ارينە, چەحوۆتىڭ «اپكەلى-ءسىڭلى, ۇشەۋمىز» پەساسىن ءار قىرىنان تالداۋعا بولار. چەحوۆ ءبىر كەزدەرى ءسىبىردى وتارلاۋعا كەلگەن اسكەريلەردىڭ ۇرپاقتارى ءتۇبى ماسكەۋگە ورالۋدى اڭسايتىنىن, بىراق ءبىرىنىڭ ماحابباتى, ەكىنشىسىنىڭ جۇمىسى, ءۇشىنشىسىنىڭ بالا-شاعاسى سول ارمانعا جەتۋگە بوگەسىن بولىپ, امالسىز سىبىردە قالۋعا ءماجبۇر بولاتىنىن ىشكى تۇيسىگى ارقىلى كەرەمەت سۋرەتتەگەن. جات ەل, بوتەن جەردەگى حالىقپەن بىتەقايناسىپ كەتسە دە, تاريحي تامىرىن ۇمىتا المايتىن پەندەنىڭ ىشكى جانايقايى تەك وتارلاۋشىلارعا عانا ءتان قاسيەت دەي المايمىز. باياعى توتاليتارلىق جۇيەنىڭ ۇرتوقپاعىنان تاياق جەپ, ەلدەن جىراققا كەتۋگە ءماجبۇر بولعان, ياكي شەكارا بولىنىسىندە ارعى بەتتە قالعان ميلليونداعان قانداسىمىز دا سول اڭسارمەن ءومىر ءسۇرىپ جاتقانى انىق قوي. ولار دا كوزگە كورىنبەس بۇعاۋلاردى ءۇزىپ, ءتۇرلى كەدەرگىلەردى بۇزىپ-جارىپ تاريحي وتانىنا ءبىرجولا ورالا المايدى. نەگە؟ ونى كوبو ابەنىڭ «قۇم قۇرساۋىنداعى ايەلىندەگى» باس كەيىپكەر نيكي دزيۋمپەيدىڭ تاعدىرىنان بايقادىق.
جاپون ادەبيەتىنىڭ ءىرى وكىلى كوبو ابەنىڭ «قۇم قۇرساۋىنداعى ايەل» تۋىندىسىندا 31 جاستاعى ەنتومولوگ نيكي جاندىك ىزدەپ ءجۇرىپ, قۇم اراسىنداعى اۋىلعا كەزىگەدى. ءبىر تۇنگە قونىپ شىعۋ ءۇشىن قۇم استىندا قالعان الدەبىر باسپاناعا قوناق بولادى. ءۇي ەگەسى – قۇم كوشكىنىنەن كۇيەۋى مەن قىزى قايتىس بولعان, قۇمنان باسقا ەشتەڭەدە شارۋاسى جوق جالعىزباستى كونبىس ايەل. قۇدايدىڭ باسقا جازعان تاعدىرىنا بوي ۇسىنىپ, قۇم ىشىندەگى تاۋقىمەتتى بەينەتكە كوندىككەن بايعۇس الەمدە نە بولىپ جاتقانىنان بەيحابار. بەيحابار ەمەس-اۋ, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ول ءوز كۇيبەڭىنە رازى, وعان قۇمنان باسقا باقىتتىڭ قاجەتى جوق. ۇزدىكسىز جەل گۋلەپ, تاس توبەدەن قۇم جاۋىپ تۇراتىن وسى مەكەنگە ءبىر عانا تۇنگە قونۋعا كەلگەن نيكي ءومىر بويى سول قۇم قۇرساۋىندا قالىپ قويادى. باستاپقىدا شۇڭقىردان قاشىپ شىعۋ ءۇشىن جانتالاسا كۇرەسكەنىمەن, ۋاقىت وتە كەلە كۇندە قۇم كۇرەيتىن وسى ءبىر ماعىناسىز تىرشىلىككە كوندىگەدى.
