەتىن 12 ملن-نان استام ادام پايدالانعان.

قارجى ءمينيسترى ءمادي تا­كيەۆتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ كولەڭكەلى ەكونوميكانى ازايتۋ تۋرالى تاپسىرماسىن ورىنداۋ بارىسىندا تسيفرلىق تەحنولوگيا ەكونوميكاعا دەندەپ ەنگەن.

«بيىلدان باستاپ كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا نەگىزگى ۋاكىلەتتى ورگان رەتىندە قارجى مينيسترلىگى بەكىتىلدى. وسىعان وراي جاڭا تاسىلدەر قابىلداندى, ۇيلەستى­رۋ مەن ساياساتتى جۇرگىزۋ مينيستر­لىكتىڭ قۇزىرىنا ءوتتى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دامۋ جوسپارلارىندا KPI كورسەتكىشتەرىن باعالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. كوپتە­گەن ورگاننىڭ ەرەجەلەرىنە كو­لەڭ­كەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل فۋنكتسياسى قوسىلدى. ال كولەڭكەلى اينالىمى جوعا­رى سالالارعا جول كارتالا­رى ازىر­لەندى. سالىقتىق اكىمشى­لەندىرۋدە زاماناۋي تسيفرلىق قۇرالدار ەنىپ جاتىر. نەگىزگى جوبا – «Smart Data Finance» جۇيەسى. بۇل جۇيە جاساندى ينتەللەكت ارقىلى ازاماتتار مەن بيزنەستىڭ ۇلكەن دەرەكتەرىن تالدايدى, سالىقتان جالتارۋ سحەمالارىن انىقتايدى جانە سالىق تولەۋشىنىڭ تسيفرلىق ءپروفيلىن جاسايدى. قازىر جۇيەگە 74 دەرەك­كوز قوسىلعان, جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 30 مەكەمە, ونىڭ ىشىندە بانك­تەر مەن مەملەكەتتىك ورگاندار قوسىلماق», دەيدى مينيستر.

ەكونوميست ولجاس قۇداي­بەرگەن جاساندى ينتەللەكتىنى كەڭىنەن ەنگىزۋ ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىن ايتارلىقتاي ارتتىردى دەپ باعامدايدى. بىرنەشە حالىقارالىق زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىندە گەنەراتيۆتى جاساندى ينتەللەكت كاۆكاز جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ەكونوميكاسىنا, سونىڭ ىشىندە قازاقستانعا دا, جىل سايىن شامامەن 10 ميل­ليارد دوللار كولەمىندە قوسىمشا ۇلەس قوسقان. مىسالى, بىلتىر ەلىمىزدىڭ ءىجو-ءسى 288 ميلليارد دوللارعا جەتكەن.

«مەملەكەتىمىزدىڭ يننوۆاتسيا مەن تەحنولوگياعا باسىمدىق بەرۋى – ەلدىڭ بولاشاعىنا باعىتتال­عان دۇرىس قادام. تەحنولوگيالىق پروگ­رەسس پەن تسيفرلاندىرۋ ەكو­نوميكامىزدىڭ بىرنەشە سالاسىندا ناقتى ناتيجە بەرىپ وتىر. ماسەلەن, مەملەكەتتىك باسقارۋدا ەلەكتروندى ۇكىمەت جۇيەسى مەن جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندەگى شەشىمدەر ەنگىزىلدى. ال اقىلدى كولىك جۇيەلەرى قوزعالىستى باقىلايدى. بايلانىس سالاسىندا 5G تەحنولوگياسى جىلدام ينتەرنەت پەن جاڭا سەرۆيستى دامىتتى. اۋىل شارۋاشىلىعىندا تسيفرلىق پلاتفورمالار مەن دالمە-ءدال ەگىنشىلىك تەحنولوگيالارى ونىمدىلىكتى ارتتىردى. تاۋ-كەن جانە مەتاللۋرگيا سالاسىندا ءوندىرىس اۆتوماتتاندىرىلىپ جاتىر. قارجى سالاسىندا فينتەح پەن ونلاين تولەم جۇيەلەرى كەڭ تارالىپ, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى جاقساردى», دەيدى ەكونوميست.

«ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق عىلى­مي قىز­مەتكەرى سالتانات احمەتجا­نو­ۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەلىمىز ورتالىق ازيا مەن تمد ەلدەرى اراسىندا تسيفرلىق باسقا­رۋ دەڭگەيى بويىنشا كوش باستاپ تۇر.

