سۋرەت: check-point.kz
بولاشاقتىڭ قالاسى قانداي بولماق؟
جاڭا قالانىڭ العاشقى ءىرى جوباسى – «K-park» مادەني-ىسكەرلىك ورتالىعى. وعان قازاقستان كورەيلەرىنىڭ قاۋىمداستىعى شامامەن 20 ملن دوللار جەكە قارجى قۇيىپتى. پارك اۋماعى 10 گەكتاردى قۇرايدى, جىلىنا 3,5 ملن ادامعا دەيىن كەلۋشى تارتۋى مۇمكىن. «Alatau City» تەك ونەركاسىپ پەن لوگيستيكاعا ەمەس, سونىمەن قاتار تسيفرلىق تەحنولوگيالارعا دا سۇيەنەدى. مۇندا «Smart City» جۇيەسى ەنگىزىلىپ, بولاشاقتا كريپتوۆاليۋتامەن ەسەپ ايىرىسۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلادى.
باس جوسپارعا سايكەس قالا ءتورت ءىرى اۋدانعا بولىنەدى. «Gate District» – الماتىعا جاقىن قارجى مەن ىسكەرلىك ورتالىق. «Golden District» – ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە سپورت ايماعى. مۇندا 50 مىڭ ورىندىق ستاديون مەن ەتنواۋىل سالىنادى. «Growing District» – يندۋستريالىق-لوگيستيكالىق ورتالىق. ونىڭ ەڭ باستى نىسانى – جىلىنا 40 ملن جولاۋشى قابىلدايتىن جاڭا حالىقارالىق اۋەجاي. «Green District» – قوناەۆ ماڭىنداعى دەمالىس ايماعى. بۇل جەردە اكۆاپاركتەر مەن وتاندىق ۇلگىدەگى «ديسنەيلەند» جوسپارلانعان.
ينفراقۇرىلىم بويىنشا ءۇش LRT جەلىسى سالىنىپ, تاۋلىگىنە 200 مىڭ ادامدى تاسىمالداۋعا مۇمكىندىك تۋادى. 2050 جىلعا قاراي 100-دەن استام مەكتەپ اشىلادى. قۇرىلىس بارىسىندا رەسۋرستى ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيالار قولدانىلادى.
جاڭا ەكونوميكانىڭ ورتالىعىنا اينالادى
مەملەكەت باسشىسى سينگاپۋردە ۋربانيستيكانىڭ عاجايىپ تاجىريبەسىن جاساعان ۆونگ حەانگ فايندى «Alatau City» جوباسىنىڭ باس كەڭەسشىسى ەتىپ تاعايىندادى. ول قالانىڭ ون جىلدان كەيىن قانداي بولاتىنىن الدىن الا بولجاي الادى. ايتۋىنشا, قازىر جوبالاۋ كەزەڭى ءجۇرىپ جاتىر, بىراق ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ نەگىزگى قۇرالدارى نازاردان تىس قالماعان. ەرتە كەزەڭدە ينۆەستورلار ءۇشىن كىرۋ قۇنى تومەن, ال ءوسىم الەۋەتى جوعارى. پەرسپەكتيۆالى باعىتتاردا درون لوگيستيكاسى, جاساندى ينتەللەكت, باعدارلامالىق شەشىمدەر, اۆتونومدى كولىك بار.
«Alatau City» دەرەكتەرگە نەگىزدەلىپ سالىنادى. قالاداعى بارلىق ەلەمەنت عيماراتتاردان باستاپ, سەرۆيستەرگە دەيىن بىرىڭعاي تسيفرلىق جۇيەگە بىرىكتىرىلەدى. ءبىر تەرەزە قاعيداتى ارقىلى تۇرعىندار مەن كومپانيالار رۇقسات الىپ, جوبالارىن جۇرگىزىپ, قىزمەتكە قوسىلىپ, ءبارىن ونلاين باسقارا الادى. ەكونوميكالىق ۇلگىنىڭ ماڭىزدى بولىگى – ەكولوگيالىق ەنەرگەتيكا. سونىمەن قاتار قالا «Low Altitude Economy», ياعني 3 000 مەترگە دەيىنگى اۋە كەڭىستىگىن پايدالانۋ نەگىزىندەگى جاڭا ەكونوميكانىڭ ورتالىعىنا اينالۋعا ءتيىس. بۇل – اەروتاكسي, دروندىق لوگيستيكا, تەلەكوم-ينفراقۇرىلىم. «McKinsey» بولجامىنشا, بۇل نارىق 2040 جىلعا قاراي 1 ترلن دوللاردان اسادى», دەيدى سينگاپۋر ساراپشىسى.
