ايتا كەتۋ كەرەك, شاھاردا حالىققا تاسىمالداۋ قىزمەتىن كورسەتەتىن كومپانيا – «Bozjorga Bus» جشس. ول شىمكەنتتىڭ جولاۋشى تاسىمالداۋ نارىعىندا جۇمىس ىستەي باستاعان جاڭا كومپانيا. ماماندار بۇل سالادا بىرنەشە جاڭا وپەراتوردىڭ پايدا بولۋى باسەكەلەستىكتى كۇشەيتەتىنىن, قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتاتىنىن ايتادى. ەڭ الدىمەن, ول قالا تۇرعىندارىنىڭ جايلىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىنە وڭ اسەرىن تيگىزىپ وتىر.
تەكسەرۋ بارىسىندا قالا اكىمى كولىكتەردىڭ تەحنيكالىق جاعدايىن بىلە كەلە, باسقارماعا اۆتوبۋستاردا ابايدىڭ قارا سوزدەرى مەن قازاقشا كۇيلەر قويۋ كەرەكتىگىن تاپسىردى. سونداي-اق ايالدامالار مەن جولاقىسىن تولەۋ تۋرالى حابارلاندىرۋلار ايتىلۋى قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. بۇل جولاۋشىلارعا جايلى ءارى مادەني-تاربيەلىك ورتا قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, دەدى شاھار باسشىسى.
قالالىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە شاھاردا قوعامدىق كولىك جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, جولاۋشىلارعا قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا, سونداي-اق كولىك پاركىن جاڭارتۋ باعىتىندا بىرقاتار جۇمىس قولعا الىنىپ جاتىر. قازىردە مەگاپوليستە 82 تۇراقتى مارشرۋتتا 984 اۆتوبۋس جولاۋشى تاسىمالدايدى. ونىڭ ىشىندە 79 مارشرۋت الەۋمەتتىك ماڭىزى بار باعىتتار رەتىندە ايقىندالعان. ولارعا 11 كولىك كومپانياسى قىزمەت كورسەتەدى. شىمكەنتتە جالپى سانى 1 173 اۆتوبۋس بار. قىزمەت كورسەتۋ مەرزىمىنە كەلسەك, 118 اۆتوبۋسقا ءالى 3 جىل تولماعان. 1 039 جولاۋشى تاسىمالداۋشى كولىكتەردىڭ ساتىپ الىنعانىنا 7 جىل بولىپ قالدى. قالعان 16 اۆتوبۋستىڭ مەرزىمى 10 جىلدان اسىپ كەتكەن. قولدانىستاعى اۆتوبۋستاردىڭ 615-ءى وتىن رەتىندە سىعىمدالعان گاز-مەتانمەن جۇرەدى. 558 جولاۋشى تاسىمالداۋ كولىگى ديزەل وتىنىن پايدالانادى. 2025 جىلدىڭ 7 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا شاھاردا قوعامدىق كولىكتەر 50 ملن-عا جۋىق جولاۋشى تاسىمالداعان. بۇل جەردە تۇسىنىكتى مىنا جايتتى ايتا كەتۋ كەرەك, جولاۋشى سانىن ەسەپتەگەندە ادامنىڭ ءوزى ەمەس, ترانزاكتسياسى, ياعني تولەنگەن جولاقىسى ەسەپكە الىنادى. بۇل رەتتە ءبىر جولاۋشى كۇنىنە 3–4 مارتە اۆتوبۋسقا ءمىنۋى مۇمكىن. مىنە, وسى تۇستا ونىڭ تولەگەن ءاربىر تولەماقىسى ەسەپتەلىپ, ستاتيستيكاعا جازىلىپ وتىرادى.
شىمكەنت قالاسىنىڭ باس جوسپارىنا بۇل كۇندە ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. شاھار اۋماعىندا جىل وتكەن سايىن جول ينفراقۇرىلىمى مەن جاڭا تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ قۇرىلىسى قارقىندى دامىپ كەلەدى. سونداي-اق ءىرى وندىرىستىك ايماقتار كوپتەپ اشىلىپ جاتىر. وسى جاعدايلارعا وراي بيىل جاڭا كەشەندى سحەما مەن مارشرۋتتىق جەلىنى ازىرلەۋ باسقارما تاراپىنان قولعا الىنادى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرسىنىڭ ناتيجەسىندە «Innoforce solutions» جشس مەردىگەر رەتىندە انىقتالىپ, ءتيىستى كەلىسىمشارتتار ءتۇزىلدى. ونىڭ تالاپتارى مەن تەحنيكالىق سيپاتتاماسىنا سايكەس مارشرۋتتىق جەلى, سحەما دايىنداۋ جۇمىستارى 9 ايدا بىتۋگە ءتيىس, ول ءتورت كەزەڭدە اتقارىلادى.