توبەدەن سۋسىلداپ قۇم قۇيادى. ونى تازالاپ وتىرماساڭ, قۇم استىندا قالاسىڭ! قايدا بارسا كورى قازىلىپ تۇراتىن قورقىت ەسىڭە تۇسەدى. راس, ۇزدىكسىز قۇم قۇيىلىپ تۇراتىن كۇندەلىكتى قاربالاس تىرشىلىك كىمدى بولسىن جالىقتىرادى. ارقانعا بايلانعان شەلەككە سول قۇمدى تولتىرىپ ءسات سايىن سىرتقا شىعارۋ مەن ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى اينا قاتەسىز قايتالاناتىن تىرلىگىمىزدىڭ اراسىندا ۇقساستىق بار ەكەنىن مويىندايسىز. ءسىز دە نيكي دزيۋمپەي سەكىلدى قۇم استىنان بۇلاق كوزىن ىزدەگەنسىز, سوعان ءومىردىڭ ءمانىن بايلاعانسىز. ەڭ اۋىرى سول, ءسويتىپ ءجۇرىپ, ءوز شۇڭقىرىڭىزدا ماڭگىلىككە قالعانسىز!
وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن موڭعوليانىڭ بايانقونعىر (بايانحونگور) دەگەن ايماعىنا جولىمىز ءتۇستى. قىستىڭ العاشقى ايلارى بولاتىن. ەن دالادا توقال تامدا وتىرعان مالشىنىڭ ۇيىنە كەز بولدىق. كۇننىڭ سۋىعىنان دىردەك قاعىپ مۇزداپ, بوي جىلىتپاققا تابالدىرىقتان اتتادىق. باسپانانىڭ ىشىندە توننىڭ جەڭىنە ايقاستىرا قولىن تىعىپ, اقساقال وتىر ەكەن. باسىندا – كەرەي تىماق. تەك موڭعول ۇلتى تۇراتىن ايماقتان قازاق مالشىنىڭ كەزدەسۋى ءبىزدى تاڭعالدىردى. جەتى اتامىزدىڭ شاڭىراعىنا كەلگەندەي, تورگە وزدىق. اقساقالدىڭ تونى مەن تىماعىن شەشپەي وتىرۋىنىڭ سەبەبى قانشا وت جاقسا دا ءۇي ءىشى جىلىمايدى ەكەن. كەمپىرى بايەك بولىپ شاي قويدى. ۇستىمىزدەگى سىرت كيىمدى دە شەشپەستەن داستارقان باسىنا جانتايا كەتتىك.
تورىنەن كورى جاقىن اقساقالدىڭ ءبىر ۇل, ەكى قىزى بار ەكەن. ۇلى ەل استاناسى ۇلانباتىردا تۇراتىن كورىنەدى. كەلىنى – موڭعول قىزى. شال ەكى نەمەرەسى بار ەكەنىن ماقتانا ايتتى. قىزدار تۇرمىسقا شىققان. بىراق كۇيەۋ بالالارى مەن جيەندەرى تۋرالى جاق اشپادى. «وتانعا ورالمايسىز با؟» دەدىك. «ول جاقتان نە تابامىن؟», دەدى اقساقال سۇراعىمىزدى ساۋالمەن تويتارىپ. «ۇرپاعىڭىز موڭعول بولىپ كەتەدى عوي», دەستىك ءبىز. «ەندى ءبارى كەش», دەدى كەيىپكەرىمىز اڭگىمەنىڭ ءجىبىن شورت ءۇزىپ.
نەگە ەكەنىن قايدام, كوبو ابەنىڭ «قۇم قۇرساۋىنداعى ايەلىن» وقىعان كەزدە سول اقساقالدىڭ كەيپى كوز الدىمنان كەتپەي تۇرىپ الدى. چەحوۆتىڭ «اپكەلى-ءسىڭلى, ۇشەۋمىزدەگىدەي» وتارلاۋشىلاردىڭ ۇرپاعى ەمەس. تاعدىردىڭ تايعاناق جولىمەن اداسىپ ءجۇرىپ, ءدام-تۇزى موڭعول اراسىنان بۇيىرعان پەندە. قازاعى جوق قۋ مەديەن دالادا مىڭعىرعان مال ايداپ, ماقتاۋلى شوپان اتانعان. ويلاپ وتىرساق, ول كىسىنىڭ توبەدەن سۋسىلداپ قۇيىلعان قۇمى مال ەكەن. سول كوپ مالدىڭ تەزەگى ەكى اۋىز توقال تامدى جىلىتۋعا دا شاماسى جەتپەيتىنى وكىنىشتى ەمەس پە؟
چەحوۆتىڭ دە, ابەنىڭ دە ءماتىن استىنداعى قاتپارلى ويى مانسىزدىكپەن كۇرەسۋگە ۇندەيدى. ال ءبىز نەگە ماعىناسىز دۇنيەدەن ءمان تابۋعا شەبەرمىز؟ اقىلىمىز وسىعان جەتەر ەمەس...