بۇگىندە قولدا بار دۇنيەگە ينۆەستور تارتۋ قيىن. ال ەندى سالىنىپ جاتقان قالانى ينۆەستورلار شوعىرىنا اينالدىرامىز دەگەن وي عاجايىپ سەكىلدى كورىنەتىنى انىق. ۆونگ حەانگ فايننىڭ ايتۋىنشا, بۇل ابدەن مۇمكىن. سەبەبى ۇدەرىس باستالىپ كەتكەن.
«ارنايى اكىمشىلىك ايماقتا ينۆەستورلاردىڭ كاپيتالى تولىق قورعالاتىن نورماتيۆتىك ورتا جاسالادى. بۇل – تۇسىنىكتى ەرەجەلەر, اشىق سالىق جۇيەسى, يكەمدى كورپوراتيۆتىك قۇرالدار. ەڭ باستىسى, تاۋەلسىز اربيتراج بولادى. قازاقستاندا مۇنداي تاجىريبە بۇرىننان بار. «Alatau City» جوباسىن «رەتتەۋشى قۇمسالعىش» مودەلى دەسەك تە بولادى. بارلىق اكىمشىلىك ۇدەرىس تسيفرلىق فورماتتا اتقارىلادى, بۇل شىعىندى ازايتىپ, ادامي فاكتوردى بارىنشا تومەندەتەدى. قازىردىڭ وزىندە قويما ينفراقۇرىلىمى, قايتا وڭدەۋ, جەڭىل ماشينا جاساۋ سالالارىندا جوبالار سەرپىن الدى. ەنەرگيانى باسقارۋ, تسيفرلىق لوگيستيكا, دروندىق شەشىمدەرمەن اينالىساتىن كومپانيالارمەن كەلىسسوز ءجۇرىپ جاتىر. ينۆەستورلار ءۇشىن جوبا جەرگىلىكتى عانا ەمەس, حالىقارالىق دەڭگەيدە ۇسىنىلىپ وتىر», دەپ ءتۇسىندىردى ساراپشى.
جەتى جىل ۋاقىت كەرەك
وڭىرلىك زەرتتەۋلەر جانە ءومىر ساپاسى ورتالىعىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى عابيت ماتاەۆتىڭ سوزىنشە, 2024 جىلى جوباعا 46 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. العاشقى حالىقارالىق سەرىكتەس – «KPMG Korea».
«Alatau City»-ءدى ەلىمىزدەگى العاشقى تولىققاندى تسيفرلىق قالاعا اينالدىرۋ ءۇشىن قوماقتى رەسۋرستار مەن ساياسي ەرىك-جىگەر قاجەت. زاماناۋي بايلانىس, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, كولىك, ەكولوگيا, مەملەكەتتىك قىزمەتتەرگە ارنالعان «اقىلدى» سەرۆيستەردى ەنگىزۋ, بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋ وتە ماڭىزدى. تسيفرلىق قالا – ۋربانيستيكانىڭ جاڭا كەزەڭى. ونىڭ ەرەكشەلىگى بارلىق باسقارۋ ۇدەرىسى زاماناۋي تەحنولوگيالار ارقىلى بارىنشا ىڭعايلى, جەدەل ءارى اشىق جۇزەگە اسۋىندا», دەيدى.
بۇگىندە تسيفرلاندىرۋ كوپتەگەن سالاعا ەنىپ ۇلگەردى. ءموبيلدى قوسىمشا ارقىلى قوعامدىق كولىكتە جولاقى تولەۋ, دارىگەرگە جازىلۋ, قۇجات تاپسىرۋ نەمەسە مەملەكەتتىك قىزمەت الۋ مۇمكىندىگى ۇيرەنشىكتى ىسكە اينالدى. ال جاڭا قالادا مۇنداي قىزمەتتەر بىرىڭعاي جۇيەگە بىرىكتىرىلەدى.
