فوتو: bbc.com
لوندونداعى زەرتحانا
لوندوننىڭ سولتۇستىك-باتىسىنداعى شاعىن زەرتحانادا ءۇش شويىن قول باياۋ قيمىلداپ تۇر. كادۋىلگى ساۋساقتارى بار ەكەن. قىسقىش ەمەس, اينىماعان ادامنىڭ باس بارماعى, بالاڭ ۇيرەك, ورتان تەرەك, شىلدىر شۇمەك, كىشكەنە بوبەگى. ۋىسى بىردە اشىلىپ, بىردە جابىلىپ تۇر. ناعىز ادام قولى دەرسىز.
ء«بىز تەرميناتور جاساعىمىز كەلمەيدى», دەيدى Shadow Robot كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى ريچ ۋوكەر ازىلدەپ.
ۇزىن شاشتى, كوزىلدىرىكتى, ساقالدى ول ناعىز عالىمنان گورى ەركىن ويلى سۋرەتشىگە كوبىرەك ۇقسايدى. بىراق ءوز كومپانياسىن ماقتانىشپەن تانىستىرىپ ءجۇر.
ء«بىزدىڭ ماقسات – ادامعا كومەكتەسەتىن, ءومىرىن جەڭىلدەتەتىن, ءۇي شارۋاسىنىڭ ءبارىن اتقارا الاتىن امبەباپ كومەكشى روبوت جاساۋ», دەيدى ول.
الايدا بۇل تەك ىڭعايلىلىق ەمەس. بۇنىڭ استارىندا ۇلىبريتانياداعى ەڭ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – الەۋمەتتىك كۇتىم سالاسىنداعى داعدارىستى شەشۋ نيەتى جاتىر.
قارتتار كۇتىمىندەگى قيىندىق
وتكەن جىلعى Skills for Care ۇيىمىنىڭ ەسەبىن تياناق قىلساق, انگليادا ەرەسەكتەرگە كۇتىم كورسەتەتىن 131 مىڭ جۇمىس ورنى بوسبولعان. ال Age UK دەرەگىنە سۇيەنسەك, انگليادا 65 جاستان اسقان ەكى ميلليون ادام قاجەتتى كۇتىمگە قول جەتكىزە الماي وتىر.
فوتو: AFP via Getty
بولجام بويىنشا, 2050 جىلدارى حالىقتىڭ ءتورتتىڭ ءبىرى قارتتار قاتارىنا قوسىلادى. بۇل جاعداي كۇتىم جۇيەسىنە ودان ءارى سالماق تۇسىرمەك. مىنە, وسى تۇستا روبوتتار كومەككە كەلۋى مۇمكىن.
بۇرىنعى ۇكىمەت كۇتىم سالاسىندا قولدانىلاتىن روبوتتاردى دامىتۋعا 34 ميلليون فۋنت ينۆەستيتسيا قۇيعان. 2019 جىلى ولار:
«كەلەسى 20 جىلدا اۆتونومدى جۇيەلەر, سونىڭ ىشىندە روبوتتار دا, ءبىزدىڭ ءومىرىمىزدىڭ قالىپتى بولىگىنە اينالادى, ءومىر ءسۇرۋ, جۇمىس ىستەۋ جانە ءجۇرۋ ءتاسىلىمىزدى وزگەرتەدى», دەپ مالىمدەگەن.
بىراق بۇل ماسەلەنى شىنىمەن شەشە مە؟ وقىرمان, قارت اتا-اناڭىزدىڭ كۇتىمىن تەمىر ماشيناعا سەنىپ تاپسىرار ما ەدىڭىز؟
جاپونياداعى روبوتتار: كۇتىم مەن جاتتىعۋ
جاپونيا بىزگە كەلەشەكتىڭ كەلبەتى قانداي بولاتىنىن كورسەتكەندەي. ون جىل بۇرىن ولاردىڭ ۇكىمەتى قارتتار ۇيىنە ارنالعان روبوتتار ءوندىرىسىن قولداۋ ءۇشىن سۋبسيديا بولە باستاعان. سەبەبى ەلدە ەگدە جاستاعى ادامدار كوبەيىپ, كۇتۋشىلەر جەتىسپەي جاتىر.
