حالقىمىز اسىعا كۇتكەن بۇل ءدۇبىرلى تويعا مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا, الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ, قوعام قايراتكەرلەرى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن ونەر مايتالماندارى قاتىستى. سالتاناتتى ءىس-شارا نۇرعيسا تىلەنديەۆ ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋ راسىمىمەن باستالدى.
اقجارما تىلەكتىڭ تيەگىن اعىتقان مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا جيىلعان قاۋىمعا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزدى.
«قادىرلى قاۋىم! بيىل حالىق قاھارمانى, اسا كورنەكتى مادەنيەت جانە ونەر قايراتكەرى نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولىپ وتىر. وسىعان وراي, ۇلى كومپوزيتوردىڭ تۋعان جەرىندە ەڭسەلى ەسكەرتكىشى بوي كوتەردى. بۇل – حالقىمىزدىڭ ايگىلى تۇلعاعا دەگەن ايرىقشا قۇرمەتى مەن ىستىق ىقىلاسىنىڭ بەلگىسى. نۇرعيسا تىلەندەيەۆ وركەنيەتىمىزدىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. ەلىمىزدىڭ مادەني مۇراسىن جاڭعىرتۋعا, قازاقتىڭ ءان-كۇيىن جەر جۇزىنە تانىتۋعا زور ەڭبەك ءسىڭىردى. «وتىرار سازى» وركەسترىنىڭ نەگىزىن قالاپ, ۇلتىمىزدىڭ دۇنيەتانىمىن بايىتا ءتۇستى. ول التىن قورىمىزعا ەنگەن پەسالار مەن فيلمدەرگە مۋزىكا جازىپ, تەاتر جانە كينو سالاسىندا قايتالانباس قولتاڭباسىن قالدىردى. نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ تەڭدەسسىز مۇراسى ءالى تالاي ۇرپاققا تاعىلىم بەرەرى ءسوزسىز. ونىڭ ەسىمى قازاق مادەنيەتىمەن بىرگە ماڭگى جاساي بەرەدى. ساۋلەت ونەرىنىڭ تۋىندىسى ەل يگىلىگىنە اينالا بەرسىن», دەلىنگەن پرەزيدەنت قۇتتىقتاۋىندا.
– مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ءار قازاق تەبىرەنە تىڭدايتىن كۇيلەرى مەن جۇرتشىلىق جاتقا بىلەتىن اندەرى حالقىمىزدىڭ جان دۇنيەسىمەن بىتە قايناسىپ, ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ التىن قازىناسىنا اينالدى. ۇلى كومپوزيتور حالقىمىزدىڭ تاريحى مەن تاعدىرىن, قۋانىشى مەن قايعىسىن, ارمانى مەن مۇراتىن ونەرىمەن ورنەكتەپ, ارتىنا مول مۇرا قالدىردى. نۇرعيسا اتامىز 500-دەن اسا مۋزىكا تۋىندىسىن الىپ كەلىپ, قازاق مۋزىكاسىن جاڭا بيىككە كوتەردى. ۇلتتىق ءداستۇردى زاماناۋي اۋەنمەن شەبەر ۇشتاستىرا وتىرىپ, قازاق مۋزىكاسىنىڭ قايتالانباس بولمىسىن الەمگە تانىتتى. سونداي-اق كوپتەگەن شاكىرت تاربيەلەپ, دارىندى جاستاردىڭ ءوسىپ-جەتىلۋىنە ىقپال ەتتى. بۇگىندە ولار اعامىزدىڭ سارا جولىن جالعاستىرىپ, ۇلت مادەنيەتىنىڭ وركەندەۋىنە ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ كەلەدى, – دەدى مينيستر ايدا عالىمقىزى.
ال الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ دارا تۇلعا نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ قازاق مادەنيەتىندەگى ورنى ەرەكشە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– بيىل يۋنەسكو كولەمىندە اتالىپ جاتقان بۇل مەرەيتوي – جالپى قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق ابىرويى. سازگەردىڭ مەرەيتويى اياسىندا پاريج, ماسكەۋ, بىشكەك قالالارىندا ارنايى مادەني ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلىپ, قازاق ونەرىنىڭ مارتەبەسى اسقاقتادى. سونىمەن قاتار كومپوزيتور تۋرالى مۋزىكا زەرتتەۋشىلەرىنىڭ ەڭبەكتەرى ءبىر جيناققا توپتاستىرىلىپ, جاڭا كىتاپ جارىق كورمەك, – دەدى ءوڭىر باسشىسى.
كەلەسى كەزەكتە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى ءانشى-كومپوزيتور التىنبەك قورازباەۆ, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى تالعات تەمەنوۆ ىزگى تىلەگىن ارنادى.
– بۇگىن مەنىڭ اكەمدى عانا ەمەس, تۇتاس قازاق ونەرىن, ۇلت رۋحىن ۇلىقتاپ وتىرمىز. اكەمنىڭ عۇمىرى, حالقى ءۇشىن سوققان جۇرەگى – حالقىنا ارنالعان ءان مەن كۇيى ەدى. سول جۇرەكتىڭ ءۇنىن وشىرمەي, قادىرلەپ جاتقان سىزدەرگە العىسىم شەكسىز. اكەمنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى يۋنەسكو كولەمىندە, حالىقارالىق تۇركسوي ۇيىمىندا, قازاقستاننىڭ بارلىق جەرلەرىندە اتاپ وتىلۋدە. سول ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنا العىسىمدى ايتامىن, – دەدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ءدىنزۋحرا تىلەنديەۆا.
بۇدان كەيىن نۇرعيسا تىلەنديەۆ اتىنداعى مادەنيەت ءۇيىنىڭ القىزىل لەنتاسى قيىلىپ, سۋ جاڭا ساحنا تورىندە داۋلەسكەر كۇيشىنىڭ سازدى اۋەندەرى كۇمبىرلەپ, جۇرەك تەربەر ءان-كۇيلەرى ورىندالدى.
نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ ءمۇسىنىن بەلگىلى مۇسىنشىلەر ايدوس بۇركىتباەۆ پەن تيمۋر ەرمۇحامەتوۆ ازىرلەگەن. قولادان قۇيىلعان ەسكەرتكىشتىڭ بيىكتىگى – 2,85 مەتر, تۇعىرى – 1,5 مەتر. جالپى بيىكتىگى – 4,35 مەتر. تۇعىرى گرانيتتەن جاسالعان. ەسكەرتكىش – ۇلى سازگەردىڭ ونەرگە سىڭىرگەن ەڭبەگىنە دەگەن ەل قۇرمەتىنىڭ ايعاعى.
جاڭا مادەنيەت ءۇيىنىڭ قۇرىلىسىن «اك Construction» جشس مەردىگەرلىگى جۇزەگە اسىرعان. مادەنيەت ءۇيىنىڭ جالپى قۇنى – 2,2 ملرد تەڭگە, سىيىمدىلىعى – 400 ورىن.
مادەنيەت ءۇيىنىڭ اشىلۋى ءوڭىردىڭ رۋحاني ءومىرىن جانداندىرىپ, ونەر مەن مادەنيەتتىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرمەك.
ىلە جەرىندە وتكەن ايتۋلى شارا – ۇلى تۇلعانىڭ ەل تاريحىنداعى ورنىن دارىپتەپ قانا قويماي, جاس ۇرپاقتى ونەرگە, ەلدىككە تاربيەلەۋدىڭ جارقىن ۇلگىسىنە اينالدى.
الماتى وبلىسى