«قالالىق قىزمەتتەر ۇلكەن دەرەكتەردى قولدانا وتىرىپ جۇمىس ىستەيدى. بۇل كولىك قوزعالىسىن رەتتەۋگە, ەكولوگيالىق جاعدايدى باقىلاۋعا, ەنەرگيا تۇتىنۋدى قاداعالاۋعا, كوممۋنالدىق, الەۋمەتتىك جانە تۇرعىن ءۇي ينفراقۇرىلىمىن وڭتايلاندىرۋعا جول اشادى. «اقىلدى» سەرۆيستەردى, بىرىڭعاي قالالىق قوسىمشانى ەنگىزۋ ءۇشىن تاعى 2-3 جىل قاجەت. تولىققاندى زاماناۋي تسيفرلىق ورتالىققا اينالۋى ءۇشىن شامامەن 7 جىل ۋاقىت كەرەك», دەپ وتىر ع.ماتاەۆ.
كريپتوەكونوميكا كىرىپ كەلەدى
بلوكچەين ۇلتتىق قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى داۋرەن قاراشەۆتىڭ پىكىرىنشە, كريپتويندۋستريا مەن جاساندى ينتەللەكت سياقتى سالالاردى الدىڭعى قاتارعا شىعارۋ – شەتەلدىك ينۆەستوردىڭ نازارىن اۋداراتىن قادام.
«بۇگىندە ەلىمىزدە بۇل سالاعا استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعى (احقو) مەن تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى جاۋاپتى. الايدا ولاردىڭ اتقارىپ وتىرعان ءىسى ءالى دە جەتكىلىكسىز. ليتسەنزياسى بار بيرجالاردىڭ ۇلەسى بار بولعانى 3%-عا جەتەدى, ال قالعان 97%-ى كولەڭكەلى كەڭىستىكتە, شەتەلدىك پلاتفورمالاردا ءجۇر. استانانىڭ وزىندە ءبىر اۋدان كولەمىندە تولىققاندى ەكوجۇيە جاساي الماعان تۇستا, تۇتاس ءبىر كريپتوقالانى باسقارۋعا قاۋقار جەتە مە دەگەن سۇراق تۋىندايدى», دەيدى د. قاراشەۆ.
«On-chain analysis» دەرەگىنە جۇگىنسەك, بىلتىر وتاندىق قولدانۋشىلاردىڭ 40%-ى «Binance» بيرجاسىن تاڭداعان. بۇل كومپانيا ەلىمىزگە سالىق تولەمەيدى, قارجى مونيتورينگىنەن وتپەيدى. وزگە ەلدەردە ءتۇرلى شەكتەۋگە ۇشىراعانىمەن, بىزدە قاتاڭ توسقاۋىل قويىلعان جوق.
«كريپتويندۋستريانى رەتتەۋ ءىسى ۇلتتىق بانكتىڭ قولىنا بەرىلگەنى ابزال. قازىرگى جاعدايدا ليتسەنزيا بەرۋدى احقو اتقارسا, رەتتەۋ قۇقىعى ۇلتتىق بانكتە. بۇل ەكىۇداي جۇيە ىلگەرىلەۋگە ەمەس, كەرىسىنشە تەجەلۋگە الىپ كەلەدى. سوندىقتان ءبىر ورتالىققا باعىندىرۋ ماڭىزدى. جوبا جۇزەگە اسسا, ينۆەستيتسيا اعىلىپ, تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم وركەندەپ, قازاقستان بلوكچەين سالاسىندا وڭىرلىك كوشباسشىعا اينالۋى ىقتيمال. ءىس تابىستى بولۋى ءۇشىن ەڭ الدىمەن بىلىكتى توپ كەرەك. ەكىنشى مىندەت – ويىن ەرەجەسى اشىق ءارى ايقىن بولۋى ءتيىس. ينۆەستور مەن قولدانۋشىنىڭ سەنىمى ارتقان ساتتە عانا «Alatau City» شىنىمەن دە بولاشاقتىڭ قالاسى اتانادى», دەپ ءتۇسىندىردى قاۋىمداستىق توراعاسى.
