سۋرەت. kaz.zakon.kz
مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, 1995 جىلى قابىلدانعان كونستيتۋتسيا, شىن مانىندە, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تولقۇجاتى بولدى. حالقىمىزدىڭ بىرلىگىنە نەگىزدەلگەن اتا زاڭ ارقىلى ءبىز ەلدىگىمىزدى كۇشەيتىپ, ەگەمەندىگىمىزدى نىعايتتىق.
الايدا جاڭا تەحنولوگيالىق, ەكونوميكالىق جانە گەوساياسي جاعدايلار تىڭ ەرەجەلەردى تالاپ ەتەتىنى بەلگىلى. وسىعان بايلانىستى 30 جىل ىشىندە كونستيتۋتسياعا 6 رەت تۇزەتۋلەر ەنگىزدىك. سونىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ ساياسي-قۇقىقتىق جۇيەسىندەگى جاڭا كەزەڭگە جول اشقان ەڭ باستى رەفورما 2022 جىلى جاسالدى.
ازاماتتاردىڭ قاتىسۋىمەن ەنگىزىلگەن سول تۇزەتۋلەر اتا زاڭداعى «مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى – حالىق» دەگەن باپتىڭ ءىس جۇزىندەگى ناقتى كورىنىسى بولدى. سول ارقىلى حالىقتىڭ كونستيتۋتسياعا سەنىمى نىعايا ءتۇستى.
اتالعان رەفورمانىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسىندە «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» قاعيداتى ورنىقتى. پرەزيدەنتتىڭ ءبىر رەت قانا 7 جىلدىق مەرزىمگە سايلانۋ ءتارتىبى ەنگىزىلىپ, ونىڭ تۋىستارىنا مەملەكەتتىك قىزمەتتە لاۋازىم يەلەنۋگە تىيىم سالىندى. وسىلايشا, وتباسىلىق بيلىككە كونستيتۋتسيامەن توسقاۋىل قويىلدى.
ءماجىلىس جانە ءماسليحات سايلاۋلارى جاڭا ارالاس جۇيە ارقىلى وتكىزىلىپ, وكىلدى بيلىككە ءارتۇرلى كوزقاراستاعى ساياسي كۇشتەر مەن ازاماتتار كەلدى. سونداي-اق ءتۇرلى ساياسي پارتيالار پارلامەنتتەن ورىن الدى. اكىمدەردى سايلاۋ ينستيتۋتى دا جۇيەلى تۇردە قالىپتاسىپ كەلەدى.
شىن مانىندە, 2022 جىلعى رەفەرەندۋمنان كەيىن ازاماتتارىمىز ەل ومىرىنە قاجەتتى شەشىمدەردى قابىلداۋ ۇدەرىسىنە بەلسەندى قاتىساتىن بولدى. بۇل دەموكراتيانىڭ وزىق ۇلگىسى ەكەنى ءسوزسىز.
جالپى, كەيىنگى جىلداردا قولعا الىنعان شارالار قوعامدا زاڭ مەن ءتارتىپتى باستى قاعيداعا اينالدىرۋدى كوزدەيدى. ويتكەنى زاڭ ۇستەمدىگى – ادىلەتتى قوعامنىڭ نەگىزى. پرەزيدەنت قازىرگى تاڭدا بۇل قاعيدات ءسوز جۇزىندە ەمەس, ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا ايرىقشا نازار اۋداردى. وسى رەتتە كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرىلۋىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. ەكى جارىم جىلدا بۇل ورگاننىڭ قاراۋىنا 11 مىڭنان اسا ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن. بۇل حالىقتىڭ جاڭادان ەنگىزىلگەن كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ينستيتۋتىنا سەنىمى جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى.
سونىمەن قاتار پروكۋراتۋرا مەن سوت جۇيەسىندە تۇبەگەيلى جاڭعىرۋ ءجۇرىپ جاتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە سوتتاردىڭ ادىلەتتىلىگى ارتىپ, ازاماتتاردىڭ پايداسىنا شەشىلەتىن ىستەر 60 پايىزعا جەتتى. كاسساتسيالىق سوتتار قۇرىلىپ, سوت شەشىمدەرىنە شاعىمدانۋ مۇمكىندىگى كەڭەيدى. ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل كونستيتۋتسيالىق مارتەبە الدى جانە ول كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنۋ قۇقىعىنا يە بولدى.
كونستيتۋتسيالىق رەفورما اياسىندا بولاشاق ۇرپاقتىڭ ءال-اۋقاتى مەن ءبىلىمىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى دە مەملەكەت ساياساتىنىڭ باسىم باعىتى ەكەنىنە ەرەكشە ءمان بەرىلدى. سونىڭ اياسىندا «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسى ازىرلەنىپ, سول ارقىلى ينۆەستيتسيالىق تابىستىڭ جارتىسى ءار بالانىڭ ەسەپشوتىنا جىبەرىلەتىن بولدى. جاستاردىڭ ەركىن ءبىلىم الۋى, ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىگى جانە الەممەن اشىق بايلانىسى دا – مەملەكەتتىڭ پروگرەسسيۆتى باعىتى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى جاستاردى زاڭعا باعىناتىن, ادىلەتتى, ادال ۇرپاق رەتىندە تاربيەلەۋ ىسىنە ايرىقشا توقتالدى. پرەزيدەنت اتالعان ءىس اتا-انا, مەكتەپ جانە مەملەكەتتىڭ ورتاق مىندەتى ەكەنىن ايتىپ, بۇل باعىتتا جۇيەلى قادامدار قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.
اتالعان اۋقىمدى جاڭعىرتۋلاردىڭ ءبارى ادىلەتتى, تازا, قاۋىپسىز ءارى قۋاتتى قازاقستان قۇرۋدى كوزدەيدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ۇلتتىق يدەولوگيا ەكەنىن ايتتى. ءار قازاقستاندىق وسى يدەولوگياعا تابان تىرەپ ارەكەت ەتسە, كوزدەگەن ماقساتىمىزعا قول جەتكىزەتىنىمىز انىق.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى قولدانىستاعى كونستيتۋتسيانىڭ وراسان زور الەۋەتى ماڭىزدى زاڭدار مەن ارنايى جوسپارلار قابىلداۋ ارقىلى ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. بۇل رەتتە ادام ساۋداسىنا جانە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى نورمالار ەرەكشە مانگە يە.
گەوساياسي تۇراقسىزدىق بەلەڭ الىپ, تەحنولوگيا كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن دامىپ جاتقان كەزەڭدە زاڭنامانى ۇدايى جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزى زور. سوندىقتان پارلامەنت, ونىڭ ىشىندە سەنات كونستيتۋتسيانىڭ جاسامپاز كۇشىن جەتىلدىرۋ جولىنداعى جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەدى.
اتا زاڭ – حالقىمىزدىڭ ورتاق قۇندىلىقتارىنىڭ, بىرلىگىنىڭ جانە بولاشاعىنىڭ كەپىلى. سونداي-اق كونستيتۋتسيا – ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك پەن قوعامدىق كەلىسىمنىڭ نەگىزى. سوندىقتان ونى قۇرمەتتەۋ – ءار ازاماتتىڭ بورىشى. الداعى ۋاقىتتا قازىرگى كونستيتۋتسيامىز ادىلەتتى قازاقستاننىڭ بەرىك تۇعىرى رەتىندە ەلدى تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋعا قىزمەت ەتە بەرەدى دەپ سەنەمىز.
ماۋلەن اشىمباەۆ,
سەنات توراعاسى
