ىلگەرىلەۋ ستراتەگياسىنىڭ مۇمكىندىگى

قانداي ناتيجەگە جەتتىك؟

«ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدى تىڭ قارقىنمەن جالعاستىرۋ كەرەك. ىشكى جانە سىرتقى نارىقتا باسەكەگە قابىلەتتى, تەرەڭ وڭدەلگەن ءونىم شىعارۋعا باسىمدىق بەرىلۋگە ءتيىس. قازىر بۇل جۇمىس جۇيەسىز جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل سالانى رەتكە كەلتىرىپ, ۇيلەستىرۋ جۇمىسىن تولىعىمەن قولعا الۋ كەرەك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ رەسمي رەسۋرسىنا سۇيەنسەك, الداعى جىلدارى ەكونوميكاعا شامامەن 150 ملرد دوللار تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتۋ كوزدەلگەن. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەكونوميكانى تۇراقتاندىرۋ, جاڭا وندىرىستەردى ىسكە قوسۋ, حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ. بيىلعى جەتى ايدىڭ قورىتىندىسىندا ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 6,3%-عا ءوستى. ناقتى سەكتورداعى ءوسىم 8,3%-دى, ال قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا 5,2%-دى قۇرادى. ەكونوميكالىق سەرپىنگە ەڭ كوپ ۇلەس قوسقان سالالار قاتارىندا كولىك (+22,5%), قۇرىلىس (+18,5%) جانە ساۋدا (+8,6%) بار.

وڭىرلەردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن ۇكىمەت 2025–2030 جىلدارعا ارنالعان وڭىرلىك دامۋ تۇجىرىمداماسىن قابىلدادى. بۇل قۇجات اياسىندا ارتتا قالعان ايماقتارعا قارجىلاندىرۋ كوپ ءبولىنىپ, مونوقالالاردى دامى­تۋ­عا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. ءىرى كاسىپورىندارمەن ۇزاقمەر­­زىمدى كەلىسىمشارتتار جاسالىپ, يندۋستريالىق ايماقتار قۇ­رىلۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار شا­عىن جانە ورتا بيزنەسكە قولداۋ كۇشەيتىلەدى. اۋىلدىق جەرلەردى دامىتۋ دا باستى نازاردا. «اۋىل اماناتى» جوباسى اياسىندا 2025 جىلى 50 ملرد تەڭگە بولىنسە, 2028 جىلعا دەيىن شامامەن 450 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. بۇل قاراجاتتىڭ ارقاسىندا 25 مىڭنان استام جوبا جۇزەگە اسى­رىلىپ, 30 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇ­مىس ورنى اشىلادى. ينۆەس­تي­تسيالىق ساياساتتىڭ بەلسەندى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانى دا بايقالادى. 2025 جىلعى قاڭتار-شىلدە ايلارىندا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 9,9 ترلن تەڭگەگە جەتىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 16,1%-عا ارتتى. ينۆەستيتسيالار نەگىزىنەن تاۋ-كەن ونەر­كاسىبىنە, جىلجىمايتىن م ۇلىككە, كولىك پەن قويمالاۋعا, اۋىل شارۋاشىلىعىنا, ءبىلىم بەرۋ مەن دەن­ساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا باعىت­تالعان.

حالىقارالىق اگەنتتىكتەردىڭ (Moody’s, S&P, Fitch) باعالاۋىنشا, قازاقستان ينۆەستيتسيالىق تار­تىم­دىلىعىن ساقتاپ وتىر. 2022–2024 جىلدارى قازاقستانعا 69 ملرد دوللار تىكەلەي شەتەل­دىك ينۆەستي­تسيا تارتىلدى. ونىڭ ىشىندە 22%-ى وڭدەۋشى ونەر­كاسىپكە, 39%-ى تاۋ-كەن سەكتورىنا باعىتتالدى.

ساپا دا ماڭىزدى

سەنات دەپۋتاتى ەۆگەني بولگەرتتىڭ ايتۋىنشا, ماسەلە تەك ينۆەستيتسيا كولەمىندە ەمەس, ەڭ الدىمەن ولاردىڭ ساپاسىندا. اڭگىمە وندىرىستەگى جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, ءونىمنىڭ يننوۆاتسيالىق دەڭگەيىن ارتتىرۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ءوسىرۋ تۋرالى بولىپ وتىر.

