سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
– سەرىك قۋاندىق ۇلى, نەيروحيرۋرگيا سالاسى يننوۆاتسيالىق قۇرالدارمەن تولىققاندى جابدىقتالعان با؟ بۇگىنگى الەۋەتى قالاي؟
– بىردەن ورتالىقتىڭ قازىرگى تىنىسىنان باستايىن. جىل سايىن جۇيكە جۇيەسىنىڭ ەڭ كۇردەلى پاتولوگيالارىمەن ناۋقاستارعا شامامەن 5000 وپەراتسيا جاسالادى. ەلىمىزدە العاش رەت نەيروحيرۋرگيانىڭ تۇبەگەيلى جاڭا باعىتتارى – ميكرونەيروحيرۋرگيا, ەندوۆاسكۋليارلىق, ەندوسكوپيالىق جانە فۋنكتسيونالدىق نەيروحيرۋرگيا سالالارىمەن دە سىرقاتتاردى ەمدەپ, وپەراتسيا جاساي الامىز. ورتالىقتا 80 جاڭا مەديتسينالىق تەحنولوگيا ەنگىزىلىپ, سونىڭ ارقاسىندا جوعارى تەحنولوگيالىق ەم ەلىمىزدە قولجەتىمدى بولدى. ورتالىق اشىلعانعا دەيىن جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق كومەكتى قاجەت ەتەتىن ناۋقاستاردىڭ 80%-ى ەل ىشىندە مۇنداي ەم-دومعا قولى جەتە العان جوق. اسىرەسە ەندوۆاسكۋليارلىق جانە حيرۋرگيالىق ادىستەر ارقىلى مي تامىرلارى اۋرۋلارىن ەمدەۋ باستالىپ, انەۆريزمالار, ارتەريوۆەنوزدىق مالفورماتسيالار جانە باسقا دا كۇردەلى پاتولوگيالاردى ەمدەۋ ءىسى دە وڭ ناتيجە بەردى. بۇل باعىتتا جاسالعان وپەراتسيا سانى – 8000-نان استام. كلينيكادا ەندوسكوپيالىق ادىسپەن ەمدەۋ ءتاسىلى دە كەڭىنەن قولدانىلىپ كەلەدى. ونىڭ ىشىندە ەندوسكوپيالىق ترانسنازالدى ترانسكرانيالدى باس سۇيەك نەگىزىنە قولجەتىمدىلىك, نەيروناۆيگاتسيالىق جۇيەنى, ينتراوپەراتسيالىق مونيتورينگتى قولدانا وتىرىپ ميكروحيرۋرگيالىق وپەراتسيالار بار. وسى ادىسپەن جالپى 11 000-نان استام وپەراتسيا جاسالدى.
ۇلتتىق ورتالىقتىڭ تاعى ءبىر ءىرى باعىتى – ومىرتقا مەن ج ۇلىن اۋرۋلارىن حيرۋرگيالىق ەمدەۋ. ارنايى بولىمشەدە زاماناۋي رەكونسترۋكتيۆتىك وپەراتسيالار جاسالىپ, ءۇمىتسىز دەپ سانالاتىن ناۋقاستاردىڭ وزدەرى اياقتان تۇرۋعا مۇمكىندىك الدى. بارلىعى – 13 000-نان استام ناۋقاسقا وپەراتسيا جاسالعان.
