«وڭتۇستىكتە قالامىن»
اۋىلدىق اۋماقتاردىڭ تۇراقتى دامۋى قورىنىڭ قوعاممەن بايلانىس جونىندەگى ديرەكتورى شاحزادا شوگەلباەۆانىڭ مالىمەتىنشە, يتاليا ۇكىمەتى ماسەلەنىڭ اۋقىمىن تۇسىنگەن سوڭ, 2013 جىلى ىشكى ايماقتارعا ارنالعان ۇلتتىق ستراتەگيا (SNAI) قابىلداعان. بۇل – ارتتا قالعان وڭىرلەردى جانداندىرۋعا باعىتتالعان place-based باعدارلاماسى. 2014–2020 جىلدارى 72 قاناتقاقتى ايماق تاڭدالىپ الىنعان. شامامەن 2 ملن تۇرعىنى بار مىڭنان اسا كوممۋنادا كولىك پەن بايلانىس, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مەكتەپ, كاسىپكەرلىكتى قولداۋ شارالارى ىسكە اسىرىلعان. اكىمدەر كۇش بىرىكتىرىپ, تۇرعىندارمەن بىرگە باسىمدىقتاردى بەلگىلەپ, 71 ايماقتىق ستراتەگياعا ۇلتتىق جانە ەۋروپالىق قورلاردان 1,1 ملرد-تان اسا ەۋرو بولىنگەن. الايدا ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, جاستاردى تەك ينفراقۇرىلىممەن ۇستاپ قالۋ مۇمكىن ەمەس, ولارعا ەڭ الدىمەن جۇمىس ورىندارى قاجەت.
«وسىنى ەسكەرگەن يتاليا ۇكىمەتى 2017 جىلى ەڭ كەدەي وڭىرلەردەگى زياتكەرلىك الەۋەتتىڭ سىرتقا اعىلۋىنا توسقاۋىل قويۋ ماقساتىندا «Resto al Sud» («وڭتۇستىكتە قالامىن») باعدارلاماسىن ىسكە قوسادى. باعدارلاماعا 1,25 ملرد ەۋرو باعىتتالدى. العاشىندا ول 8 وڭتۇستىك وبلىستى (ابرۋتستسو, اپۋليا, بازيليكاتا, كالابريا, كامپانيا, موليزە, ساردينيا, سيتسيليا) قامتىدى جانە 35 جاسقا دەيىنگى ازاماتتارعا ارنالدى. كەيىن باعدارلاما اۋقىمى جەر سىلكىنىسىنەن زارداپ شەككەن جەكەلەگەن كوممۋنالاردى دا قامتىپ, جاس شەكتەۋى اۋەلى 46-عا, ال 2021 جىلدان باستاپ 55 جاسقا دەيىن كوتەرىلدى», دەدى زەرتتەۋمەن بولىسكەن ش.شوگەلباەۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, باعدارلامانىڭ ءبىر جوباسىنا قۇرىلتايشىلار سانىنا قاراي 50–200 مىڭ ەۋروعا دەيىن بولىنگەن. ونىڭ جارتىسى – قايتارىمسىز گرانت, قالعانى – مەملەكەتتىك كەپىلدەمەمەن بەرىلەتىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە, ال پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى Invitalia وتەيدى. وڭتۇستىكتە بۇل مەكەمە اقپاراتتىق ورتالىقتار جەلىسىن دە ىسكە قوسقان. الايدا العاشقى كەزەڭدە وتىنىمدەردىڭ 40 پايىزدان ازى عانا ماقۇلدانعان. ويتكەنى بىرقاتار جوبا شيكى جاسالىپ, تالاپتارعا سايكەس كەلمەگەن. بۇعان قوسا جاستاردىڭ «ساتسىزدىكتەن قورقۋ» پسيحولوگياسى دا ىقپال ەتتى (OECD دەرەگىنشە شامامەن 60 پايىز). دەسە دە كەيىنگى تۇزەتۋلەر جاعدايدى ءبىرشاما وزگەرتكەن, باعدارلاماعا فريلانسەرلەر دە قاتىسا الاتىن بولدى, بيزنەستى دە ءىرى قالالاردان اۋىلدىق جەرلەرگە كوشىرۋگە رۇقسات بەرىلدى.