سونداي-اق تۇزىلگەن شارتتاردىڭ تالاپتارى نەگىزىندە تاسىمالداۋشىلار تاراپىنان قوعامدىق كولىكتەردى جاڭارتۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. ايتالىق, بيىل 53 جاڭا اۆتوبۋس ساتىپ الىندى. ونىڭ ىشىندە مەگاپوليستىڭ شالعاي ەلدى مەكەندەرىنە قىزمەت كورسەتەتىن مارشرۋتتارعا 28 كىشى كلاستى, سىيىمدىلىعى ورتا 25 جاڭا اۆتوبۋس شىعارىلدى.
شىمكەنتتە جولداردىڭ جالپى ۇزىندىعى 4 مىڭعا جۋىق شاقىرىمدى قۇرايدى. ونىڭ كوپ بولىگى اسفالت, بەتون جولدار. دەگەنمەن شاعال تاس توسەلگەن كوشەلەر دە بار. ءتىپتى توپىراق جول دا كەزدەسەدى. بۇل رەتتە قالا اكىمدىگى الداعى ۋاقىتتا بيۋدجەت مۇمكىندىگىنە قاراي كەزەڭ-كەزەڭىمەن جولداردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا كوشەدى. جالپى جول – ەل ەكونوميكاسىنىڭ ايناسى. «مەملەكەتتىڭ احۋالىن تانىعىڭ كەلسە, جولىنا قارا» دەگەن دە ءتامسىل بار. سول تۇرعىدا جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك مەگاپوليستىڭ ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ جوسپارىندا مىندەتتى تۇردە جول قۇرىلىسىنا نازار اۋدارادى.
مەملەكەت باسشىسى قاراپايىم حالىق ەكونوميكادان تۇسكەن تابىستىڭ پايداسىن سەزىنۋى كەرەك دەدى. پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا ساي ەلىمىزدە كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىقتاردى جانداندىرۋ ارەكەتتەرى جاسالىپ جاتىر. 2024 جىلى جاقسى, قاناعاتتانارلىق دەڭگەيدەگى جولداردىڭ ۇلەسى 75%-دى قۇراسا, بيىل كورسەتكىشتى 90%-عا جەتكىزۋ جوسپاردا بار. سونىمەن قاتار بيىل مەملەكەت قازىناسىنىڭ ەسەبىنەن 706 شاقىرىم جول اعىمداعى, كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ جاتىر.
ودان بولەك, كولىك ينفراقۇرىلىمىن كەشەندى دامىتۋ باعىتىندا 45 شاقىرىمنان اساتىن جولداردا 15 ءىرى جوبا ىسكە اسىرىلۋ ۇستىندە. اتاپ ايتساق, قوناەۆ داڭعىلى قۇرىلىسىنىڭ جالعاسى. ونىڭ ۇزىندىعى 16,3 شاقىرىمدى قۇرايدى. اكىمدىك ا-2 اۆتوموبيل جولىن قايتا قۇرۋعا كىرىستى. بۇل جولدىڭ جالپى ۇزىندىعى – 28,2 شاقىرىم. قۇرىلىسى سەگىز كەزەڭنەن تۇرادى. قازىردە بارلىق كەزەڭ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. قۇرىلىسشىلار جولدى بيىل پايدالانۋعا بەرۋدى كوزدەپ وتىر.