– ومىرتقا اراسىنا تيتان سالىپ بەكىتۋ ءتاسىلى قانشالىقتى ءتيىمدى؟ ادام اعزاسى مەتالدى جاتىرقاماي ما؟
– 2018 جىلدان باستاپ ورتالىقتا ومىرتقا اۋرۋلارىنا قولدانىلاتىن زاماناۋي تەحنولوگيانى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىپ كەلەمىز. جالپى, قاتەرلى ىسىك دەگەن كەسەل اسقىنعاندا مەتاستازاعا اينالادى. وبىر اۋرۋى اعزالارعا تەز جايىلىپ, ناۋقاستىڭ جاعدايىن بىردەن ناشارلاتىپ جىبەرەدى. ومىرتقانى ەمدەۋ كەزىندە ياعني رەكوسترۋكتيۆتى ەمدەۋ شاراسىن جۇرگىزۋگە كوپ ۋاقىت كەتەدى. ال ارانى اشىلعان اۋرۋ كۇتىپ تۇرمايتىنى بەلگىلى, ءسات سايىن اسقىنا تۇسەدى. ويلاسا كەلە, ءبىز ومىرتقاعا ەم جۇرگىزىپ ۋاقىت جوعالتقانشا, ءدال سول ومىرتقا پىشىندەس جاساندى سۇيەك فورماسىن تيتاننان جاساپ ورناتۋ ءتيىمدى ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك. «قازاقستان عارىش ساپارى» ۇلتتىق كومپانياسىمەن ارىپتەستىك بايلانىس ورناتىپ, بىرنەشە جىلدان بەرى تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەيمىز. وسى ورتالىقتىڭ ماماندارى 3D اپپاراتپەن تيتاننان ومىرتقا ءپىشىنىن جاسايدى, ءبىز يننوۆاتسيالىق مەتالل-ومىرتقانى ناۋقاستارعا سالامىز. تەرەڭدەي ۇعىندىرعاندا سىرقات كەمىرىپ, ابدەن مۇجىلگەن ومىرتقانى ۇزاق ۋاقىت ەمدەپ, وپەراتسيا جاساعاننان گورى ونى جىگىنەن اجىراتىپ الىپ تاستاپ, ورنىنا تيتاننان جاساندى ومىرتقا ورناتقان, ياعني يمپلانت الدەقايدا ءتيىمدى. كلينيكالىق ەكسپەريمەنتالدى جۇمىستى بىردەن تاجىريبەگە ەنگىزۋگە رۇقسات ەتىلمەيدى. ونىڭ ناتيجەسىن شەتەلدىڭ الدىڭعى قاتارلى مەديتسينالىق ورتالىعىندا تەكسەرتۋ تالابى بار.
3D باسىپ شىعارۋ تەحنولوگياسىمەن ومىرتقا سۇيەگىن جەكە يمپلانتپەن الماستىرۋعا باعىتتالعان كلينيكو-ەكسپەريمەنتتىك جۇمىستارىمىز ناتيجەلى اياقتالدى. 4 ناۋقاسقا وپەراتسيا جاسالىپ, يمپلانت ءساتتى قولدانىلدى. جوبا «Ghalam» كومپانياسىمەن جانە گەرمانيانىڭ ۋلم قالاسىنداعى تراۆماتولوگيا جانە بيومەحانيكا ينستيتۋتىمەن بىرلەسىپ ىسكە اسىرىلدى. بۇل ىلكىمدى جوبانىڭ ناتيجەسى استانادا وتكەن كونگرەستە ايتىلدى. قازىرگى تاڭدا ءادىستى كوممەرتسيالىق باعىتتا تاجىريبەگە ەنگىزۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ومىرتقاعا يمپلانت سالۋدىڭ ارقاسىندا اياعىنان سال بولىپ ءجۇرىپ-تۇرۋى مۇڭعا اينالعان سىرقات جانداردىڭ تابانىنا جان ءبىتىپ, قيمىل-قوزعالىسى جاقساردى, ءتىپتى وزدىگىنەن نىق باسىپ ادىمدايتىن دەڭگەيگە جەتكەندەرى دە بار.
– ءتورت جىل بۇرىن وسى ورتالىقتا ىسكە قوسىلعان گامما-پىشاقتىڭ ارتىقشىلىعى قانداي؟
– 2021 جىلى ماۋسىم ايىندا ورتالىقتا ستەرەوتاكسيستىك راديوحيرۋرگياعا ارنالعان زاماناۋي گامما-پىشاق كەشەنى ىسكە قوسىلدى. ول – ورتالىق ازياداعى جالعىز اپپارات. سونىمەن قاتار مي ىسىكتەرىن, تامىرلىق ءارى فۋنكتسيونالدىق اۋرۋلاردى راديوحيرۋرگيالىق ەمدەۋدىڭ «التىن ستاندارتى» سانالادى. 2000-نان استام جەرلەسىمىز بەن شەتەلدىك ناۋقاستاردىڭ دا گامما-پىشاقپەن جاسالعان ەمنەن كەيىن دەنساۋلىعى جاقساردى. كورشىلەس ەلدەردەن كەلەتىن ناۋقاستاردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. مۇنىڭ ارتىقشىلىعى – ىسىك كولەمى شاعىن بولسا, قان تامىرلارى قىسىلسا, ەشقانداي وپەراتسيا جاساپ ناۋقاستى كەسپەي گامما-پىشاق ارقىلى ەمدەيمىز. ورتالىق ازياداعى بەس مەملەكەتتىڭ ىشىندە تەك بىزدە عانا گامما-پىشاق بار دەدىك قوي. سونىڭ ناتيجەسىندە مەديتسينالىق ءتۋريزمنىڭ دە تامىرىنا قان جۇگىرىپ, تۇسەتىن تابىسقا دا ەداۋىر سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر.