«وسىلايشا, 2023 جىلدىڭ تامىزىنا قاراي 16 286 جوبا قولداۋ تاۋىپ, 57 مىڭنان اسا جۇمىس ورنى اشىلدى. 2025 جىلعى مالىمەت بويىنشا شامامەن 19 مىڭ جاڭا كاسىپورىن مەن 63 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلعان. ەڭ بەلسەندى ايماقتار – كامپانيا مەن سيتسيليا, مۇندا شاعىن قوناقۇيلەر مەن ناۋبايحانالاردان باستاپ اگروتۋريزم مەن IT-قىزمەتتەرگە دەيىنگى الۋان ءتۇرلى جوبا جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. دەرەكتەر كورسەتكەندەي, جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن جاستار تۋعان جەرىندە كاسىپكەرلىكپەن كوپتەپ اينالىسا باستادى», دەيدى ش.شوگەلباەۆا.
نەگىزگى سوققى وڭتۇستىككە تيگەن. ويتكەنى Mezzogiorno-دا ەڭبەك نارىعى ءالسىز بولىپ, جاستاردىڭ كوشىپ كەتۋىنە سەبەپ بولعان. كەيىنگى جىلدارى ىشكى اۋدانداردان شامامەن 330 مىڭ مامان قونىس اۋدارسا, تەك 198 مىڭى عانا قايتا ورالعان. تۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى دە قۇلدىراۋدى جانە ادامي كاپيتالىنىڭ ازايۋىن تەرەڭدەتە تۇسكەن.
جەرگىلىكتى جەردىڭ تىنىسى اشىلدى
جالپى, تاريحقا كوز جۇگىرتسەك, يتاليانىڭ پروۆينتسيالارى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن حالىقسىزدانا باستادى. جاستار aree interne شالعاي اۋىلدىق ايماقتاردى تاستاپ, ءىرى ەكونوميكالىق ورتالىقتارعا قونىس اۋداردى. ناتيجەسىندە, بۇگىندە يتاليالىقتاردىڭ جارتىسىنان كوبى ءىرى قالالاردا تۇرادى, سوندىقتان كوپتەگەن تاۋلى جانە اۋىلدىق كوممۋنالاردا قارتايعان تۇرعىندار باسىم.
اۋىلدىق اۋماقتاردىڭ تۇراقتى دامۋى قورىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, 70 جىلدىڭ ىشىندە (1951–2019) شالعاي قونىستانعان حالىق 26 پايىزعا كەمىسە, ءىرى قالالار كەرىسىنشە 30–50 پايىزعا وسكەن.
«كەيىنگى جىلدارى يتاليا اۋىلدارىنىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلعانداي بولدى. قولعا الىنعان بىرقاتار باستاما ەندى جەكە كاسىپكەرلەرگە ەمەس, تۇتاس ايماقتارعا, اسىرەسە ەڭ كىشكەنتاي ءارى تاريحي قۇندى اۋىلدارعا باعىتتالعان. ماسەلەن, 2021 جىلى ەۋروپالىق وداقتىڭ «Next Generation» (داعدارىستان شىعۋ قورى) جوسپارى بويىنشا يتالياعا بولىنگەن قارجىنىڭ ءبىر بولىگى «بورگو» دەپ اتالاتىن كونە ەلدى مەكەندەردى جانداندىرۋعا جۇمسالدى. وسىلايشا, «Attrattività dei Borghi» («اۋىلداردىڭ تارتىمدىلىعى») باعدارلاماسى دۇنيەگە كەلدى. جوباعا ۇلتتىق قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جانە تۇراقتى دامۋ جوسپارى (PNRR) اياسىندا 1 ملرد ەۋرو قاراستىرىلعان. باعدارلامانى مادەنيەت مينيسترلىگى ۇيلەستىرەدى, سەبەبى باستى نازار جارتىلاي قاڭىراپ قالعان جەرلەردى مادەني جانە تۋريستىك تۇرعىدان قايتا تۇلەتۋ بولدى», دەيدى ساراپشى.
جويىلۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرعان بۇل اۋىلداردىڭ ارقايسىسىنا شامامەن 20 ملن ەۋرو بولىنگەن. قاراجات تاريحي عيماراتتاردى قالپىنا كەلتىرۋگە, مۋزەيلەر مەن مادەني كەڭىستىكتەر اشۋعا, ءتۋريزمدى دامىتۋعا جانە كرەاتيۆتى يندۋستريالاردى جولعا قويۋعا جۇمسالعان. سونداي-اق قاراپايىم اۋىلدارعا باسىمدىق بەرىلگەن. بايقاۋ ارقىلى ىرىكتەلگەن 229 جوباعا جالپى كولەمى 580 ملن ەۋرو ءبولىندى.
«بۇل باعىتتاعى بيۋدجەت ازداۋ بولعانىمەن, اۋقىمى كەڭ. قاراجات مەكتەپتەر مەن الاڭداردى جوندەۋگە, اۋىلدى اباتتاندىرۋعا, جەرگىلىكتى ونىمدەردى ىلگەرىلەتۋگە جانە تۇرعىندارعا ارنالعان ءىس-شارالارعا باعىتتالدى. يتاليا بيلىگى شاعىن اۋىلداردى تۇراقتى ءتۋريزمنىڭ تىرەگى رەتىندە قاراستىراتىنىن ايتتى. وسىلايشا, تۋريستەردى ۇنەمى ادام قاراسى ۇزىلمەيتىن ۆەنەتسيا مەن ريمنەن گورى تاۋلى اۋىلدارعا بارىپ ىرىمشىك ءدامىن تاتىپ, اۋتەنتتى كوشەلەردى ارالاۋعا باعىتتادى. ايتا كەتەرلىگى, «Attrattività dei Borghi» باعدارلاماسى تەك ينفراقۇرىلىم مەن مادەنيەتكە ەمەس, اۋىل كاسىپكەرلىگىن تىكەلەي قولداۋعا دا كوڭىل ءبولدى. وتباسىلىق قولونەردەن باستاپ الەۋمەتتىك ستارتاپتارعا دەيىن قارجىلاندىرىلدى. ويتكەنى ءبىر اۋىلدا اشىلعان 5–10 جاڭا جۇمىس ورنىنىڭ ءوزى ايتارلىقتاي وزگەرىس اكەلۋى مۇمكىن», دەدى اۋىلدىق اۋماقتاردىڭ تۇراقتى دامۋى قورىنىڭ قوعاممەن بايلانىس جونىندەگى ديرەكتورى ش.شوگەلباەۆا.
فەرمەرلەر قارتايىپ بارادى
يتاليانىڭ تاعى ءبىر ماسەلەسى – فەرمالىق قوجالىقتاردىڭ يەلەرى جىلدان-جىلعا قارتايىپ بارادى. بۇگىندە ولاردىڭ ورتاشا جاسى الپىس جاستان اسىپ كەتكەن. ش.شوگەلباەۆانىڭ ايتۋىنشا, وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن مەملەكەت اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاستاردى تارتۋعا باعىتتالعان 2022–2023 جىلدارى اگرارلىق نارىق قىزمەتتەرى ينستيتۋتى – ISMEA ارنايى «Generazione Terra» («جەر ۇرپاعى») باعدارلاماسىن ىسكە قوستى. وندا جاس اگراريلەرگە جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكالىق نەسيە بەرىلگەن. 41 جاسقا دەيىنگى كەز كەلگەن فەرمەر قۇنى 1,5 ملن ەۋروعا جەتەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى جەرىن ساتىپ الۋ ءۇشىن 30 جىلعا دەيىن نەسيە الا الادى. ەگەر جاڭا فەرمەرلىك كومپانيا قۇرىلسا, مەملەكەت وعان قوسىمشا 70 مىڭ ەۋرو كولەمىندە بونۋس بەرەدى. ال بۇل العاشقى تولەمدەردى جابۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قايتارىمسىز قولداۋ بولدى.
