جاساندى ينتەللەكت • 18 قازان, 2025

جاساندى ينتەللەكت, ادەبيەت جانە ءبىز...

470 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

ادامزات بالاسى جارالعالى بەرى ءومىر دە, سول ءومىردىڭ ءوزىن اق قاعازعا كەستەلەۋى ءتيىس ءسوز ونەرى دە ءبىر ورىندا ىركىلىپ, بىرەر ساتكە دە دامىلداعان ەمەس. ادەبيەت ارقىراپ اققان وزەن سىندى زامانا تۋعىزعان تانىمدى ءوز يىرىمىنە تارتىپ, تىڭ كوزقاراس پەن جاڭا تۇسىنىكتەر تۋعىزىپ, كولدەنەڭ كەدەرگىنى بۇزىپ-جارىپ جوڭكىلىپ كەلەدى. بۇل اعىندى جاساندى ينتەللەكت بوگەمەي مە؟

جاساندى ينتەللەكت, ادەبيەت جانە ءبىز...

قازىر عالامنىڭ بىلىگى مەن ءبىلىمى جي-عا قوتارىلىپ, سەزىم­نىڭ ورنىن اقىل باستى. ساۋاتتى جازىلعان ءماتىن مەن جانى بار جازبانىڭ اراسىندا شەكارا پايدا بولىپ, ادامنىڭ ميى مەن جاساندى جادىنىڭ ۇلى كۇرەسى باستالدى. مۇنىڭ سىر­تىندا قالامگەرلەر ايلاپ ويلا­نىپ, جىلداپ تولعانىپ ءجۇرىپ اق قاعازعا قاشاي الماي­تىن كوركەم اڭگىمەنى, ياكي ولەڭدى اينالدىرعان ون سەكۋندتا قىزدىڭ جيعان جۇگىندەي جازىپ بەرە قوياتىن «جي» اتتى قۇدىرەتپەن باسەكەگە تۇسەتىن زامان كەلدى. اڭگىمە مەن ولەڭدى قويشى, الەمدە پوەما مەن روماندى جي-مەن جازاتىن قالامگەرلەردىڭ دە توبەسى قىلاڭ بەرىپ قالعانىن ەستىپ جاتىرمىز. كوزقاراستاردىڭ ايناسى قۇبىلىپ, بۇقارانىڭ ادامي بولمىس ءبىتىمى وزگەرىپ جات­قاندا, قالامگەر جاراتا الما­عان كوركەمدىكتى جاساندى زەردە جانى بار ەتىپ جاساپ, تامىرىنا قان جۇگىرتسە (كەلەشەكتە بۇل دا مۇمكىن عوي), ونى قالىڭ وقىر­مان جاپپاي تۇتىنار بولسا, كوشكەن كەرۋەننىڭ ارتىنان ۇرگەن يتتەي بولۋدىڭ قاجەتى جوق شىعار. بۇل جايتقا اسانقايعىلىق كوزبەن قاراپ, «جي ادەبيەتتى تىعىرىققا تىرەيدى» دەپ جالاڭ ۇران كوتەرۋدەن اۋلاقپىز. كەرىسىنشە, ءبىزدىڭ كوكەيدە «جي تۇتىناتىن جاڭا ادامداردىڭ بولەكشە تۇرپاتتى بولمىسىن, مىڭ سان قاتپارلى پسيحولوگياسىن ءبىزدىڭ ادەبيەت قالاي جازۋى ءتيىس؟» دەگەن ساۋال تۇرۋعا ءتيىس.

ينتەرنەت قارقىندى دامىپ, قوعامنىڭ بارلىق سالاسىنا جي تۇمسىعىن تىعىپ ۇلگەرگەن داۋىردە كەيىپكەرلەردىڭ وبرازى دا كۇردەلەنە ءتۇسۋى زاڭدى قۇبىلىس. ۋاقىت وتكەن سايىن جي ادامنىڭ قۋانىشى مەن قايعىسىن باياعى قالىپتان ايىرادى. ونى جاقسىبەك ەشىمقۇلوۆ اتتى جاس قالامگەردىڭ ء«ولىم. كود. ءومىر» اتتى اڭگىمەسىن وقىعاندا انىق سەزىندىك. جاس قالامگەردىڭ جازۋ مانەرىندەگى جاڭاشىلدىعىن شەتكە ىسىرىپ قويىپ, تىكە سيۋجەتىنە نازار اۋدارىڭىزشى.

جالعىزىلىكتى انانىڭ ءامىر اتتى بالاسى شەتىنەپ, ادامى كوپ قالادا ءبىر ءوزى قالادى. ومىردەگى ءۇمىت ءجىبىن جالعىز ۇلدىڭ كەلەشە­گىنە بايلاعان تولقىن اتتى كەلىن­شەك كۇيزەلىستىڭ تەڭىزىنە باتىپ, دەپرەسسياعا تۇسەدى. شەتىنەپ كەتكەن پەرزەنتىنىڭ سۋرەتتەرى مەن ۆيدەولارىن قاراي-قاراي كوزى تالىپ, قۇربىسىنىڭ كەڭەسىمەن جاساندى ينتەللەكت ارقىلى ساعىم بالا جاسايدى. جي پەرزەنتىنىڭ سۋرەتتەرى مەن بەينەجازبالارىنا جان ءبىتىرىپ, ونىسى ادامشا سويلەپ, ۆيرتۋالدى الەمدە دەربەس ءومىر سۇرەدى. جارىم كوڭىل سورلى انا كۇندەلىكتى كومپيۋتەردىڭ الدىندا وتىرىپ الىپ, سول ۆيرتۋالدى امىرگە مۇڭىن شاعادى, سىرىن اقتارادى.