«پرەزيدەنتتىڭ جاڭا ينۆەستي­تسيا­لىق تسيكلدى باستاۋ تۋرالى ايتقانى ورىندى. بىراق بۇرىنعى قاتەلىكتەردى قايتالاماۋ قاجەت. بۇعان دەيىن تارتىلعان تىكەلەي ينۆەستيتسيالاردىڭ باسىم بولىگى شيكىزاتتىق سالاعا باعىتتالدى. ەندى ايماقتار مەن سالالار ناقتى قاجەتتىلىگىن ايقىنداپ, وزدەرى «ين­ۆەس­تيتسيالىق تاپسىرىس» جاساۋعا­­ ءتيىس. ال جاۋاپتى ينس­تي­تۋت­­تار سول باعىتقا سايكەس ين­ۆەس­تور­لاردى تارتىپ, ارتاراپ­تان­دى­رۋ­عا ۇلەس قوسۋى كەرەك», دەدى ول.

ە. بولگەرتتىڭ پىكىرىنشە, مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەن تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – ينۆەس­تورلارمەن جۇمىستىڭ بىرنەشە ۆەدومستۆو اراسىندا ءبولىنىپ كەتۋى. بۇل جۇيەنى ىدىراڭقى ەتىپ كورسەتەدى. سوندىقتان بولاشاقتا «ينۆەستيتسيا» ءسوزى ناقتى اتالعان, ينۆەستورلارعا تىكەلەي سەرىكتەس بولا الاتىن ۋاكىلەتتى ورگان قۇرۋ كەرەك سەكىلدى.

«جاڭا ءبىر ءتيىمدى قۇرال تۋرالى دا ايتقىم كەلەدى. وڭىرلەردىڭ رەي­تينگى. ياعني اكىمدەردىڭ اي­ماق­­تىڭ ينۆەستيتسيالىق تار­­­تىم­دىلىعى بويىنشا باعا­لانۋى. مۇنداي رەيتينگ ناقتى ناتيجەلەردى كورسەتەتىن تەتىك بولماق. ويتكەنى ءاربىر ينۆەس­تي­تسيالىق جوبا ءتۇپتىڭ تۇبىندە بەلگىلى ءبىر وڭىردە ىسكە اسادى. نە­گىزگى كۇندەلىكتى جۇمىس تا جەر­گى­لىكتى جەردە جۇرەدى. جالپى العاندا, بىزدە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قولداۋ جۇيەسى بار. ول ەڭ جوعارى دەڭگەيدەگى – پرەزيدەنت جانىنداعى شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسىنەن باستالىپ, وبلىستار مەن قالالارداعى اكىمدىكتەرگە دەيىن جالعاسادى. اكىم ورىنباسارلارى بار, ولار وسى جۇمىستى قاداعالايدى. ءتىپتى پروكۋراتۋرا جانىنان دا ارنايى بولىمدەر قۇرىلعان. ءبىر جاعىنان بۇل جۇيە اۋقىمدى بولىپ كورىنەدى, بىراق ءاردايىم ءتيىمدى جۇمىس ىستەي بەرمەيدى», دەپ ءتۇسىندىردى سەناتور.

ءتيىمدى ءتاسىل كەرەك 

قسزي ەكونوميكالىق ساياساتتى تالداۋ ءبولىمىنىڭ باس ساراپشىسى اسەل ابەننىڭ ايتۋىن­شا, ءارتاراپتاندىرۋ سىرتقى ساۋ­دا­نىڭ دا تىنىسىن اشا تۇسكەن. 2025 جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا وڭدەۋ ونەركاسىبى ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى 12,8 ملرد دوللارعا جەتىپ, ەلدىڭ جالپى ەكسپورتىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن قۇرادى.