«ال ءالى تاجىريبەسى جوق 35 جاسقا دەيىنگى جاستار ءۇشىن 500 مىڭ ەۋروعا دەيىن نەسيە بەرىلدى. بۇل قارجىنى جەر ساتىپ الۋمەن قاتار اگرارلىق ءبىلىم الۋعا نەمەسە رەسمي فەرمەر رەتىندە تىركەلۋگە دە پايدالانۋعا بولادى. جالپى, بيۋدجەت شامامەن 100 ملن ەۋرونى قۇرايدى. ماقسات – جاڭا تولقىن فەرمەرلەرىنە اۋىل شارۋاشىلىعىنا ءىرى باستاپقى كاپيتالسىز قادام جاساۋعا جول اشۋ. ۇكىمەت بۇعان قوسا جاستار جوبالارىنا ارناپ 800 مەملەكەتتىك جەر تەلىمىن نارىققا شىعاردى. بۇل قادام اۋىلداعى بوس جاتقان القاپتاردى جانداندىرىپ, جاڭا بۋىن كاسىپكەرلەرىنە تىڭ مۇمكىندىك بەرەدى. «Generazione Terra» ناتيجەلەرىن ايتۋعا ءالى ەرتە, وتىنىمدەر جاقىندا عانا قابىلدانا باستادى. دەگەنمەن العاشقى ىقىلاس زور. ويتكەنى ورتالىق پەن وڭتۇستىكتە بوس قالعان القاپتار, يەسىز قورا-قوپسى جەتەرلىك», دەيدى ساراپشى.
يتاليادان تۇيەتىن باستى ساباق – اۋىلدى دامىتۋعا ءبىر عانا تەتىك جەتكىلىكسىز. جول سالىنعانىمەن, ەگەر ول جەردەن جۇمىس تابىلماسا, حالىق تۇراقتامايدى, گرانت بەرىلگەنىمەن, ەگەر كۇندەلىكتى قىزمەت پەن تۇرمىس ساپاسى ارتپاسا, ول دا ۇزاققا بارمايدى. ينفراقۇرىلىم, جۇمىسپەن قامتۋ مەن كۇندەلىكتى ءومىردىڭ ساپاسى ءبىر-بىرىمەن توعىسقاندا عانا تۇراقتى دامۋ بولادى. ال بىتىراڭقى, ۇيلەسىمسىز شارالار ءبىر مەزەتكە عانا دۇربەلەڭ تۋعىزىپ, ارتىنان جىلدارعا سوزىلاتىن توقىراۋعا اكەلەدى. وسىنى تۇسىنگەن يتاليا ەڭ اۋەلى «قۇلدىراعان ايماقتاردى» كارتاعا ءتۇسىردى, ولارعا ەرەكشە مارتەبە بەردى جانە رەسۋرستاردى سول جەرگە شوعىرلاندىرىپ, place-based دەپ اتالاتىن ءتاسىلدى ەنگىزدى, اۋرۋحانالار مەن مەكتەپتەردى جاڭعىرتتى, بيزنەستى سۋبسيديالادى, اۋىلداردى ءومىر سۇرۋگە دە, تۋريزمگە دە لايىق مەكەن رەتىندە تانىتا باستادى.
اسىرەسە جاستار ءۇشىن تەك ايلىقتىڭ كولەمى ەمەس, كۇندەلىكتى تىرشىلىكتىڭ ورتاسى, جىلدام ينتەرنەت, سەنىمدى دارىگەر مەن قولجەتىمدى ەمحانا, ءبىلىمدى ۇرپاق تاربيەلەيتىن مىقتى مەكتەپ, ەركىن باس قوساتىن قوعامدىق كەڭىستىك قاجەت. كارى قۇرلىقتاعى مەملەكەت وسىنى ءتۇسىندى, قارجىنى ادامداردىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىن جەڭىلدەتەتىن ءارى تارتىمدى ەتەتىن نارسەلەرگە باعىتتادى. بىزگە دە كەرەگى وسى.