– حالىقارالىق قاۋىمداستىقتارمەن بايلانىس تا نىعايىپ كەلەدى ەكەن. وعان جۋىردا ەلوردادا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك كونگرەسس كەزىندە تاعى دا كوز جەتكىزە تۇستىك.
– 2010 جىلى قۇرىلعان قازاق نەيروحيرۋرگتەر قاۋىمداستىعى بۇگىندە دۇنيەجۇزىلىك نەيروحيرۋرگيالىق قوعامدار فەدەراتسياسىنىڭ, ەۋروپالىق جانە ازيا نەيروحيرۋرگتەر قاۋىمداستىعىنا مۇشە.
استانادا الەمدىك دەڭگەيدەگى عىلىمي ءىس-شارالار ۇنەمى ۇيىمداستىرىلادى. مۇنىڭ بارلىعى دا ءبىزدىڭ مەديتسينا ءورىسىن, ونىڭ ىشىندە نەيروحيرۋرگياداعى جەتىستىكتەرىمىزدى ايگىلەپ, تاجىريبەمىزدى شىڭداي تۇسەدى. ازيا نەيروحيرۋرگتەرىنىڭ ح كونگرەسىن استانادا وتكىزدىك. وعان 56 مەملەكەتتەن 700-دەن اسا نەيروحيرۋرگ دارىگەر كەلدى. وسى جيىن كەزىندە استاناداعى ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان جانە تۇرىكمەنستاننىڭ جاس نەيروحيرۋگتەرىن دايارلايتىن ۇجىم دەپ تانىلدى.
جاقىندا وتكەن Walter E.Dandy اتىنداعى دۇنيەجۇزىلىك كونگرەستىڭ مەرەيتويلىق ح جيىنى ەلوردادا ۇيىمداستىرىلۋى ايرىقشا ماڭىزعا يە. 20 ەلدەن 400-دەن استام دەلەگات قاتىستى. ولاردىڭ قاتارىندا اقش, ەۋروپا مەن ازيا ەلدەرىنىڭ بىلىكتى نەيروحيرۋرگتەرى بار. Walter E.Dandy اتىنداعى نەيروحيرۋرگيالىق قاۋىمداستىق 2011 جىلى اقش-تا قۇرىلعان. اقش-تان Walter E.Dandy نەيروحيرۋرگيالىق قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى Saleem Abdulrauf كەلدى. مۇنداي كونگرەستە الەمنىڭ جەتەكشى نەيروحيرۋرگتەرى زاماناۋي جەتىستىكتەر مەن يننوۆاتسيالار جايىن تالقىلاپ, ءوزارا پىكىر الماسادى, تاجىريبەسىن بولىسەدى. استانادا وتكەن كونگرەستە 30-دان استام الەمگە تانىمال عالىمدار بايانداما جاسادى. ولاردىڭ ىشىندە اكادەميك الەكساندر كونوۆالوۆ (رەسەي), پروفەسسور لەونيد ليحتەرمان (رەسەي), پروفەسسور Memet Ozek (تۇركيا), ايگىلى دارىگەر Noor ul Owase Jeelani ( ۇلىبريتانيا), Piero Picozzi (يتاليا), Esper Cavalheiro (برازيليا), Luan Guoming (قىتاي) سىندى الەمگە ايگىلى نەيروحيرۋرگتەر بار. وسى كونگرەستە ءبىزدىڭ نەيروحيرۋرگتەرىمىزدىڭ عىلىمي-كلينيكالىق جەتىستىكتەرى تانىستىرىلدى. ەكى كۇندىك باعدارلامادا 40-تان استام عىلىمي بايانداما مەن پىكىرتالاس ءوتتى. يننوۆاتسيالىق ادىستەر, راديوحيرۋرگيا, كۇردەلى تامىرلىق جانە ونكولوگيالىق پاتولوگيالاردى ەمدەۋ, فۋنكتسيونالدىق جانە بالالار نەيروحيرۋرگياسىنىڭ قاداۋ-قاداۋ ماسەلەسى كوتەرىلىپ, شەشۋ جولدارى ايتىلدى. كونگرەسكە قاتىسقان مارتەبەلى مەيمانداردى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ارنايى قابىلداپ, ساليقالى كەزدەسۋ بولدى. پرەزيدەنت فورۋمدا: «قازاقستان نەيروحيرۋرگياسىنىڭ جوعارى جەتىستىكتەرىنىڭ دالەلى» دەپ اتاپ ءوتتى.