«ەلىمىز بىرتىندەپ شيكىزات قانا ەمەس, كۇردەلى ءونىم جەتكىزۋ­شىسى رەتىندە دە ءوز ورنىن بەكىتىپ, جاڭا نارىقتارعا شىعىپ, سەرىك­تەستەر تارتىپ, جاھاندىق وندى­رىستىك تىزبەكتەردە پوزيتسياسىن نىعايتىپ جاتىر. بىراق ءالى دە ىشكى جانە حالىقارالىق نارىقتا باسەكەگە قابىلەتتى تە­­­رەڭ وڭدەۋ ونىمدەرىن شىعارۋعا باسىمدىق بەرۋىمىز قاجەت. قازىر بۇل باعىتتاعى جۇ­مىس­تار جۇيەسىز. ادەتتە, قولداۋ شارالارى تاسىلدەرى مەن شارتتارى ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن ءارتۇرلى ينستيتۋتتار ارقىلى جۇزەگە اسى­­رىلادى, بۇل كاسىپكەرلەرگە تۇسىنىكسىز. سوندىقتان دا تاسىل­دەردى وڭتايلاندىرۋ كەرەك», دەيدى ساراپشى.

راسىندا, ەلىمىزدىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ءۇشىن ينۆەستيتسيانى كوبىرەك تارتۋ كەرەك. اسىرەسە وڭدەۋ سالاسىنا قارجى سالىنسا, ول جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كەلۋىنە, جۇمىس ونىمدىلىگىنىڭ ارتۋىنا جول اشادى. مۇنداي قولداۋ ناتيجەسىندە جاڭا ءوندىرىس ورىندارى پايدا بولىپ, بىلىكتى ماماندارعا دەگەن سۇرانىس وسەدى.

«وڭدەۋ ونەركاسىبىندە شەشى­­مىن كۇتكەن ماسەلە از ەمەس. ماسە­لەن, اعاش بۇيىمدارى مەن جيھاز شىعارۋ توقىراۋعا ۇشى­­رادى, فارماتسەۆتيكا سالا­سىندا دا ءوسىمنىڭ قارقىنى باياۋ. بۇگىندە ءوندىرىستىڭ 40 پايىزدان استامى مەتاللۋرگياعا تيە­سىلى. بۇل سالاعا الەمدىك نا­رىق­­­تاعى باعا قۇبىلمالىلىعى قاتتى اسەر ەتەتىندىكتەن, جالپى ونەر­كاسىپتىڭ تاۋەكەلى ارتىپ وتىر. ۇزاقمەرزىمدى تۇراقتىلىققا جەتۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى – جوعارى قوسىلعان قۇنى بار سالالاردى دامىتۋ. ياعني شيكىزاتتى جاي ەكسپورتتاماي, ودان دايىن ءونىم شىعارىپ, قوسىمشا قۇن اكەلەتىن وندىرىستەردى وركەندەتۋ قاجەت. ال قازىر قيىندىققا تاپ بولعان سالا­لارعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلسە, بۇكىل وڭ­دەۋ ونەر­­كاسىبىنىڭ الەۋەتى ارتا تۇس­پەك», دەپ ءتۇسىندىردى ساراپشى.

ەكونوميست رۋسلان سۇلتانوۆ­تىڭ ايتۋىنشا, ەكونومي­كانى ءارتا­راپتاندىرۋ ەل ەكونومي­كاسىن وسىرەدى.

«بۇل مۇناي مەن مەتالعا تاۋەل­دىلىكتەن ارىلۋ, اۋىل شارۋا­­­شىلىعى, IT, قارجى, تۋريزم, فارماتسەۆتيكا سياقتى جاڭا سالا­­لاردى دامىتۋ. بۇل مۇناي باعا­سى قۇلدىراعاندا ءار وتان­دا­­سىمىزدىڭ تابىسىنا سوققى تيمەۋىنىڭ كەپىلى. ونەركاسىپتى ءارتاراپتاندىرۋ قولدانبالى دەڭگەيدە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. بۇگىندە ءوندىرۋ مەن مەتاللۋرگيا باسىم. الايدا قازاقستاننىڭ بولاشاق يندۋستريا­سى ماشينا جاساۋعا, مۇناي حيمياسىنا, فار­ما­تسەۆتيكاعا, شيكىزاتتى قايتا وڭدەۋگە جانە جوعارى تەحنو­لو­گيا­لارعا نەگىزدەلۋگە ءتيىس. بۇل جوعا­رى قوسىلعان قۇندى ونىم­دەر, ەكسپورت كولەمىنىڭ ارتۋى جانە تەحنولوگيالىق ەگەمەندىك اكەلەدى», دەيدى ول.