سونىمەن قاتار كولىك كەپتەلىسى مەن قولدانىستاعى جولدارعا بالاما رەتىندە التىنسارين, قازيەۆ, جاندوسوۆ كوشەلەرى ۇزارتىلدى. قازىردە شۇباركول كوشەسىنىڭ, اسار-شىمسيتي شاعىن اۋداندارىن قوساتىن, قىزىلساي شاعىن اۋدانىنىنا كىرەبەرىس جولدىڭ, مومىنوۆ پەن تىلەنشين كوشەلەرىندەگى تەمىرجول وتكەلدەرىنىڭ قۇرىلىستارى قارقىن الدى. شاھاردا 1 كوپىرگە, 6 كوشەگە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى ءجۇردى. سونىڭ ناتيجەسىندە يۋسۋپوۆ, تامشىبۇلاق, جاڭا قونىس, ىزەندى كوشەلەرى پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇعان قوسا 201 شاقىرىم بولاتىن 323 كوشە ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارىنان وتكىزىلەدى. بيىل, كەلەسى جىلى شالعاي ەلدى مەكەندەردىڭ, ىشكى ورام كوشەلەردىڭ 938 شاقىرىمى اسفالتتالادى. بيىلعى جوسپار 442 شاقىرىم جولعا اسفالت توسەۋ بولىپ وتىر. باسقارما بەرگەن مالىمەتكە سايكەس, بۇگىنگە دەيىن 142 جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتكەلى جارىقتاندىرىلدى. 1 594 كوشەگە جارىقشامدار ورناتىلدى. تۇران مەن شىمكەنت سيتي شاعىن اۋدانىنداعى ماگيسترالدى كوشە قيىلىستارىنا 42 باعدارشام قويىلدى. وتكەن جىلى كولىك كەپتەلىسىن ازايتۋ ماقساتىندا 246 باعدارشام ITS دەپ اتالاتىن ينتەلەكتۋالدى جۇيەگى قوسىلسا, جەرگىلىكتى اكىمدىك بيىل ونىڭ سانىن تاعى 42-گە ارتتىرۋدى كوزدەپ وتىر.
جالپى, قالادا كەيىنگى جىلدارى اۆتوموبيل جولدارى مەن جولاۋشى تاسىمالداۋ سالاسىندا العا جىلجۋ بايقالادى. جول قۇرىلىسى جوبالارىنىڭ ىشىندە ەكى ءىرى جولايىرىق سالىندى. سول ارقىلى كولىك كەپتەلىسىن ازايتۋعا مۇمكىندىك تۋدى. سونداي-اق قوناەۆ داڭعىلىن تاشكەنت تاس جولىنا قوسۋ جۇمىستارى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. جوبا ىسكە اسسا شاھاردا كولىك كەپتەلىستەرى ءبىرشاما ازاياتىن بولادى. بۇرىنعى كەزدە جولاۋشىلار تاسىمالى قىزمەتىنە تۇرعىندار تاراپىنان نارازىلىقتار بولىپ جاتاتىن. قالا اكىمدىگى بۇل سالادا سەرۆيستى مىقتاپ قولا الۋدىڭ ناتيجەسىندە اۆتوبۋستاردىڭ كەشىگۋى, كەشقۇرىم جۇرمەي قالۋى سەكىلدى ولقىلىقتار ءبىرجولاتا جويىلدى. كەيىنگى ءبىر-ەكى جىلدا شاھاردا كوندۋكتور ماسەلەسى دە ءوز شەشىمىن تاپتى. وعان دەيىن اۆتوبۋستاردا جولاقىنى كوندۋكتورلار جينايتىن. تسيفرلىق جۇيەنىڭ ەنۋى جولاۋشى تاسىمالى سالاسىنا دا ۇلكەن وزگەرىستەر اكەلدى. سول ارقىلى كوندۋكتورلاردىڭ ورنىن ونلاين تولەمدەر باستى. بۇل مەگاپوليستىڭ جولاۋشى تاسىمالى قىزمەتىندەگى مادەنيەتتىلىكتى ءبىرشاما دەڭگەيگە كوتەردى.
شىمكەنتتى ناعىز مەگاپوليسكە اينالدىرۋ باعىتىندا ۇلكەن جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە جول-كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا قاتىستى ءىرى جوبالار بار. ويتكەنى شاھار اۋماعىندا جىلدان-جىلعا كولىك سانى ءوسىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار حالىق سانى دا جىل وتكەن سايىن ءوسىپ بارادى. سوندىقتان كولىك كەپتەلىسىن تۋدىرماۋ, تۇرعىنداردى ساپالى جولاۋشى تاسىمالى قىزمەتىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قالا اكىمدىگى شاھاردى زاماناۋي ۇلگىدە دامىتۋدىڭ جولدارىن ايقىندادى. بۇگىندە وسى سالاداعى بارلىق يگى ءىس سول جوسپاردىڭ نەگىزىندە قولعا الىنىپ, اتقارىلىپ جاتىر.