Walter E.Dandy قاۋىمداستىعىنىڭ دۇنيەجۇزىلىك كونگرەسىن استانادا وتكىزۋ – قازاقستان نەيروحيرۋرگياسىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالۋىنىڭ ايعاعى. بۇل – ءبىلىم بەرۋ, تاجىريبە الماسۋ, سونداي-اق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ مەن كۇردەلى نەيروحيرۋرگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋدە ماڭىزدى قادام. ەلىمىزدە نەيروحيرۋرگيا سالاسى ارقاشان مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىندا ەكەنىنە شەتەلدىك ماماندار تاعى دا كوز جەتكىزدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇسىنىسىمەن قۇرىلعان «قازاقستان حالقىنا» قورىنىڭ قارجىلاي دەمەۋىمەن ءبىزدىڭ ورتالىقتا ەندى گيبريدتىك وپەراتسيا جاساۋ كەشەنى سالىنادى. مەديتسينا ورىسىندە دە تەحنولوگيانىڭ دامىعانى سونداي, ءبىر مەزەتتە ناۋقاسقا ەكى وپەراتسيانى قاتار جاساۋعا بولادى. ماسەلەن, ناۋقاستىڭ باسىندا ىسىك بار دەلىك. ونى سىلىپ الىپ تاستاۋ كەزىندە كوپ قان جوعالتادى. ال پاتسيەنتتىڭ قايتا قالپىنا كەلۋى ءۇشىن از ۋاقىت كەتپەيدى. گيبريدتى وپەراتسيا جاسالسا, ەكى بىردەي توپ قاتار كىرىسەدى. ءبىرىنشى توپ قان تامىرىن بەكىتىپ, قاننىڭ اقپاۋىن توقتاتىپ بەرەدى, ىلە ەكىنشى بريگادا بىردەن ىسىكتى الىپ تاستاۋعا كىرىسەدى. بۇرىن قالاي ەدى؟ بۇرىن قان تامىردى بەكىتۋ ءۇشىن ءبىر وپەراتسيا وتەتىن, اراعا ۋاقىت سالىپ ەكىنشى رەت ناۋقاس تاعى دا اۋرەلەنەتىن. كوردىڭىز بە, گيبريدتىك وپەراتسيا جاساۋ وتە ءتيىمدى. حالىقتىڭ تەگىن مەديتسينالىق ەم-دوم الۋىنا ياعني وپەراتسيا جاساۋعا مەملەكەتتەن بولىنەتىن قاراجات تا ۇنەمدەلەدى, پاتسيەنت تە ەكى رەت پىشاققا تۇسپەيدى. وسى ارادا ايتا كەتەر جايت, مەملەكەت ءوز حالقىنىڭ ەم الۋىنا بارلىق جاعداي جاساپ وتىر. ءبىزدىڭ ورتالىقتا دا ەل ازاماتتارىنا جاسالاتىن وپەراتسيالار مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.
