سۋرەتتى تۇسىرگەن – يۋري بەككەر
حالىقارالىق جوبا الماتى مەن بەلگراد اراسىنداعى مۋزەيارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جالعاسى رەتىندە ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا الماتى مۋزەيىنىڭ « ۇلى دالانىڭ مادەني مۇراسى» اتتى كورمەسى بەلگراد قالاسىنداعى حانشايىم ليۋبيتسا سارايىندا سالتانات قۇرعان ەدى.
ءىس-شارانى اشقان مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا عالىمقىزى ەكى ەل دوستىعىن دارىپتەپ, عاسىرلار توعىسىنداعى سەرب ايەلدەرىنىڭ رولىنە ارنالعان بىرەگەي كورمەنىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
«وزدەرىڭىزبەن قوناقجاي قازاق جەرىندە, ەلىمىزدىڭ مادەني استاناسى الماتى شاھارىندا جۇزدەسىپ وتىرعانىما قۋانىشتىمىن! بۇگىن ءبىز ماڭىزدى مادەني وقيعالاردىڭ ءبىرى – «سەرب ايەلى: عاسىرلار توعىسىندا» اتتى كورمەنىڭ كۋاسى بولىپ وتىرمىز. بۇل ءىس-شارا قازاقستان مەن سەربيا اراسىنداعى دوستىق پەن ءوزارا تۇسىنىستىكتىڭ, مادەني ىنتىماقتاستىقتىڭ ايقىن كورىنىسى دەپ بىلەمىز. اتالعان جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان سەربيانىڭ ءبىرىنشى حانىمى تامارا ۆۋچيچ حانىمعا شىنايى العىسىمدى بىلدىرەمىن. قازاقستان مەن سەربيا اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس 1996 جىلى ورناعان ساتتەن باستاپ ەكى ەل اراسىندا سەنىمگە نەگىزدەلگەن دوستىق پەن ارىپتەستىك دامي ءتۇستى. بۇگىندە بۇل بايلانىس تەك رەسمي كەلىسىمدەرمەن عانا شەكتەلمەي, مادەنيەت, ءبىلىم, ونەر سالالارىندا دا جارقىن جوبالارمەن جالعاسىپ كەلەدى. اسىرەسە مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاندانۋى – قوس حالىقتىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن قۇرمەتى مەن ىقىلاسىنىڭ ايقىن كورىنىسى. بۇل – شەكاراسىز رۋحاني جاقىنداستىقتىڭ بەلگىسى. قازاق تانىمىندا «ايەل ءبىر قولىمەن بەسىكتى, ءبىر قولىمەن الەمدى تەربەتەدى» دەگەن تەرەڭ ماعىنالى ءسوز بار. قازاق ۇعىمىندا ايەل – وتباسىنىڭ تىرەگى عانا ەمەس, ۇلتتىڭ رۋحاني جانە مادەني كەلبەتىنىڭ ايناسى. بۇل ۇعىم سەرب حالقىنا دا جات ەمەس ەكەنىن وسى كورمە ايشىقتاي ءتۇستى. بىلتىر « ۇلى دالانىڭ مادەني مۇراسى» كورمەسى سەرب جۇرتشىلىعىن قازاق مادەنيەتىمەن تانىستىرسا, بۇگىنگى ءىس-شارا مادەني بايلانىستىڭ ءوزارا تەرەڭدەي تۇسكەنىن كورسەتەدى», دەدى ا.بالاەۆا.
ەكسپوزيتسيادا بەلگراد قالاسى مۋزەيىنىڭ باي قورىنان الىنعان قۇندى جادىگەرلەر – ەجەلگى داۋىردەن بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى ارحەولوگيالىق ارتەفاكتىلەر, ەتنوگرافيالىق جادىگەرلەر, ساندىك-قولدانبالى ونەر تۋىندىلارى, سونداي-اق XIX عاسىرداعى سەرب ايەلدەرىنىڭ پورترەتتەرى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى. مۇنداعى جادىگەرلەر سەربيانىڭ شامامەن 7 500 جىلعا جۋىق تاريحىن قامتيدى. عاسىرلار بەدەرىندە سەرب قوعامىنداعى ايەلدىڭ ورنى مەن ءرولىنىڭ قالاي وزگەرگەنى تۋرالى مالىمەتتەر, ايگىلى سەرب سۋرەتشىلەرى, عالىمدارى, سپورتشىلارى مەن قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ ءومىر تىنىسىنان سىر شەرتەتىن تىڭ اقپاراتتار توپتاستىرىلعان كورمە ەل تاريحىنا ساپار شەكتىرەدى.
«بۇل سەرىكتەستىك – ەرەكشە ديپلوماتيالىق جانە مادەني وقيعا. سەبەبى الماتى مۋزەيىندەگى بۇل كورمە سەرب مۇراسى مەن زاماناۋي ونەر تۋىندىلارىنىڭ قازاقستان جۇرتشىلىعى ءۇشىن ماڭىزىن ايقىنداپ, مادەني بايلانىستى نىعايتۋعا باعىتتالىپ وتىر. ءبىز بۇل ىنتىماقتاستىق مۋزەي ءىسى, مادەنيەت پەن ونەر سالاسىنداعى ءوزارا تاجىريبە الماسۋعا جاڭا سەرپىن بەرىپ, رۋحاني دامۋعا ىقپال ەتەتىنىنە سەنىمدىمىز. مادەنيەت – حالىقتاردى جاقىنداستىراتىن ەڭ قۋاتتى قۇرال. قازاقستان – كوپتەگەن ۇلت پەن ۇلىستار توعىسقان جەر. بۇل – ۇلى تاريحتىڭ مەكەنى. ءبىز ءوز مۇرامىزدى ساقتاپ قانا قويماي, حالىقتارىمىزدىڭ اراسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك پەن سەنىمگە نەگىزدەلگەن بەرىك كوپىر ورناتامىز. وسىناۋ يدەيانى جۇزەگە اسىرۋعا اتسالىسقان جاندارعا العىسىم شەكسىز», دەيدى ت.ۆۋچيچ.
كورمەگە كەلگەن ونەرتانۋشىلار قازىرگى سەربيانىڭ اۋماعىندا نەوليت داۋىرىنەن باستاپ بۇگىنگە دەيىن ايەل ءاردايىم شابىتتىڭ قاينار كوزى, سۇلۋلىقتىڭ, سەزىم مەن رۋحاني كۇشتىڭ سيمۆولى بولعانىنا توقتالدى. ونەردەگى ايەل بەينەسى تەك سىرتقى ءپىشىندى بەينەلەۋمەن شەكتەلىپ قالماي, قوعامنىڭ يدەالدارى مەن ىشكى تولعانىستارىن جەتكىزۋدىڭ كوركەم تىلىنە اينالعانى ايتىلدى.
الماتى