ء«بىز الەمدىك رەيتينگتەر­دە دە جوعارى ورىندامىز. ەلەكترون­دىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەر مەن ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋ باعىتىندا جاقسى ناتيجەگە جەتتىك. 2029 جىلعا دەيىنگى جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى. سونىمەن قاتار ءموبيلدى جانە كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جەلىسىنىڭ قامتىلۋ اۋماعى كەڭەيىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا جاساندى ينتەللەكت نەگىزدەرى بويىنشا وقىتۋ مىندەت­تى پانگە اينالىپ جاتىر. ەكو­نوميكالىق تۇرعىدان العان­دا, تسيفرلاندىرۋ مەن جاسان­دى ين­تەللەكت باعدارلاماسى ەل­دىڭ قۇرىلىمدىق دامۋىنا سەر­پىن بەرە الادى. بۇل ەلىمىزدى شي­كىزاتقا تاۋەلدى ەمەس جاڭا دامۋ جولىنا شىعارىپ, ونىمدىلىكتى ارتتىرۋعا جانە سالىق بازاسىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى ساراپشى.

راسىندا, مەملەكەتتىك باسقا­رۋداعى تسيفرلاندىرۋ اكىمشىلىك شىعىنداردى ازايتادى, بيزنەس پەن ازاماتتارعا قىزمەت كور­سە­تۋ ۇدەرىسىن جىلدامداتادى ءارى جەمقورلىق تاۋەكەلىن تومەن­دەتەدى.

«ناقتى سەكتوردا جاساندى ينتەللەكت ءوندىرىس جابدىقتارى­نىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرا الادى. ال اۋىل شارۋاشىلىعىندا «اقىل­دى» تەحنولوگيالاردى ەنگى­زۋ كلي­ماتتىق تاۋەكەلدى الدىن الا بول­جاۋعا جاعداي جاسايدى. ەكونوميكا قۇرىلىمىندا دا وزگەرىس بولادى. تسيفرلىق كلاس­تەرلەر پايدا بولىپ, ەل ءبىلىم مەن ين­­نوۆاتسياعا نەگىزدەل­گەن ەكو­نو­­ميكاعا كوشە باستايدى. بۇل وزگەرىستەر شيكىزاتقا تاۋەلدى­لىكتى ازايتادى. تسيفرلىق كو­دەكس تسيفرلىق اكتيۆتەردى, ونلاين قىزمەتتەر مەن ەلەكتروندىق ساۋدا الاڭدارىن رەتتەۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستىرادى. بۇل سالىق تۇسىمدەرىن كوبەيتۋگە ىقپال ەتە­دى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردى اۆتوماتتاندىرۋ جانە ونلاين باقىلاۋ بيۋدجەتتىك شىعىنداردى ازايتادى», دەيدى س.احمەتجانوۆا.

ءماجىلىس دەپۋتاتى بەرىك بەي­سەنعاليەۆتىڭ پىكىرىنشە, جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋ ەل ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتى ءوسۋىنىڭ باستى باعىتى بولۋعا ءتيىس.

«قازىرگى جاعداي كۇردەلى, بىراق ەل­دىڭ باستى ماقساتى – تۇراقتى­لىقتى ساقتاۋ. كەيىنگى جەتى ايدا ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 6,3%-عا ءوستى. ءبىر ادامعا شاققانداعى تابىس شامامەن 1 770 دوللاردى قۇراپ وتىر. بۇل كورسەتكىش كورشى رەسەي مەن قىتايدان جوعارى. مۇناي ءوندىرىسى 7,5%-عا ءوسىپ, تاۋلىگىنە 2 ملن باررەلدەن استى. بۇل – تاريحي ەڭ جوعارى كورسەتكىش. ەلدەگى وڭ وزگەرىسكە قاراماستان, پرەزيدەنت ەكونوميكانى ودان ءارى دامىتۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. ەكو­نوميكانىڭ بولاشاعى تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەل­لەكتىنى قولدانۋعا بايلانىستى. بۇل تەك ءوندىرىس سالاسىندا ەمەس, مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋدە دە ماڭىزدى ءرول اتقارادى», دەدى دەپۋتات.

«مەملەكەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسياسى» – ەلىمىزدىڭ جاڭعىرۋ ءداۋىرىن باستاعان اسا ماڭىزدى قۇجات. ەگەمەندىك  ەلدىڭ ساياسي ەركىندىگى مەن ەكونو­مي­كا­لىق دەربەستىگىنە جول اشتى. يننوۆاتسيا بۇگىندە ەل دامۋىنىڭ نەگىزگى باعىتىنا اينالدى. تسيفر­لىق تەحنولوگيالار, «جاسىل ەكونوميكا», سونداي-اق دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن شەشىمدەر ەكو­نو­مي­كانىڭ قۇرىلىمىن وزگەرت­­تى. يننوۆاتسيا ەندى تەك تەح­نو­­لوگيا ەمەس, ويلاۋ ءتاسىلى مەن باسقارۋ مادەنيەتىنىڭ بولىگىنە اينالىپ وتىر. بۇل – ەلدىڭ تاۋەلسىز دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭى, ەگە­مەن­دىك­تىڭ بۇگىنگى مازمۇنى.