– عىلىم سالاسىنداعى ءورىسىمىز قانشالىقتى كەڭەيىپ كەلەدى؟
– ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىندا 10 عىلىمي جوبا جۇزەگە اسىرىلدى, 10 پاتەنت الىندى, 20 مونوگرافيا, 21 ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىق شىعارىلدى, 700-دەن استام ماقالا جاريالاندى. ونىڭ ىشىندە 76 ماقالا Web of Science, Scopus بازالارىنا ەنگىزىلدى. سونداي-اق ورتالىق جۇيكە جۇيەسى ىسىكتەرىنىڭ بيوبانكى قۇرىلدى. بۇل حالىقارالىق عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە, جاڭا كلينيكالىق جاڭالىقتار اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتى دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماسىمەن دەنساۋلىق كودەكسىنە وزگەرىس ەنگىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ۇلتتىق عىلىمي مەديتسينالىق ورتالىقتاردا ءپروفيلدى دوكتورانتۋرا مامانداردى قابىلداپ, دايارلاۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى. ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىندا نەۆرولوگيا جانە نەيروحيرۋرگيا كافەدراسى اشىلىپ, مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ كەلگەن جاس مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرىپ, عىلىمي باعىتتا ىزدەنىسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزىپ وتىر. كافەدرادا رەزيدەنتتەر, جاس نەيروحيرۋرگتەرگە ءبىلىم بەرىلەدى.
– ەلىمىزدە نەيروحيرۋرگيا سالاسىندا ماماندار جەتكىلىكتى مە؟
– ەلىمىزدەگى نەيروحيرۋرگيا قىزمەتىن ۇلتتىق ورتالىق پەن 39 وبلىستىق جانە قالالىق اۋرۋحانا جانىنداعى 51 بولىمشە اتقارادى. ورتالىق ومىرتقا جانە ج ۇلىن حيرۋرگياسى, نەيروونكولوگياداعى ميكرونەيروحيرۋرگيا, گەمورراگيالىق ءينسۋلتتى از ءينۆازيۆتى ەمدەۋ, مي مەن ومىرتقاعا ەندوسكوپيالىق وپەراتسيالار بويىنشا 69 تەحنولوگيانى وڭىرلەرگە ەنگىزدى. مىڭداعان ناۋقاس وڭىرلەردە وسى ەمدى الدى. سونىمەن قاتار سانيتارلىق اۆياتسيا ارقىلى شۇعىل كومەك, دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, ايماقتارعا كونسۋلتاتسيالىق كومەك پەن شەبەرلىك ساباقتارى ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. جىلدار بويى 100-دەن استام وڭىرلىك ءىسساپار, 100-دەن استام وپەراتسيا جاسالدى.
وسىدان 17 جىل بۇرىن استانا قالاسىنان ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىن اشقانداعى باستى ماقساتتىڭ ءبىرى – باسەكەگە قابىلەتتى جاس مامانداردى دايارلاۋ ەدى. بۇگىنگە دەيىن رەزيدەنتۋرا باعدارلاماسىمەن 92 تۇلەك – 65 نەيروحيرۋرگ پەن 27 نەۆرولوگ دايارلاندى. قازىر تاعى 42 رەزيدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر. 2 400-دەن استام مامان بىلىكتىلىگىن ارتتىردى, 80-نەن استامى قايتا دايارلاۋدان ءوتتى. 50-دەن استام شەبەرلىك ساباعى وتكىزىلىپ, وعان 1 100-دەن استام تىڭداۋشى قاتىستى. وسىنداي جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى, وتە كۇردەلى وپەراتسيالاردى جاسايتىن جاس نەيروحيرۋرگتەر شوعىرى قالىپتاستى. ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيالىق ورتالىقتا كۇردەلى دەگەن كەيبىر وپەراتسيانى ماعان قاراتپاي-اق بىلىكتى دە ءبىلىمدى جاس ماماندار وزدەرى جاساي بەرەدى. وڭىرلەردە دە كادر تاپشىلىعى جوق, ايماقتاردا بىلىكتى نەيروحيرۋرگتەر, جۇمىلعان جۇدىرىقتاي بىرلىگى بەكەم ۇجىم بار. ەگەر وسى ىنتىماقتى ۇجىم بولماسا, ءبىر نەيروحيرۋرگ ءبىر جىلدا 5 مىڭ وپەراتسيا جاساي الا ما؟ ارينە, جوق! ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىندا التى بولىمشە بار. بۇلاردىڭ ارقايسىندا بىلىكتى ماماندار جۇمىس ىستەيدى. ميداعى ىسىكتى سىلىپ تاستاۋدى شەبەر مەڭگەرگەندەردىڭ بولىمشەسىندە, ج ۇلىن, ومىرتقا اۋرۋلارىنا ەم جاسايتىن نەيروحيرۋرگتەر بولىمشەسىندە, قان تامىرلارى مەن فۋنكتسيونالدىق اۋرۋلاردى ەمدەيتىن توپ شوعىرلانعان بولىمشەنىڭ دە ماماندارى جوعارى ساناتتى دارىگەرلەر. كەيىنگى جىلدارى ءبىزدىڭ ورتالىقتا پاركينسون اۋرۋىن حيرۋرگيالىق ەمدەۋ ءتاسىلى ءبىر ىزگە ءتۇسىپ, 600-دەن استام وپەراتسيا جاسالدى. ەپيلەپسياعا شالدىققانداردى دا ءدال وسىنداي جولمەن سىرقاتىنان ايىقتىرۋ قارقىن الىپ كەلەدى. بۇگىندە مۇنداي ناۋقاستارعا 500-دەن استام وپەراتسيا جاسالدى. بالالار نەيروحيرۋرگياسى بولىمىندە جاڭا تۋعان نارەستەلەرگە مي پاتولوگيالارىن ەمدەۋ جاسالىپ, ەندوسكوپيالىق وپەراتسيالارعا باسىمدىق بەرىلەدى. سونىمەن قاتار مينيمالدى ءينۆازيۆتى ادىستەر ارقىلى ەم-شارا بولىمشەسى اشىلدى. كەيبىر وپەراتسيالار جەڭىل ءوتىپ, ناۋقاستى ورتالىقتا ۇزاق ۇستاماي بىرەر كۇندە ۇيىنە قايتارۋعا بولادى. مىنە, سونداي اسا كۇردەلى دەپ سانالمايتىن وپەراتسيالار وسى شاعىن ءينۆازيۆتى بولىمشەدە جاسالادى. وڭالتۋ بولىمشەسى دە بار. بىزگە كوبىنەسە ايماقتاردان كەلەتىن ناۋقاستاردىڭ ۇلەسى باسىم. ارينە, ولارعا كۇردەلى وپەراتسيا جاساعان سوڭ بىردەن ۇيىنە جىبەرە المايمىز. تاعى بىرنەشە ۋاقىت باقىلاۋدا, دارىگەرلەردىڭ قاداعالاۋىندا بولۋى ءۇشىن وسى وڭالتۋ بولىمشەسىنە اۋىستىرىلادى. مۇنىڭ بارلىعى دا مەملەكەتتىڭ ەل ازاماتتارىنا دەگەن وراسان قامقورلىعىنىڭ بەلگىسى.
ورتالىق تەك جەرلەستەرىمىزگە عانا ەمەس, شەتەلدىك ناۋقاستارعا دا كومەك كورسەتەدى. 17 جىل ىشىندە 500-دەن استام شەتەل ازاماتى ەم الدى. ولاردىڭ قاتارىندا رەسەي, قىرعىزستان, وزبەكستان, تاجىكستان, تۇركيا, ازەربايجان, ۋكراينا, گرۋزيا, گەرمانيا, اقش, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, نيگەريا, كانادا, بەلارۋس جانە باسقا ەلدەردىڭ ازاماتتارى بار.
گامما-پىشاق اپپاراتى ىسكە قوسىلعاننان بەرى كورشى ەلدەردەن كەلەتىن ناۋقاستار كوبەيدى. وسىعان بايلانىستى ايماق ەلدەرىنە مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدەر دە جاسالىپ جاتىر. مۇنىڭ بارلىعى مەديتسينالىق تۋريزمنەن كەلەتىن تابىستى ەسەلەي تۇسەدى.