لوندونداعى كۋين مەري ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, جاساندى ينتەللەكت مامانى دجەيمس رايت جەتى اي بويى جاپون قارتتار ۇيىندە روبوتتاردىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن باقىلادى.
فوتو: NurPhoto via Getty
ءۇش ءتۇرلى روبوت سىنالعان:
-
HUG – جاپوندىق Fuji كومپانياسى جاساعان. ول ادامدى توسەكتەن ورىندىققا نەمەسە دارەتحاناعا كوتەرىپ اپارۋعا كومەكتەسەتىن جەتىلدىرىلگەن ءجۇرىس ارباسىنا ۇقسايدى.
-
Paro – بالا تەڭىز تۇلكىسىنە (تيۋلەنگە) ۇقسايتىن جۇمساق روبوت. ول دەمەنتسيامەن اۋىراتىن ادامداردى تىنىشتاندىرۋ ءۇشىن جاسالعان.
-
Pepper – شاعىن, دوستىق بەينەلى ادام ءتارىزدى روبوت. ول قولدارىن قيمىلداتىپ, جاتتىعۋلاردى كورسەتىپ, قارتتارمەن بىرگە دەنە جاتتىعۋىن جاسايتىن.
باستاپقىدا پروفەسسور رايت روبوتتاردىڭ كۇتۋشىلەردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتەدى دەپ ويلاعان. بىراق تاجىريبە كەرىسىنشە ناتيجە كورسەتكەن.
فوتو: Getty
«روبوتتاردى كۇتىپ, قۋاتتاپ, تازالاۋ – كۇتۋشىلەردىڭ ءوز ۋاقىتىن جەيتىن نەگىزگى جۇمىسقا اينالدى. ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ ولار روبوتتاردى قولدانۋدى توقتاتتى, ويتكەنى جۇمىس تىم كوپ, ال روبوتتار ءجيى بۇزىلىپ وتىردى», دەيدى ول.
HUG-تى تۇرعىندارعا كەدەرگى جاساماس ءۇشىن ۇنەمى جىلجىتىپ وتىرۋ قاجەت بولعان. ال Paro كەيبىر ناۋقاستاردى شامادان تىس ەموتسيونالدى بايلانىسقا ءتۇسىرىپ, كۇيزەلىسكە ۇشىراتقان. ال Pepper تىم الاسا ءارى داۋىسى بيىك بولعاندىقتان, جاتتىعۋلارىن ادامدار ەستي دە, كورە دە الماعان.
روبوت وندىرۋشىلەردىڭ جاۋابى
ارينە, وندىرۋشىلەر بۇعان ءوز ءۋاجىن بىلدىرگەن. HUG – قازىر ىقشام ءارى قولدانۋعا ىڭعايلى ەتىپ جەتىلدىرىلگەن. Paro جاساۋشىسى تاكا-نوري شيباتا روبوتتىڭ 20 جىلدان بەرى ءساتتى قولدانىلىپ كەلە جاتقانىن, ونىڭ تەراپيالىق اسەرىن دالەلدەيتىن كلينيكالىق دەرەكتەر بار ەكەنىن ايتتى. Pepper – باسقا كومپانياعا ساتىلىپ, باعدارلاماسى جاڭارتىلعان.
دەگەنمەن پروفەسسور رايتتىڭ زەرتتەۋى ماڭىزدى ساباق بولعان.
زەرتحانادان – تۇرمىسقا
نوتتينگەم ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى پراميندا كالەب-سوللي قازىر روبوتتاردى كۇندەلىكتى تىرشىلىككە باۋلىپ جاتىر.