راس, كەز كەلگەن ادامنىڭ ومى­رىندە ءتۇرلى قايعىلى قازا بولادى عوي. جاقىنىمىز دۇنيە سالسا, ونىڭ سۋرەتتەرى مەن بەينەجازبا­لارىن ءالسىن-ءالسىن قاراپ, ىشتەگى شەر مەن كۇيىكتى باسقىمىز كەلەتىنى وتىرىك پە؟ وسىدان-اق, زامانا جاراتقان يگىلىكتەر بىرتە-بىرتە ادامنىڭ قايعىرۋ سەزىمىنىڭ ءوزىن وزگەرىسكە تۇسىرە باستاعانىن بايقاۋعا بولماي ما؟

ەڭ ازاپتىسى سول, جالعىزىلىكتى كەلىنشەك, جي-داعى ساعىم با­لاسىنىڭ ءىشى پىسقان سوڭ, وعان سەرىك بولار ۆيرتۋالدى قىز دا جاسايدى. ساعىم ءامىر سول قىزبەن كوڭىل كوتەرىپ, شىنايى ومىردەگى اناسىن ۇمىتادى. جاساندى زەردەمەن وشكەن ءۇمىتتىڭ شىراعىن جاقپاق بولعان شەرلى تولقىن جي ىشىندەگى ۆيرتۋالدى پەرزەنتىن قىزعانىپ, اقىرىندا ءامىردىڭ ساعىم عاشىعىنىڭ كوزىن جويدى.

شاعىن عانا اڭگىمەدەگى كەلىن­شەكتىڭ ايانىشتى ءحالى كىمنىڭ بولماسىن جانىن تۇرشىكتىرەدى. ۆيرتۋالدى الەمگە قۋانىشى مەن قايعىسىن «جاسىرعان» جالعى­زىلىكتى ادامى كوپ قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندىقتان دا بولار بۇگىنگى ناقتى زاماندى سۋرەتتەگەن, قازىرگى ادامداردىڭ ىشىندەگى مۇڭ-زاردى بەينەلەگەن, ونى جاس­تاردىڭ ويلاۋ قابىلەتىنە ۇيلەس­تىرە جازىلعان شىعارما­عا ەرەكشە ىقىلاسىمىز اۋىپ وتىر.

بۇل شىعارما قازاق ادەبيە­تىندە ءالى دە قوزعالا قويماعان تا­قى­رىپتى قاۋزاۋىمەن دە قۇندى كو­رىندى. اڭگىمە تاقىرىبىنىڭ ءسات­سىز قويىلعانى, ۆيرتۋالدى الەم­­ لوگيكاسىنىڭ اشىلا قوي­­ماعانى, باستى كەيىپكەر تولقىن­نىڭ كۇيزەلىسىنىڭ تەرەڭى­رەك سۋرەتتەلمەگەنى, شىعارماداعى ستيلدىك جانە گراماتيكالىق قاتە­لىك­تەردىڭ از ەمەستىگى سەكىلدى كەمشى­لىك­تەردى ەسەپكە الماساق, جۇبا­نىش پەن قاسىرەتتىڭ, ءۇمىت پەن وكى­نىش­­تىڭ ءپىشىنىنىڭ وزگەرگەنىن ۇقتىر­­عانى ءۇشىن اۆتورعا ريزامىز. وسىلاي جي دامىعان زامان­داعى انا مەن بالانىڭ اراسىن­داعى ەرىك­سىز ۆير­تۋالدى بايلانىس جانىمىز­دى جابىرقاتىپ قانا قويماي, ادام­داردىڭ قاي­عى­مەن كۇرەسۋى دە بۇرىن­عىعا ۇقسامايتىنىن مويىنداتتى.

اڭگىمەنى وقىعاننان كەيىن بىرنەشە كۇن اۋىر ويدىڭ جەتە­گىندە جۇردىك. زامان تەحنولوگيا­سى وزگەرگەن سايىن بۇرىنعى قال­پىمىزدى ساقتاپ تۇرا الماي­دى ەكەنبىز. جاڭا زامان جاڭا ادامداردى دۇنيەگە اكەلىپ, ۋاقىت وتكەن سايىن ولاردىڭ پسيحولوگياسى دا تسيفرلى تەحنولوگيالار سىندى كۇردەلەنە تۇسەدى-ءمىس. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن جازۋشى-جۋر­ناليست ساكەن سىبانبايدىڭ «عالام­تورداعى ماحاببات» اتتى اڭگى­مەسىن وقىعاندا ينتەرنەتپەن سويلەسىپ ءجۇرىپ, ادام سەكىلدى اڭگىمە­لەسۋدەن قالعان Z ۇرپاقتىڭ قاسىرەتىن جازباي تانىپ ەدىك. سول كەزدە دە ادەبيەتتىڭ باستى مىندەتى ادامنىڭ ىشىنە ءۇڭىلىپ, شىنايى ءومىردى جازۋ ەكەنىن ىشتەي تۇيسىنگەنبىز. ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان جاقسىبەك ەشىمقۇلوۆتىڭ ء«ولىم. كود. ءومىر» اتتى اڭگىمەسى بولاشاقتا دۇنيەگە كەلەتىن كوركەم تۋىندىلاردىڭ قالىبىنىڭ دا باس­قاشا بولارىن ءھام اقىن-جازۋشى دا جي تۇتىناتىن وقىرماننىڭ تالعامىنا ساي تۇلەۋگە تيىستىگىن اڭعارتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاندا قانشا قالا بار؟

قازاقستان • بۇگىن, 17:02