– ىلگەرىدەگى ءبىر سۇحباتىڭىزدا 5 مىڭنان استام وپەراتسيا جاساعانىڭىزدى ايتىپ ەدىڭىز. سۇراعىم كەلگەنى, ەستە قالارلىق, تاڭعاجايىپ وقيعاعا تولى وپەراتسيانى باستان وتكەردىڭىز بە؟
– ءبىزدىڭ ورتالىقتا تمد كەڭىستىگىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ جۇكتى ايەلدەرگە – انا مەن بالانى امان الىپ قالۋ ماقساتىندا ەرەكشە وپەراتسيا جاسالدى. 2008 جىلى جۇكتىلىگىنىڭ 9 ايى كەزىندە انەۆريزماسى جارىلعان ايەلگە ءبىر مەزگىلدە وپەراتسيا مەن بوساندىرۋ قاتار جۇرگىزىلدى. بۇگىندە انا مەن بالا دەنى ساۋ. پاتسيەنتتىڭ قۇرساعىنا بىتكەنى تۇلا بويى تۇڭعىش بالاسى ەكەن. ايى-كۇنى جاقىن قالعاندا ينسۋلت الىپ, باسىنداعى ىسىك جارىلىپ كەتەدى. پەرزەنتحاناداعى دارىگەرلەر نە بالا امان قالادى بولماسا اناسىنىڭ جانىن الىپ قالۋ ءۇشىن ىشتەگى ءسابيدىڭ ومىرىنە قاتەر تونەتىنىن ءبىلىپ قاتتى الاڭدايدى. ءبىزدىڭ ورتالىققا حابارلاسىپ, پاتسيەنتتى جەتكىزدى. سىن ساتىندە بىزگە زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلدى. ەكى بىردەي عۇمىردىڭ تاعدىرى دارىگەرلەردىڭ قولىندا. ىرگەلەس قونىستانعان «انا مەن بالا ورتالىعىنىڭ» بىلىكتى ماماندارىن شاقىرىپ كەڭەس وتكىزىپ, تاۋەكەلگە باردىق. ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت ناۋقاسقا ەكى بىردەي وپەراتسيا ءبىر مەزەتتە جاسالدى. اكۋشەر دارىگەرلەر جاتىرداعى نارەستەنى امان-ەسەن جارىق دۇنيەگە اكەلگەن ساتتە ءبىزدىڭ بريگادا باس ميداعى تامىردىڭ جارىلعان بولىگىن الىپ تاستادى. كەيىن ناۋقاس جانساقتاۋ بولىمىنەن پالاتاعا اۋىسقاندا «مەن ءسىزدى تانىمادىم, بىراق ماعان ەكى بىردەي ءومىر سىيلادىڭىز» دەپ قولىمدى قىسىپ العىسىن ايتتى. «مەن دە ءسىزدى تانىمايمىن, الايدا ءبىزدىڭ ار الدىنداعى پارىزىمىز – ناۋقاستىڭ سىرقاتىنان ايىقتىرۋ» دەپ جاۋاپ قاتتىم. قازىر سول نارەستە ءتۇبىت مۇرتى تەبىندەپ جىگىت بولدى, اناسى ەكەۋى ورتالىققا كەلىپ تۇرادى.
ءارتۇرلى مەرزىمدەگى جۇكتىلىك كەزىندە ايەلدەرگە مي مەن ج ۇلىن پاتولوگيالارىنا وپەراتسيا جاسالىپ, پاتسيەنتتىڭ دە قۇرساعىنداعى شارانانىڭ دا ومىرىنە قاتەر توندىرمەي جۇزەگە اسىرعان مۇنداي وپەراتسيالاردى ويلاسام, جۇرەگىمدى قوزعاپ جىبەرەدى. دارىگەرلەر دە جۇمىر باستى پەندە. كەيدە تاڭنان كەشكە دەيىن تابانىڭنان تىك تۇرىپ وپەراتسيا توسەگىندە جاتقان ناۋقاسقا جاساعان وپەراتسيا ءساتسىز بولعانىن كورگەننەن اسقان اۋىرتپالىق جوق. جانىڭدى جەگىدەي جەيدى. بىراق بوركەمىكتەنىپ وتىرا بەرۋگە مۇلدە بولمايدى, ەرتەڭىنە تاعى دا جاۋاپكەرشىلىگى زور وپەراتسيا كۇتىپ تۇرادى. ءومىردىڭ اعىسى وسىنداي.
اڭگىمەلەسكەن –
قۋات اۋەسباي,
«Egemen Qazaqstan»