ء«بىزدىڭ ماقسات – روبوتتاردى زەرتحانادان شىعارىپ, ادام ومىرىنە ەنگىزۋ», دەيدى ول.
سول ءۇشىن ول Emergence اتتى جەلى قۇرعان. بۇل جوبا روبوت جاساۋشىلار مەن بيزنەس وكىلدەرىن, سونداي-اق قارت ادامداردى بايلانىستىرىپ, ولاردىڭ روبوتتان نە كۇتەتىنىن انىقتاۋعا باعىتتالعان.
پىكىرلەر ءارتۇرلى: بىرەۋلەر سويلەي الاتىن جانە قورقىنىش تۋدىرمايتىن روبوت قالاسا, ەندى بىرەۋلەر «كورىكتى ءارى سۇيكىمدى» ديزايندى قالايدى. بىراق كوبىنىڭ باستى تالابى – روبوت وزدىگىنەن تازالانىپ, وزدىگىنەن قۋاتتانسا ەكەن.
ء«بىز روبوتقا قارامايمىز, روبوت بىزگە قاراسىن», دەيدى ساۋالناماعا قاتىسۋشى قاريانىڭ ءبىرى.
ادام قولى سەكىلدى
Shadow Robot زەرتحاناسىنا قايتا ورالساق, ريچ ۋوكەر ەڭ قيىن ماسەلەنىڭ ءبىرى – ادامنىڭ قولىنداي يكەمدى روبوت قول جاساۋ ەكەنىن ايتادى.
«روبوت پايدالى بولۋ ءۇشىن, ول ادام سياقتى الەممەن ارەكەتتەسە الۋى كەرەك. ياعني, قولدىڭ نازىك ءارى ءدال قيمىلدارىن قايتالاي ءبىلۋى شارت», دەيدى ول.
روبوت قولىندا 100 سەنسور بار. ول مەتالل مەن پلاستيكتەن جاسالعان, ءارى ادامنىڭ قولىنداي مىقتى جانە يكەمدى. ساۋساقتارى بىرىنەن سوڭ ءبىرى جىلدام ءارى ءدال قيمىلداپ, سوڭىندا «وك» بەلگىسىن جاساي الادى. ءتىپتى ءبىر قولىمەن رۋبيك كۋبيگىن دە قۇراي الادى.
الايدا ءالى دە قايشى ۇستاۋ نەمەسە نازىك زاتتى سىندىرماي كوتەرۋ سياقتى ۇساق ارەكەتتەرگە يكەمدەنبەگەن.
فوتو: Getty Images
«ادام قايشىنى قالاي ۇستايدى؟ اسىلىندا بۇل كەرەمەت قۇبىلىس. ساۋساق ۇشىنداعى سەزىم ارقىلى قىسىمدى رەتتەيمىز, كەسۋ بۇرىشىن وزگەرتەمىز. مۇنى روبوتقا قالاي ۇيرەتەمىز؟» دەيدى ول.
جوبانىڭ جەتەكشىسى پروفەسسور دجەنني ريد روبوت قولدىڭ ديزاينىن جانۋارلار قوزعالىسىن زەرتتەۋ ارقىلى جەتىلدىرىپ جاتىر.
«جانۋارلاردىڭ قوزعالىسى – تابيعاتتىڭ ەڭ ۇتىمدى ءارى اسەم جۇيەسى. اسەمدىك دەگەنىمىز – تيىمدىلىكتىڭ ءبىر ءتۇرى», دەيدى ول.
جاساندى بۇلشىقەتتەر
دانيالىق ينجەنەر ءارى كاسىپكەر گۋگگي كوفود روبوتتارعا ارنالعان جاساندى بۇلشىق ەت جاساپ ءجۇر. ونىڭ Pliantics اتتى كومپانياسى ازىرگە ىزدەنىس ساتىسىندا بولسا دا, ەلەكتر توگى وتكەندە جيىرىلىپ-بوسايتىن ەرەكشە يكەمدى ءارى ءتوزىمدى ماتەريال تابا العان.
بۇل تاقىرىپ گۋگگي كوفود ءۇشىن جاي عانا عىلىمي ىزدەنىس ەمەس, جۇرەككە جاقىن ءىس.
«جاقىندا ماڭايىمداعى بىرنەشە ادام دەمەنتسيادان كوز جۇمدى. سولاردى كۇتكەن جانداردىڭ قانداي قيىندىق كورەتىنىن ءوز كوزىممەن كوردىم. ەگەر ءبىز ولاردىڭ قورقىنىشىن جەڭىلدەتىپ, ءومىر ساپاسىن ءسال دە بولسا جاقسارتا الساق – بۇل ماعان ۇلكەن جىگەر بەرەر ەدى», دەيدى ول.
فوتو: Bloomberg via Getty Images
كوفود ازىرلەگەن بۇلشىق ەتكە ۇقساس ماتەريال قازىر Shadow Robot كومپانياسىمەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىپ جاتقان جاڭا جوباعا ەنگىزىلىپ جاتىر. ماقسات – ادامنىڭ قولىنداي سەزىمتال, نازىك ارەكەت ەتە الاتىن روبوت قول جاساۋ. مۇنداي قول قىسىمدى وزدىگىنەن سەزىپ, زاتتى قىسپاي, ۇقىپپەن ۇستاي ءبىلۋى ءتيىس.
روبوتتار كۇتۋشىلەردىڭ ورنىن باسا الا ما؟
پروفەسسور دجەيمس رايت روبوتتاردىڭ پايداسىمەن بىرگە, ونىڭ كولەڭكە تۇسىن دا ەسكە سالادى:
«ەگەر كۇتىم سالاسىندا روبوتتار جاپپاي قولدانىلسا, كۇتۋشىلەردىڭ ەڭبەگى ارزانداپ, ۇلكەن ستاندارتتالعان قارتتار ۇيلەرى پايدا بولۋى مۇمكىن. سول كەزدە كۇتۋشىلەر روبوتتاردى كۇتىپ-ۇستاۋمەن عانا اينالىسىپ, ادامدارمەن قارىم-قاتىناس ازايادى», دەيدى ول.
بۇل پىكىر «روبوتتار كۇتۋشىلەردىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەيدى» دەگەن باستاپقى سەنىمگە قايشى.
بولاشاققا دايىندىق
دەگەنمەن, ۇمىتپەن قارايتىن ساراپشىلار دا از ەمەس. ساۋتگەمپتون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى گوپال رامچۋرن:
«قازىر كۇتۋشىلەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ايقىن. سوندىقتان بۇل سالا الداعى جىلدارى ءىرى يندۋسترياعا اينالۋى مۇمكىن»,دەيدى.
ول «Responsible AI» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى رەتىندە جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىنىڭ قاۋىپسىز ءارى سەنىمدى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا ەڭبەكتەنىپ ءجۇر.
پروفەسسور مىسال رەتىندە يلون ماسكتىڭ وتكەن جىلى تانىستىرعان Optimus اتتى ادام بەينەلى روبوتىن اتاپ ءوتتى:
«ۇناسا دا, ۇناماسا دا – روبوتتار زامانى كەلە جاتىر. ءبىز سوعان دايىن بولۋىمىز كەرەك», دەيدى ول.
سوندىقتان قازىردىڭ وزىندە روبوتتاردىڭ ادامدارعا قىزمەت ەتەتىن بولاشاعىن ايقىندايتىن زاڭدار مەن ەرەجەلەردى جاساۋ قاجەتتىگى ايتىلىپ ءجۇر.
ء«بىز روبوتتارعا ەمەس, روبوتتار بىزگە قىزمەت ەتەتىن جاعداي جاساۋىمىز كەرەك», دەيدى ساراپشى.
